Pergi ke kandungan

Norway

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Kerajaan Norway
Kongeriket Norge (Bokmål)
Kongeriket Noreg (Nynorsk)
Bendera Norway
Bendera
Jata Norway
Jata
Lagu kebangsaan: Ja, vi elsker dette landet
("Ya, kami mencintai negara ini")[1]
Peta Eropah yang menunjukkan lokasi Norway
Lokasi Norway di Eropah
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Oslo
Bahasa rasmiBahasa Norway dan bahasa Sami[2][3]
Bentuk tulisan bahasa NorwayBokmål dan Nynorsk
DemonimOrang Norway
PemerintahNegara kesatuan raja berperlembagaan dengan sistem parlimen
• Raja
Harald V[4]
Jonas Gahr Støre[5]
Masud Gharahkhani[6]
Toril Marie Øie[7]
Badan perundanganStorting
Penubuhan
• Penyatuan tradisional
sekitar 872
17 Mei 1814
• Pembubaran kesatuan dengan Sweden
7 Jun 1905
Keluasan
• Jumlah
385,206 km2 (148,729 bt2)[8]
Populasi
• Perkiraan 1 Januari 2026[9]
5627400
• Kepadatan
14.6/km2 (37.8/sq mi)
KDNK (PPP)2026
• Jumlah
$654.16 bilion[10]
• Per kapita
$115,550
KDNK (nominal)2026
• Jumlah
$599.41 bilion[10]
• Per kapita
$105,880
Gini (2023)26.5[11]
rendah
HDI (2023)▲ 0.970[12][13]
sangat tinggi (2)
Mata wangKrone Norway (NOK)
Zon waktuUTC+1 (CET)
• Musim panas (DST)
UTC+2 (CEST)
Kod panggilan+47
Kod ISO 3166NO
DPT internet.no

Norway (Jawi: نوروي; Bokmål: Norge; Nynorsk: Noreg), secara rasmi Kerajaan Norway, ialah sebuah negara Nordik di Eropah Utara. Wilayah utamanya menduduki bahagian barat dan paling utara Semenanjung Scandinavia serta bersempadan darat dengan Sweden, Finland dan Rusia. Kerajaan ini turut merangkumi kepulauan Svalbard dan pulau Jan Mayen, manakala Pulau Bouvet, Pulau Peter I dan Tanah Ratu Maud merupakan wilayah tanggungan. Oslo ialah ibu negara dan bandar terbesarnya.

Norway mempunyai keluasan 385,206 km² termasuk Svalbard dan Jan Mayen serta penduduk seramai 5,627,400 orang pada 1 Januari 2026, menghasilkan kepadatan penduduk kira-kira 14.6 orang bagi setiap kilometer persegi.[8][9] Bentuk muka buminya didominasi oleh gunung, dataran tinggi, lembah glasier, pulau dan pesisir yang sangat berlekuk dengan banyak fiord. Kebanyakan penduduk tinggal di kawasan bandar di selatan dan di sepanjang pesisir, sedangkan kawasan pedalaman dan utara jauh lebih jarang penduduknya. Arus Atlantik Utara menyederhanakan iklim pesisir berbanding kawasan lain pada latitud yang sama, sementara bahagian pedalaman dan Artik mengalami musim sejuk yang lebih sejuk.

Kerajaan Norway berkembang daripada beberapa kerajaan kecil pada Zaman Viking. Negara ini kemudian berada dalam kesatuan dengan Denmark dan Sweden sebelum kesatuan dengan Sweden dibubarkan pada 1905. Norway berkecuali dalam Perang Dunia Pertama, tetapi diduduki oleh Jerman dari 1940 hingga 1945 semasa Perang Dunia Kedua. Selepas perang, Norway menjadi anggota pengasas Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara (NATO) pada 1949 dan membangunkan sebuah negara kebajikan yang luas. Penemuan petroleum di Laut Utara pada akhir 1960-an mengubah struktur ekonominya dan membolehkan negara itu mengumpulkan simpanan awam yang besar.

Norway ialah negara kesatuan beraja berperlembagaan dengan demokrasi berparlimen. Raja berperanan sebagai ketua negara, manakala kuasa pemerintahan dilaksanakan oleh kerajaan yang bertanggungjawab kepada Storting. Norway bukan anggota Kesatuan Eropah, tetapi mengambil bahagian dalam pasaran tunggal melalui Kawasan Ekonomi Eropah serta menjadi sebahagian daripada Kawasan Schengen. Ekonominya berpendapatan tinggi dan menggabungkan sektor perkhidmatan yang besar dengan petroleum, gas asli, perkapalan, perikanan, akuakultur dan kuasa hidro. Norway mencatat nilai Indeks Pembangunan Manusia 0.970 bagi 2023, berkongsi kedudukan kedua dunia dalam laporan UNDP 2025.[12]

Etimologi

[sunting | sunting sumber]

Nama Bokmål Norge dan nama Nynorsk Noreg berasal daripada bentuk Norse Kuno. Huraian tradisional mengaitkannya dengan norðrvegr, yang bererti "jalan ke utara" atau "tanah di utara", iaitu laluan pelayaran di sepanjang pesisir Scandinavia. Ahli bahasa turut membincangkan tafsiran alternatif yang menghubungkan unsur awal nama itu dengan selat atau laluan air yang sempit, maka perkembangan tepat nama tersebut tidak dianggap selesai tanpa perbahasan.[14]

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Prasejarah dan pembentukan kerajaan

[sunting | sunting sumber]

Manusia mula mendiami kawasan Norway moden selepas lapisan ais berundur pada penghujung zaman ais terakhir. Komuniti pemburu dan pengumpul bergerak mengikuti pesisir serta kawasan pedalaman, sebelum pertanian dan penternakan tersebar secara beransur-ansur di selatan. Zaman Gangsa Nordik meninggalkan ukiran batu, barang logam dan bukti rangkaian pertukaran jarak jauh, manakala masyarakat Zaman Besi membentuk penempatan, ketua wilayah dan hubungan perdagangan yang menjadi asas kepada kerajaan-kerajaan kecil kemudian.[15]

Tradisi sejarah mengaitkan Harald Fairhair dengan penyatuan Norway selepas Pertempuran Hafrsfjord, yang lazimnya ditarikhkan sekitar 872. Walau bagaimanapun, pembentukan kerajaan berpusat merupakan proses beransur-ansur yang berlanjutan hingga abad ke-10 dan ke-11, bukan satu peristiwa tunggal. Pada tempoh yang sama, pelayar dan peneroka Norway terlibat dalam peluasan Viking ke Kepulauan British, Kepulauan Faroe, Iceland, Greenland dan Atlantik Utara.[16]

Zaman Viking dan Zaman Pertengahan

[sunting | sunting sumber]

Pengkristianan Norway berlangsung terutamanya pada abad ke-10 dan ke-11 di bawah beberapa raja, termasuk Olaf Tryggvason dan Olaf Haraldsson. Gereja dan kerajaan beraja kemudian menjadi institusi utama negara. Perang saudara yang panjang antara puak diraja dan bangsawan berakhir pada abad ke-13, ketika kuasa kerajaan diperkukuh dan Norway menguasai sebuah lingkungan maritim yang merangkumi Iceland, Greenland, Kepulauan Faroe dan beberapa kepulauan di sekitar Scotland.[15]

Maut Hitam tiba pada 1349 dan menyebabkan keruntuhan demografi serta ekonomi yang besar. Kekurangan penduduk melemahkan golongan bangsawan dan hasil kerajaan, sementara banyak ladang ditinggalkan. Hubungan dinasti membawa mahkota Norway dan Denmark di bawah pemerintah yang sama pada 1380, kemudian Norway, Denmark dan Sweden disatukan dalam Kesatuan Kalmar pada 1397.[15]

Kesatuan dengan Denmark

[sunting | sunting sumber]

Sweden beransur-ansur meninggalkan Kesatuan Kalmar pada abad ke-16, tetapi Norway kekal terikat dengan Denmark. Selepas Reformasi Lutheran pada 1536–1537, institusi gereja Norway disusun semula dan pentadbiran semakin berpusat di Copenhagen. Walaupun Norway mengekalkan undang-undang, wilayah dan identiti tersendiri, kuasa politik tertinggi berada pada raja Denmark-Norway. Perdagangan kayu, perikanan dan perkapalan berkembang, tetapi peperangan antara Denmark-Norway dengan Sweden menyebabkan beberapa wilayah sempadan diserahkan kepada Sweden.[15]

Tahun 1814 dan kesatuan dengan Sweden

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Eidsvollsbygningen berwarna putih pada musim sejuk
Eidsvollsbygningen, tempat Perlembagaan Norway digubal pada 1814.

Kekalahan Denmark-Norway dalam Perang Napoleon membawa kepada Perjanjian Kiel pada Januari 1814, yang menetapkan penyerahan Norway kepada raja Sweden. Sebuah perhimpunan di Eidsvoll menggubal perlembagaan liberal, dan Christian Frederik dipilih sebagai raja pada 17 Mei 1814. Selepas perang singkat dengan Sweden, Konvensyen Moss pada Ogos membolehkan Norway mengekalkan perlembagaannya dengan pindaan yang diperlukan bagi sebuah kesatuan peribadi. Storting menerima perlembagaan yang disemak dan memilih Charles XIII sebagai raja Norway pada 4 November 1814.[17]

Norway mempunyai parlimen, kerajaan, undang-undang dan angkatan tenteranya sendiri sepanjang kesatuan dengan Sweden, tetapi kedua-dua negara berkongsi raja dan dasar luar. Abad ke-19 menyaksikan pertumbuhan penduduk, perindustrian, penghijrahan besar ke Amerika Utara, kebangkitan nasionalisme kebudayaan serta peluasan hak politik. Sistem berparlimen diterima melalui krisis perlembagaan 1884, hak mengundi sejagat bagi lelaki diperkenalkan pada 1898, dan wanita memperoleh hak mengundi sejagat pada 1913.[17]

Kemerdekaan, perang dunia dan pendudukan

[sunting | sunting sumber]
Raja Haakon VII dan Putera Mahkota Olav berlindung di bawah sebatang pokok
Raja Haakon VII dan Putera Mahkota Olav berlindung semasa pengeboman Jerman di Molde pada April 1940.

Pertikaian mengenai perkhidmatan konsular mencetuskan krisis terakhir kesatuan. Pada 7 Jun 1905, Storting mengisytiharkan bahawa kesatuan dengan Sweden telah berakhir. Pembubaran itu disahkan melalui rundingan dan pungutan suara. Selepas satu lagi pungutan suara mengekalkan sistem beraja, putera Carl dari Denmark menerima takhta sebagai Haakon VII.[18]

Norway mengisytiharkan berkecuali semasa Perang Dunia Pertama. Walaupun tidak menjadi medan perang, armada dagangnya mengalami kerugian besar akibat peperangan kapal selam. Norway sekali lagi mengisytiharkan berkecuali pada 1939, tetapi Jerman menyerang pada 9 April 1940. Raja, kerajaan dan sebahagian angkatan bersenjata meneruskan perjuangan dari buangan, sementara gerakan penentangan beroperasi di dalam negara. Pendudukan berakhir pada 8 Mei 1945.[19]

Zaman pascaperang dan Norway moden

[sunting | sunting sumber]

Selepas 1945, kerajaan pimpinan Parti Buruh memperluas keselamatan sosial, pendidikan, perumahan dan perkhidmatan kesihatan dalam kerangka ekonomi campuran. Pengalaman pendudukan mendorong Norway meninggalkan dasar berkecuali dan menjadi salah satu daripada 12 anggota pengasas NATO pada 1949.[20]

Penemuan medan Ekofisk pada 1969 dan permulaan pengeluaran pada 1971 membuka era petroleum di pelantar benua Norway. Negara membentuk rangka kerja cukai, pelesenan dan penyertaan awam untuk mengurus sumber tersebut. Hasil petroleum kemudian disalurkan sebahagiannya ke dana kekayaan negara bagi memisahkan perbelanjaan semasa daripada turun naik hasil minyak dan menyimpan kekayaan untuk generasi akan datang.[21]

Pengundi menolak keanggotaan Komuniti Eropah pada 1972 dan Kesatuan Eropah pada 1994. Sebaliknya, Norway menyertai Kawasan Ekonomi Eropah, yang berkuat kuasa pada 1994. Pada 22 Julai 2011, serangan bom di Oslo dan penembakan di Utøya membunuh 77 orang; peristiwa itu merupakan serangan paling membawa maut di Norway sejak Perang Dunia Kedua.[22]

Geografi

[sunting | sunting sumber]

Bentuk muka bumi dan iklim

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan Geirangerfjord dengan pergunungan curam di kedua-dua sisi
Geirangerfjord, salah sebuah fiord di pesisir barat Norway.

Keluasan Kerajaan Norway ialah 385,206 km², terdiri daripada 323,807 km² di tanah besar, 61,022 km² di Svalbard termasuk Bjørnøya, dan 377 km² di Jan Mayen.[8] Negara ini memanjang lebih daripada 1,700 km dari selatan ke timur laut. Sempadan darat terpanjangnya ialah dengan Sweden, sementara sempadan yang lebih pendek menghubungkannya dengan Finland dan Rusia. Laut Utara dan Skagerrak terletak di selatan, Laut Norway di barat, dan Laut Barents di utara.[23]

Pergunungan Scandinavia membentuk tulang belakang negara. Glasiasi berulang mengukir lembah berbentuk U, tasik dan fiord yang dalam, manakala pesisirnya dipecahkan oleh puluhan ribu pulau dan pulau kecil. Kawasan tanah rendah yang lebih luas tertumpu di sekitar Oslofjord, Trøndelag dan Jæren. Tanah pertanian merupakan bahagian kecil daripada keseluruhan wilayah kerana cerun curam, tanah nipis dan iklim sejuk.[23]

Iklim berbeza dengan ketara mengikut latitud, altitud dan jarak dari laut. Pesisir barat mempunyai iklim lautan yang lembap dan relatif sederhana akibat pengaruh Atlantik Utara. Kawasan pedalaman timur mengalami julat suhu tahunan yang lebih besar dan hujan yang lebih rendah, manakala Finnmark, Svalbard dan pergunungan tinggi mempunyai keadaan subartik atau Artik. Perbezaan rupa bumi turut menghasilkan variasi setempat yang besar dalam hujan, salji dan tempoh musim tumbuh.[23]

Alam sekitar dan biodiversiti

[sunting | sunting sumber]

Ekosistem Norway merangkumi hutan boreal, dataran tinggi tanpa pokok, tanah lembap, tundra Artik, perairan fiord dan laut lepas. Mamalia darat termasuk rusa besar, rusa kutub, rusa merah, lynx Eurasia, serigala dan beruang perang, sementara perairannya menyokong ikan komersial, burung laut dan mamalia marin. Svalbard mempunyai ekosistem Artik yang tersendiri, termasuk beruang kutub dan populasi rusa kutub Svalbard.[23]

Pengurusan alam sekitar melibatkan perlindungan kawasan darat dan laut, kawalan perikanan, pemuliharaan biodiversiti serta pengurangan pelepasan gas rumah hijau. Pada masa yang sama, pembangunan petroleum, akuakultur, tenaga boleh baharu, infrastruktur dan perlombongan menimbulkan pertukaran kepentingan antara ekonomi, iklim dan pemuliharaan. Kerajaan menggunakan rancangan pengurusan bersepadu bagi kawasan laut Norway untuk menyelaraskan penggunaan sumber dengan perlindungan ekosistem.[24]

Svalbard, Jan Mayen dan wilayah tanggungan

[sunting | sunting sumber]

Svalbard ialah kepulauan Artik yang berada di bawah kedaulatan Norway tertakluk kepada Perjanjian Svalbard 1920. Jan Mayen ialah pulau gunung berapi di Atlantik Utara yang ditadbir sebagai sebahagian daripada kerajaan tetapi bukan sebuah daerah. Kedua-duanya diambil kira dalam keluasan Kerajaan Norway.[8]

Pulau Bouvet di Atlantik Selatan serta tuntutan Norway terhadap Pulau Peter I dan Tanah Ratu Maud di Antartika diklasifikasikan sebagai wilayah tanggungan, bukan sebahagian daripada Kerajaan Norway. Tuntutan di Antartika tertakluk kepada sistem Perjanjian Antartika.[25]

Politik dan pemerintahan

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan dan institusi

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Storting di pusat bandar Oslo
Bangunan Storting di Oslo.

Norway ialah sebuah monarki berperlembagaan, demokrasi berparlimen dan negara kesatuan. Perlembagaan Norway digubal oleh Perhimpunan Perlembagaan di Eidsvoll dan diterima pada 17 Mei 1814. Perlembagaan tersebut berasaskan kedaulatan rakyat, pemisahan kuasa dan perlindungan hak asasi. Kuasa perundangan, belanjawan dan pengawasan terletak pada Storting, kuasa eksekutif secara rasmi pada Raja dalam Majlis Negara, manakala kuasa kehakiman dilaksanakan oleh mahkamah.[26][27] Dalam amalan, kerajaan bertanggungjawab kepada Storting dan mesti meletakkan jawatan sekiranya kalah dalam undi tidak percaya. Cadangan pindaan perlembagaan hanya boleh diputuskan selepas pilihan raya Storting yang berikutnya dan memerlukan sokongan sekurang-kurangnya dua pertiga daripada ahli yang mengundi, dengan kuorum sekurang-kurangnya dua pertiga daripada keseluruhan ahli.[26]

Raja Harald V menjadi ketua negara pada 17 Januari 1991. Tugas baginda terutamanya bersifat perwakilan dan istiadat, termasuk mewakili negara di dalam dan luar negara serta melaksanakan fungsi rasmi yang diperuntukkan oleh Perlembagaan.[4] Kuasa politik harian dilaksanakan oleh kerajaan yang diketuai perdana menteri. Jonas Gahr Støre daripada Parti Buruh menjadi perdana menteri sejak 14 Oktober 2021 dan mengetuai kerajaan Parti Buruh.[28]

Storting ialah badan perundangan unikameral yang terdiri daripada 169 orang ahli bagi tempoh tetap empat tahun. Tugas utamanya ialah menggubal, meminda dan memansuhkan undang-undang, meluluskan hasil dan perbelanjaan negara serta mengawasi kerajaan dan pentadbiran awam.[29] Mahkamah Agung Norway berada di puncak hierarki mahkamah. Toril Marie Øie menjadi Ketua Hakim Negara sejak Mac 2016 dan merupakan wanita pertama yang memegang jawatan tersebut.[7]

Parlimen Sami (Sámediggi) ialah badan perwakilan yang dipilih oleh dan dalam kalangan orang Sami. Badan yang dibuka pada 9 Oktober 1989 itu mempunyai 39 orang wakil daripada tujuh kawasan pilihan raya, yang dipilih setiap empat tahun mengikut kerangka Akta Sami. Parlimen Sami boleh membincangkan semua perkara yang menyentuh orang Sami dan mempunyai tanggungjawab pentadbiran tertentu dalam bidang seperti bahasa, kebudayaan dan pendidikan, tetapi tidak menggantikan Storting sebagai badan perundangan negara.[30]

Pilihan raya dan parti politik

[sunting | sunting sumber]

Ahli Storting dipilih melalui sistem perwakilan berkadar dalam 19 kawasan pilihan raya yang mengikuti sempadan daerah lama. Daripada 169 kerusi, 150 diagihkan pada peringkat kawasan pilihan raya dan 19 lagi ialah kerusi penyamaan, masing-masing satu bagi setiap kawasan, untuk mengurangkan perbezaan antara bahagian undi nasional dengan agihan kerusi. Hanya parti yang memperoleh sekurang-kurangnya empat peratus undi nasional layak bersaing bagi kerusi penyamaan, tetapi ambang tersebut tidak terpakai pada kerusi kawasan pilihan raya.[31]

Pilihan raya Storting terkini diadakan pada 8 September 2025.[32] Sembilan parti memperoleh perwakilan bagi penggal 2025–2029. Parti Buruh memenangi 53 kerusi dan kekal sebagai parti terbesar, manakala kerajaan Støre terdiri daripada Parti Buruh sahaja. Oleh sebab parti itu tidak menguasai majoriti 85 kerusi, kerajaan tersebut ialah kerajaan minoriti dan perlu mendapatkan sokongan parti lain untuk meluluskan belanjawan serta perundangan.[33][28]

Perwakilan parti dalam Storting bagi penggal 2025–2029[34][33]
Parti Singkatan Undi (%) Kerusi Kedudukan pada 1 Ogos 2026
Parti Buruh Ap 28,0 53 Kerajaan minoriti
Parti Kemajuan FrP 23,8 47 Pembangkang
Parti Konservatif H 14,6 24 Pembangkang
Parti Kiri Sosialis SV 5,6 9 Pembangkang
Parti Tengah Sp 5,6 9 Pembangkang
Parti Merah R 5,3 9 Pembangkang
Parti Hijau MDG 4,7 8 Pembangkang
Parti Demokrat Kristian KrF 4,2 7 Pembangkang
Parti Liberal V 3,7 3 Pembangkang

Pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]
Peta lima belas daerah Norway sejak 2024
Lima belas daerah Norway sejak 1 Januari 2024.

Norway dibahagikan kepada 15 daerah (fylke) dan 357 perbandaran (kommune). Susunan semasa berkuat kuasa pada 1 Januari 2024 apabila Viken dipecahkan kepada Østfold, Akershus dan Buskerud, Vestfold og Telemark dipecahkan kepada Vestfold dan Telemark, manakala Troms og Finnmark dipecahkan kepada Troms dan Finnmark.[35][36]

Majlis daerah dan majlis perbandaran dipilih secara langsung dan membentuk dua peringkat pentadbiran tempatan yang berasingan daripada kerajaan pusat. Daerah bertanggungjawab terutamanya terhadap pendidikan menengah atas, pengangkutan awam wilayah, jalan daerah, kesihatan pergigian dan pembangunan serantau. Perbandaran pula mengurus pelbagai perkhidmatan tempatan, termasuk pendidikan rendah dan menengah rendah, penjagaan kesihatan primer, perkhidmatan sosial, perancangan guna tanah serta perkhidmatan teknikal. Oslo mempunyai kedudukan serentak sebagai daerah dan perbandaran.[37]

Daerah Norway sejak 1 Januari 2024; penduduk pada 1 Januari 2026[36][38]
Bendera Kod Daerah Pusat pentadbiran Bilangan perbandaran Penduduk
Bendera Oslo 03 Oslo Oslo[39] 1 728,714
Bendera Rogaland 11 Rogaland Stavanger[40] 23 508,922
Bendera Møre og Romsdal 15 Møre og Romsdal Molde[41] 27 273,169
Bendera Nordland 18 Nordland Bodø[42] 41 243,272
Bendera Østfold 31 Østfold Sarpsborg[43] 12 316,448
Bendera Akershus 32 Akershus Oslo[44] 21 749,207
Bendera Buskerud 33 Buskerud Drammen[45] 18 272,981
Bendera Innlandet 34 Innlandet Hamar[46] 46 379,488
Bendera Vestfold sejak 2024 39 Vestfold Tønsberg[47] 6 259,332
Bendera Telemark 40 Telemark Skien[48] 17 177,923
Bendera Agder 42 Agder Kristiansand[49] 25 323,930
Bendera Vestland 46 Vestland Bergen[50] 43 658,342
Bendera Trøndelag 50 Trøndelag Steinkjer[51] 38 489,166
Bendera Troms 55 Troms Tromsø[52] 21 171,218
Bendera Finnmark 56 Finnmark Vadsø[53] 18 75,288

Statsforvalter ialah wakil kerajaan pusat di wilayah pentadbiran tertentu. Pejabat ini menyelia pelaksanaan keputusan dan undang-undang negara, mengendalikan beberapa fungsi rayuan dan penyeliaan serta memberi panduan kepada pihak berkuasa tempatan. Kawasan tanggungjawab seorang statsforvalter boleh merangkumi satu atau beberapa daerah dan tidak semestinya sepadan dengan wilayah majlis daerah.[54][55]

Hubungan luar dan pertahanan

[sunting | sunting sumber]

Dasar luar Norway berasaskan kerjasama pelbagai hala, hubungan transatlantik, kerjasama Nordik dan penyepaduan ekonomi yang rapat dengan Eropah. Norway ialah anggota pengasas Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 1945, NATO dan Majlis Eropah pada 1949, serta Majlis Nordik pada 1952.[56][57][58][59] Negara ini turut menganggotai Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi, Pertubuhan Perdagangan Dunia dan Persatuan Perdagangan Bebas Eropah.[60][61][62]

Norway bukan anggota Kesatuan Eropah, tetapi bersama Iceland dan Liechtenstein menyertai pasaran tunggal EU melalui Kawasan Ekonomi Eropah sejak 1994. Perjanjian tersebut meliputi pergerakan bebas barangan, perkhidmatan, modal dan orang serta menghendaki sebahagian besar perundangan berkaitan pasaran tunggal dimasukkan ke dalam kerangka EEA. Norway juga mengambil bahagian dalam Kawasan Schengen sebagai negara bersekutu.[63][64]

NATO menjadi asas dasar keselamatan Norway. Keutamaan pertahanan merangkumi wilayah negara, Atlantik Utara dan kawasan utara serta Artik, di samping keupayaan menerima dan beroperasi bersama pasukan sekutu. Angkatan Tentera Norway merangkumi tentera darat, laut dan udara, Pengawal Dalam Negeri serta beberapa perkhidmatan bersama. Tenaga kerjanya menggabungkan anggota profesional dengan kerahan tenaga sejagat bagi lelaki dan wanita; kewajipan yang sama bagi kedua-dua jantina mula berkuat kuasa pada 2015.[65][66][67]

Di samping komitmen keselamatan dan pertahanannya, Norway menyalurkan bantuan pembangunan dan terlibat sebagai pemudah cara dalam proses keamanan dan penyelesaian konflik. Penglibatan tersebut menjadi unsur berterusan dasar luar sejak awal 1990-an, termasuk dalam proses di beberapa rantau, tetapi bentuk dan tahap peranan Norway berbeza mengikut konflik.[68]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Norway mempunyai ekonomi campuran berpendapatan tinggi yang menggabungkan pasaran terbuka, sektor awam yang besar, institusi fiskal yang kukuh dan pemilikan negara dalam beberapa perusahaan utama. Sektor perkhidmatan menyumbang sebahagian besar guna tenaga dan pengeluaran ekonomi tanah besar, manakala petroleum, perkapalan, teknologi maritim, perkilangan, logam, pemprosesan makanan, perikanan dan akuakultur penting kepada perdagangan luar negara. Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi (OECD) menyifatkan Norway sebagai antara ekonomi paling makmur dan saksama di dunia, walaupun pertumbuhan produktiviti yang semakin lemah dan peningkatan perbelanjaan awam menimbulkan cabaran jangka panjang.[69]

Dalam akaun negara, Statistics Norway membezakan keluaran dalam negara kasar (KDNK) keseluruhan daripada KDNK Norway tanah besar bagi mengasingkan kesan aktiviti petroleum, pengangkutan saluran paip dan pengangkutan laut. Menurut angka awal, KDNK keseluruhan meningkat sebanyak 1.1% pada 2025, sementara KDNK Norway tanah besar berkembang sebanyak 1.7%.[70]

Struktur ekonomi dan perdagangan

[sunting | sunting sumber]

Norway bukan anggota Kesatuan Eropah (EU), tetapi menyertai pasaran tunggal Eropah melalui Perjanjian Kawasan Ekonomi Eropah, yang berkuat kuasa pada 1 Januari 1994. Perjanjian itu menghubungkan negara anggota EU dengan Norway, Iceland dan Liechtenstein, yang merupakan anggota Persatuan Perdagangan Bebas Eropah, serta meliputi kebebasan pergerakan barangan, perkhidmatan, modal dan orang.[63] Susunan ini memberikan perusahaan Norway akses luas kepada pasaran Eropah, tetapi turut menghendaki negara itu memasukkan sebahagian besar peraturan pasaran dalaman EU ke dalam undang-undang negara.

Pemilikan negara merupakan ciri penting ekonomi Norway. Setakat Julai 2026, kerajaan pusat menguruskan pegangan langsung dalam 69 buah syarikat, termasuk perusahaan komersial serta syarikat yang ditubuhkan bagi memenuhi matlamat dasar awam.[71] Pemilikan tersebut merangkumi sektor seperti tenaga, pengangkutan, kewangan, perkhidmatan pos dan telekomunikasi. Walau bagaimanapun, kebanyakan kegiatan ekonomi dilaksanakan oleh perusahaan swasta yang beroperasi dalam rangka kawal selia pasaran.

Perkilangan tertumpu pada industri yang mempunyai hubungan rapat dengan sumber semula jadi dan kepakaran kejuruteraan negara, termasuk logam, bahan kimia, mesin, peralatan maritim dan pemprosesan makanan. Industri maritim pula meliputi perkapalan antarabangsa, pembinaan dan pembaikan kapal, peralatan luar pesisir, perkhidmatan pelabuhan serta teknologi berkaitan laut. Sifat ekonomi yang kecil dan terbuka menyebabkan pertumbuhan Norway banyak dipengaruhi oleh permintaan luar negara, harga tenaga, kadar pertukaran krone Norway dan keadaan perdagangan Eropah.[69]

Tenaga dan sumber asli

[sunting | sunting sumber]
Pelantar gas Troll A di Laut Utara
Pelantar gas Troll A di Laut Utara. Petroleum dan gas asli kekal penting kepada eksport, pelaburan dan hasil kerajaan Norway.

Petroleum dan gas asli merupakan komoditi eksport terpenting Norway. Menurut Akta Petroleum, negara mempunyai hak milik terhadap simpanan petroleum dasar laut di bawah bidang kuasa Norway serta hak eksklusif untuk menguruskan sumber tersebut. Syarikat awam dan swasta hanya boleh menjalankan penerokaan dan pengeluaran melalui lesen, kelulusan dan kebenaran yang ditetapkan oleh kerajaan.[72]

Kerajaan memperoleh hasil petroleum melalui cukai syarikat dan cukai khas petroleum, fi kawasan dan cukai alam sekitar, dividen daripada pegangan dalam Equinor, serta Kepentingan Kewangan Langsung Negara (State's Direct Financial Interest, SDFI). Melalui SDFI, negara memiliki bahagian langsung dalam medan minyak dan gas, saluran paip serta kemudahan daratan; portfolio ini diuruskan oleh syarikat milik negara Petoro.[73] Pada 2025, nilai eksport minyak mentah, kondensat dan gas asli berjumlah kira-kira 1,000 bilion kroner, melebihi separuh daripada keseluruhan nilai eksport barangan Norway.[74]

Walaupun sektor petroleum tidak menggaji sebahagian besar tenaga kerja secara langsung, sektor tersebut mempunyai kesan yang besar terhadap industri pembekal, pelaburan, eksport, imbangan pembayaran dan kewangan kerajaan. Hasilnya juga berubah mengikut harga minyak dan gas, kadar pengeluaran serta kadar pertukaran mata wang, yang menyebabkan kerajaan mengasingkan hasil petroleum daripada perbelanjaan belanjawan biasa melalui rangka kerja dana kekayaan negara.

Kuasa hidro menjadi tulang belakang sistem elektrik Norway kerana jumlah hujan, tasik, sungai dan perbezaan aras rupa bumi yang besar. Pada awal 2025, sebanyak 1,791 loji hidroelektrik menyumbang kira-kira 88% daripada penjanaan elektrik tahunan biasa negara, manakala kuasa angin menyumbang kira-kira 11% daripada kapasiti pengeluaran.[75] Jumlah penjanaan elektrik sebenar mencapai rekod 161.8 terawatt-jam pada 2025, terutamanya disebabkan pengeluaran hidroelektrik yang tinggi.[76]

Takungan yang besar membolehkan pengeluaran hidroelektrik diselaraskan mengikut permintaan dan keadaan pasaran. Sistem elektrik Norway dihubungkan dengan negara-negara Nordik dan beberapa pasaran Eropah melalui kabel rentas sempadan. Walau bagaimanapun, kapasiti penghantaran yang terhad antara wilayah, keadaan hidrologi dan tahap hubungan dengan pasaran asing boleh menyebabkan perbezaan harga elektrik yang ketara antara Norway utara, tengah dan selatan.[76]

Ekonomi laut, pertanian dan perhutanan

[sunting | sunting sumber]
Sangkar akuakultur salmon di perairan pesisir Norway
Sangkar akuakultur salmon di pesisir Norway. Salmon ternak ialah salah satu komponen utama eksport makanan laut negara.

Garis pantai yang panjang dan perairan yang produktif menyokong sektor perikanan dan akuakultur yang besar. Perikanan tangkapan menghasilkan spesies seperti ikan kod, makerel dan hering, sementara akuakultur tertumpu terutamanya pada salmon Atlantik dan ikan trout. Kegiatan ini penting kepada penempatan dan pekerjaan di banyak komuniti pesisir, di samping menyokong pemprosesan makanan, pembinaan bot, perkhidmatan pelabuhan dan industri pembekal.

Pada 2025, Norway mengeksport 2.8 juta tan makanan laut bernilai 181.5 bilion kroner, nilai tahunan tertinggi yang pernah direkodkan. Peningkatan itu didorong oleh pertambahan jumlah eksport salmon serta kenaikan harga beberapa spesies tangkapan liar, walaupun kuota dan jumlah tangkapan sebahagian ikan liar berkurangan.[77]

Pertanian menyumbang bahagian yang kecil kepada pengeluaran negara kerana iklim, rupa bumi dan keluasan tanah pertanian yang terhad, tetapi kekal penting kepada bekalan makanan, guna tanah dan ekonomi luar bandar. Pengeluaran utama merangkumi hasil tenusu, ternakan, bijirin, kentang dan tanaman hortikultur di kawasan yang sesuai. Dasar makanan negara menekankan kelangsungan ekonomi pengeluaran primer, pembangunan luar bandar, pengekalan penempatan di seluruh negara dan pengukuhan rantaian nilai makanan tempatan.[78] Perhutanan dan pemprosesan kayu pula mempunyai kepentingan serantau, khususnya sebagai sumber bahan mentah untuk kayu gergaji, pulpa, kertas dan biotenaga.

Kewangan awam, pasaran buruh dan negara kebajikan

[sunting | sunting sumber]

Dana Pencen Kerajaan Global (Government Pension Fund Global, GPFG) ialah institusi utama dalam pengurusan kekayaan petroleum Norway. Parlimen meluluskan undang-undang pembentukannya pada 1990 dan pemindahan modal pertama dibuat pada 1996. Dana itu dilaburkan di luar Norway bagi mengurangkan tekanan terhadap kadar pertukaran dan ekonomi domestik, menyebarkan risiko serta menyimpan sebahagian kekayaan petroleum untuk generasi akan datang.[79]

Semua aliran tunai bersih kerajaan daripada kegiatan petroleum dipindahkan ke GPFG. Wang daripada dana hanya boleh dipindahkan ke belanjawan negara melalui keputusan Storting. Di bawah garis panduan fiskal yang digunakan sejak 2001, penggunaan dana dalam jangka panjang hendaklah mengikuti pulangan sebenar yang dijangka, yang anggarannya dikurangkan daripada 4% kepada 3% pada 2017. Perbelanjaan boleh diselaraskan mengikut keadaan kitaran ekonomi, tetapi perubahan besar lazimnya dilaksanakan secara beransur-ansur bagi mengelakkan turun naik yang mendadak.[80]

Pada 31 Disember 2025, nilai GPFG ialah 21,268 bilion kroner. Lebih separuh daripada nilainya berasal daripada pulangan pelaburan, sementara selebihnya terdiri daripada pemindahan bersih kerajaan dan kesan perubahan kadar pertukaran. Portfolionya merangkumi saham, bon, hartanah tidak tersenarai dan prasarana tenaga boleh baharu, dan diuruskan oleh Norges Bank Investment Management bagi pihak Norges Bank.[81]

Negara kebajikan Norway menyediakan perkhidmatan kesihatan dan pendidikan awam serta pelbagai skim perlindungan sosial. Skim Insurans Kebangsaan meliputi antaranya pencen, ketidakupayaan, penyakit, pengangguran dan sokongan keluarga, sementara skim berasingan menyediakan faedah kanak-kanak dan bantuan tunai untuk keluarga yang mempunyai anak kecil. Perkhidmatan dan manfaat ini dibiayai terutamanya melalui cukai serta sumbangan keselamatan sosial; hasil petroleum pula disalurkan melalui GPFG dan rangka kerja fiskal sebelum digunakan dalam belanjawan.[82]

Pasaran buruh dicirikan oleh keanggotaan kesatuan sekerja dan pertubuhan majikan yang agak tinggi serta kerjasama tiga pihak antara pekerja, majikan dan kerajaan. Rundingan gaji mengikuti model frontfag, iaitu sektor perkilangan yang terdedah kepada persaingan antarabangsa berunding terlebih dahulu dan hasilnya menjadi norma bagi rundingan dalam sektor lain. Norway tidak mempunyai gaji minimum berkanun yang terpakai secara umum, tetapi kerajaan boleh memperluas perjanjian kolektif tertentu kepada semua majikan dalam sektor berkenaan.[69]

Cabaran jangka panjang ekonomi Norway termasuk pertumbuhan produktiviti yang perlahan, peningkatan perbelanjaan awam, penuaan penduduk, keperluan tenaga kerja dalam bidang kesihatan dan teknikal, serta pembiayaan pencen dan penjagaan jangka panjang. Kerajaan juga berhadapan dengan keperluan mempelbagaikan ekonomi, mengekalkan daya saing sektor tanah besar dan mengurangkan kerentanan kewangan awam terhadap turun naik hasil petroleum tanpa menjejaskan perkhidmatan kebajikan yang luas.[69]

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Pada 1 Januari 2026, Norway mempunyai 5,627,400 penduduk.[9] Taburan penduduk tidak sekata: kawasan metropolitan Oslo, pesisir selatan dan barat serta bandar seperti Bergen, Trondheim dan Stavanger mempunyai tumpuan yang besar, sedangkan kawasan pergunungan, Finnmark dan kepulauan Artik jauh lebih jarang penduduk. Pembandaran, penghijrahan dalaman dan imigresen antarabangsa telah membentuk pertumbuhan penduduk moden.

Bahasa dan kelompok penduduk

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Parlimen Sami di Karasjok
Bangunan Parlimen Sami di Karasjok.

Bahasa Norway ialah bahasa kebangsaan utama. Bokmål dan Nynorsk mempunyai kedudukan yang sama sebagai bentuk tulisan bahasa Norway, dan pihak berkuasa awam tertakluk kepada peraturan mengenai penggunaannya.[2] Dalam sekolah rendah dan menengah rendah pada 2025, sebahagian besar murid menggunakan Bokmål sebagai bentuk utama, sementara Nynorsk lebih kukuh di beberapa kawasan barat.[83] Dialek tempatan kekal penting dalam pertuturan dan digunakan secara meluas dalam kehidupan awam.

Orang Sami ialah penduduk peribumi yang wilayah tradisionalnya, Sápmi, merentasi Norway, Sweden, Finland dan Rusia. Beberapa bahasa Sami digunakan di Norway, terutamanya Sami Utara, Sami Lule dan Sami Selatan. Akta Sami memberikan hak bahasa tertentu di kawasan pentadbiran Sami dan mewajibkan negara menyokong bahasa, kebudayaan serta kehidupan sosial Sami.[3] Orang Kven atau Finn Norway, Yahudi, Finn Hutan, Roma dan Romani/Tater diiktiraf sebagai minoriti kebangsaan, sementara imigresen pascaperang telah menambah kepelbagaian asal-usul, bahasa dan agama.[84]

Agama

[sunting | sunting sumber]

Kristian Lutheran mempunyai kedudukan sejarah yang dominan, dan Gereja Norway kekal sebagai komuniti agama terbesar. Hubungan antara gereja dengan negara telah dilonggarkan melalui pembaharuan perlembagaan dan pentadbiran. Peruntukan mengenai agama rasmi negara dimansuhkan pada 2012, sementara Gereja Norway kekal sebagai gereja kebangsaan yang disokong oleh negara.[85] Masyarakat kini merangkumi komuniti Kristian lain, Islam, agama-agama lain serta penduduk tanpa pegangan agama. Statistics Norway menerbitkan data tahunan tentang keanggotaan komuniti agama dan pandangan hidup di luar Gereja Norway.[86]

Pendidikan dan kesihatan

[sunting | sunting sumber]

Pendidikan wajib berlangsung selama sepuluh tahun, biasanya dari umur enam hingga 16 tahun, dan dibahagikan kepada peringkat rendah serta menengah rendah. Selepas itu, golongan muda mempunyai hak kepada pendidikan menengah atas yang bersifat akademik atau vokasional. Pendidikan tinggi disediakan oleh universiti, kolej universiti dan institusi khusus, dengan sebahagian besar pembiayaan datang daripada sektor awam.[87]

Perkhidmatan kesihatan dibiayai terutamanya melalui cukai. Perbandaran bertanggungjawab terhadap penjagaan primer dan perkhidmatan sosial tertentu, manakala perusahaan kesihatan serantau milik kerajaan bertanggungjawab memastikan penyediaan rawatan pakar dan hospital.[88] Dasar kesihatan memberi penekanan kepada akses sejagat, tetapi jarak geografi, penuaan penduduk, masa menunggu dan pengambilan tenaga profesional kekal sebagai cabaran.

Kebudayaan

[sunting | sunting sumber]

Kebudayaan Norway terbentuk melalui pertemuan tradisi luar bandar dan maritim, warisan Kristian Lutheran, pembinaan identiti kebangsaan sejak abad ke-19, kebudayaan Sami dan minoriti kebangsaan, serta pertukaran kebudayaan antarabangsa. Kepelbagaian serantau turut dicerminkan oleh dialek tempatan dan penggunaan dua bentuk tulisan bahasa Norway, Bokmål dan Nynorsk, yang mempunyai taraf setara di sisi undang-undang.[89]

Sastera, seni dan muzik

[sunting | sunting sumber]
Lukisan sosok manusia memegang kepalanya di bawah langit berwarna merah dan jingga
Jeritan (1893) oleh Edvard Munch, salah sebuah karya seni Norway yang paling dikenali.

Sastera memainkan peranan penting dalam pembentukan bahasa dan identiti kebangsaan Norway pada abad ke-19. Henrik Ibsen, yang karya seperti Peer Gynt dan Rumah Anak Patung membantu membentuk drama realis moden, menjadi antara penulis drama yang paling berpengaruh dalam kesusasteraan dunia.[90] Tokoh sezamannya termasuk Bjørnstjerne Bjørnson, Jonas Lie, Alexander Kielland, Camilla Collett dan Amalie Skram, yang membincangkan perubahan sosial, kehidupan keluarga, moral awam dan pembentukan masyarakat Norway moden.

Empat penulis Norway telah menerima Hadiah Nobel dalam Kesusasteraan: Bjørnson pada 1903, Knut Hamsun pada 1920, Sigrid Undset pada 1928 dan Jon Fosse pada 2023.[91][92][93][94] Fosse, yang menghasilkan drama, novel, puisi dan esei terutamanya dalam Nynorsk, membantu mengekalkan kedudukan bentuk tulisan tersebut dalam kesusasteraan antarabangsa.[95]

Dalam muzik klasik, Edvard Grieg menggabungkan unsur muzik rakyat Norway dengan teknik gubahan Eropah dan menjadi tokoh utama romantisisme kebangsaan. Karyanya, termasuk muzik iringan untuk Peer Gynt, banyak mempengaruhi gambaran antarabangsa tentang muzik Norway.[96] Tradisi muzik negara itu turut merangkumi muzik rakyat, muzik gereja, jazz, muzik klasik kontemporari, pop, elektronik dan pelbagai cabang muzik rock dan metal.[97]

Dalam seni tampak, Munch menjadi tokoh Norway yang paling dikenali di peringkat antarabangsa. Karya-karyanya mengenai kebimbangan, kematian, cinta dan keterasingan, khususnya siri Livsfrisen dan Jeritan, mempengaruhi perkembangan seni ekspresionis dan moden.[98] Tradisi seni Norway turut merangkumi lukisan landskap romantik, seni rakyat hiasan, seni grafik, reka bentuk, fotografi dan seni kontemporari.

Seni bina dan warisan

[sunting | sunting sumber]
Gereja kayu berwarna gelap dengan bumbung bertingkat di kawasan pergunungan
Gereja papan Urnes, sebuah gereja kayu abad ke-12 dan tapak Warisan Dunia UNESCO.

Warisan seni bina Norway mencerminkan penggunaan kayu sebagai bahan binaan utama, penyesuaian terhadap iklim dan muka bumi, serta perubahan daripada masyarakat pertanian kepada negara perindustrian dan bandar. Antara tinggalan Zaman Pertengahan yang paling tersendiri ialah gereja papan, yang dibina menggunakan rangka tiang kayu menegak dan sering dihiasi ukiran yang menggabungkan unsur Kristian dengan motif seni terdahulu.[99] Warisan binaan lain termasuk rumah ladang, gudang, perkampungan nelayan, rumah bandar kayu, kawasan perlombongan dan perindustrian, serta seni bina moden yang menekankan hubungan antara bangunan, landskap dan bahan tempatan.[100]

Sehingga 2026, Norway mempunyai lapan tapak dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO, terdiri daripada tujuh tapak kebudayaan dan satu tapak semula jadi. Tapak kebudayaannya ialah Bryggen, Tapak Warisan Perindustrian Rjukan–Notodden, Seni batu Alta, Bandar Perlombongan Røros dan Lingkungannya, Lengkok Geodesi Struve, Gereja papan Urnes dan Kepulauan Vega. Tapak semula jadinya ialah Fiord Norway Barat – Geirangerfjord dan Nærøyfjord.[101] Kesemua tapak ini merangkumi warisan perdagangan maritim, perlombongan, sains geodesi, seni prasejarah, seni bina keagamaan, pertanian pesisir dan landskap fiord.

Kebudayaan Sami dan minoriti

[sunting | sunting sumber]

Kebudayaan Sami merupakan sebahagian daripada warisan hidup Norway dan bukan sekadar tinggalan sejarah di kawasan utara. Unsurnya merangkumi bahasa-bahasa Sami, tradisi lisan, muzik vokal joik, kraf tangan duodji, pakaian, pengetahuan tentang alam sekitar serta, di sesetengah kawasan, penggembalaan rusa kutub. Bentuk amalan ini berbeza mengikut wilayah, bahasa, pekerjaan dan komuniti Sami. Undang-undang Sami menetapkan bahawa pihak berkuasa hendaklah mewujudkan keadaan yang membolehkan masyarakat Sami melindungi dan mengembangkan bahasa, kebudayaan dan kehidupan sosial mereka.[102] UNESCO turut mengiktiraf joik dan duodji sebagai tradisi penting dalam usaha Norway memelihara warisan kebudayaan tidak ketara.[103]

Masyarakat Sami, Kven, orang Norway berketurunan Finland dan masyarakat Forest Finn pernah menjadi sasaran dasar asimilasi yang lazimnya dikenali sebagai Norwegianisation. Dasar tersebut menjejaskan pemindahan bahasa, amalan kebudayaan dan identiti antara generasi. Suruhanjaya Kebenaran dan Perdamaian Norway menyerahkan laporannya kepada Storting pada 1 Jun 2023 selepas menyiasat dasar tersebut, kesannya dan langkah yang diperlukan bagi proses perdamaian.[104] Pada 12 November 2024, Storting menyatakan kekesalan mendalam dan memohon maaf atas peranan parlimen terdahulu dalam dasar asimilasi itu, di samping meluluskan langkah susulan berkaitan bahasa, kebudayaan, dokumentasi dan perdamaian.[105]

Media dan kehidupan awam

[sunting | sunting sumber]
Perarakan dengan bendera Norway melalui sebuah jalan di Oslo
Perarakan Hari Perlembagaan Norway di Karl Johans gate, Oslo, pada 17 Mei 2009.

Dasar kebudayaan Norway menggunakan peruntukan undang-undang dan kewangan untuk menyokong seni, muzium, arkib, perpustakaan, filem, media dan kegiatan kebudayaan di seluruh negara. Kebanyakan institusi yang menerima geran operasi awam mempunyai kebebasan pengurusan dan artistik, manakala sebahagian pembiayaan diagihkan melalui badan penilaian bebas seperti Dana Kebudayaan Norway.[106]

Penyiar awam NRK menyediakan perkhidmatan televisyen, radio dan digital bersama akhbar, penyiar dan media dalam talian swasta. Mandat perkhidmatan awamnya merangkumi berita kebangsaan dan antarabangsa, siaran serantau, pendidikan, kebudayaan dan kandungan untuk pelbagai kumpulan umur. NRK juga mempunyai tanggungjawab khusus terhadap penggunaan Nynorsk, pengukuhan bahasa dan kebudayaan Sami, kandungan dalam bahasa Kven, Romani dan Romanes, serta perkhidmatan dalam Bahasa Isyarat Norway.[107]

Hari Perlembagaan Norway disambut pada 17 Mei bagi memperingati penerimaan Perlembagaan 1814. Sambutannya terkenal dengan perarakan kanak-kanak, pancaragam, bendera dan perhimpunan masyarakat, bukannya perarakan ketenteraan sebagai acara utamanya. Perarakan kanak-kanak pertama menuju ke Istana Diraja di Oslo diadakan pada 1870, manakala tradisi keluarga diraja menyambut perarakan dari balkoni istana bermula pada 1906.[108]

Oslo turut menjadi tempat penganugerahan Hadiah Keamanan Nobel. Pemenangnya dipilih oleh Jawatankuasa Nobel Norway, yang lima anggotanya dilantik oleh Storting, dan anugerah disampaikan di Oslo. Hadiah Nobel bagi fizik, kimia, fisiologi atau perubatan dan kesusasteraan, serta hadiah dalam bidang sains ekonomi, disampaikan di Stockholm.[109]

Sukan dan rekreasi

[sunting | sunting sumber]

Sukan musim sejuk menduduki tempat penting dalam kebudayaan Norway, khususnya ski rentas desa, lompat ski, ski alpine, biatlon dan luncur laju. Bola sepak dan bola baling pula mempunyai penyertaan dan organisasi yang meluas, bersama sukan seperti olahraga, berbasikal, renang dan sukan air. Norway menjadi tuan rumah Sukan Olimpik Musim Sejuk 1952 di Oslo dan Sukan Olimpik Musim Sejuk 1994 di Lillehammer.[110][111]

Kegiatan luar sering dikaitkan dengan konsep friluftsliv, yang merujuk kepada kehidupan dan rekreasi di alam terbuka. Konsep ini merangkumi berjalan kaki, mendaki, bermain ski, memancing, berperahu, berkhemah dan memetik buah beri atau cendawan. Dalam tinjauan rasmi 2024, 96.5 peratus penduduk berumur 16 tahun ke atas melaporkan penyertaan dalam sekurang-kurangnya satu kegiatan luar sepanjang tahun sebelumnya; 74.8 peratus mendaki dan 33.6 peratus bermain ski.[112] Akses awam ke kawasan luar bandar yang belum diusahakan dilindungi oleh Akta Rekreasi Luar Norway, tertakluk pada kewajipan menjaga alam sekitar, menghormati pemilik tanah dan mematuhi sekatan tertentu.[113]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]
Kereta api melalui kawasan bersalji di Finse
Kereta api di Finse pada Laluan Bergen, yang menghubungkan Oslo dengan Bergen merentasi kawasan pergunungan.

Bentuk muka bumi yang panjang, bergunung-ganang dan berfiord menyebabkan sistem pengangkutan Norway bergantung pada gabungan jalan raya, feri, terowong, jambatan, kereta api, kapal pesisir dan penerbangan. Jalan raya ialah bentuk pengangkutan utama bagi perjalanan tempatan serta pengedaran barang jarak dekat, sementara feri menjadi sambungan rangkaian jalan di banyak kawasan pesisir. Projek terowong bawah laut dan jambatan telah mengurangkan masa perjalanan, tetapi cuaca, longsoran dan jarak jauh terus mempengaruhi kebolehpercayaan rangkaian.[114]

Rangkaian kereta api tertumpu di selatan dan tengah negara serta menghubungkan Oslo dengan Bergen, Trondheim, Stavanger dan bandar utama lain. Kereta api memainkan peranan penting bagi perjalanan antara bandar terbesar dan pengangkutan barang di koridor tertentu.[114] Tiada rangkaian kereta api yang berterusan hingga kebanyakan kawasan paling utara, maka bas, kapal dan penerbangan menyediakan perkhidmatan jarak jauh di sana.

Lapangan terbang Oslo ialah pintu masuk udara utama, manakala rangkaian lapangan terbang serantau menghubungkan komuniti yang jauh. Perkapalan pesisir penting bagi penumpang, kargo, industri tenaga dan perdagangan antarabangsa. Dasar pengangkutan semasa menumpukan keselamatan, penyelenggaraan, pengurangan pelepasan dan penyelarasan antara jalan raya, rel, laut serta udara.[114]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. ↑ "Vedtak uke 50" (dalam bahasa Norway). Storting. 13 Disember 2019. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  2. 1 2 "Act relating to Language (Language Act)" (dalam bahasa Inggeris). Lovdata. 21 Mei 2021. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  3. 1 2 "The Sami Act" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 2 Julai 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  4. 1 2 "His Majesty The King" (dalam bahasa Inggeris). The Royal Court of Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  5. ↑ "Office of the Prime Minister" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  6. ↑ "The Presidium" (dalam bahasa Inggeris). Storting. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  7. 1 2 "Chief Justice Toril Marie Øie" (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Courts Administration. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  8. 1 2 3 4 "Kor stort er Noreg?" (dalam bahasa Norway). Kartverket. 9 April 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  9. 1 2 3 "Population" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. 20 Mei 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  10. 1 2 "Norway". World Economic Outlook Database, April 2026 (dalam bahasa Inggeris). Tabung Kewangan Antarabangsa. April 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  11. ↑ "Gini index - Norway" (dalam bahasa Inggeris). Bank Dunia. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  12. 1 2 "Human Development Index and its components" (PDF). Human Development Report 2025 (dalam bahasa Inggeris). Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  13. ↑ "Human Development Index trends, 1990–2023" (PDF). Human Development Report 2025 (dalam bahasa Inggeris). Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  14. ↑ "Norge og Noreg – etymologi" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  15. 1 2 3 4 "Norges historie" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  16. ↑ "The history of the Norwegian monarchy" (dalam bahasa Inggeris). The Royal Court of Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  17. 1 2 "Milestones in Norway's democratic history" (dalam bahasa Inggeris). Storting. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  18. ↑ "The history of the Norwegian monarchy" (dalam bahasa Inggeris). The Royal Court of Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026. Ralat petik: Teg <ref> tidak sah; nama tidak boleh menjadi integer mudah. Gunakan tajuk deskriptif
  19. ↑ "Norway and the Second World War" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  20. ↑ "Norway and NATO" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Perjanjian Atlantik Utara. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  21. ↑ "Norway's petroleum history" (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Offshore Directorate. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  22. ↑ "Speech by Prime Minister Støre at the Memorial Event for the 22 July 2011 Acts of Terrorism" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 22 Julai 2023. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  23. 1 2 3 4 "Norge" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  24. ↑ "Integrated Management Plans for the Norwegian Sea Areas" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 2024. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  25. ↑ "Norwegian Interests and Policy in the Antarctic" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 2015. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  26. 1 2 "The Constitution" (dalam bahasa Inggeris). Storting. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  27. ↑ "Consideration of proposed amendments to the Constitution" (dalam bahasa Inggeris). Storting. 3 Februari 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  28. 1 2 "The Government" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  29. ↑ "The Storting" (dalam bahasa Inggeris). Storting. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  30. ↑ "About the Sámi Parliament" (dalam bahasa Inggeris). Sámediggi. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  31. ↑ "Parliamentary Elections in Norway" (dalam bahasa Inggeris). Storting. 28 Januari 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  32. ↑ "Parliamentary Election 2025" (dalam bahasa Inggeris). Valgdirektoratet. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  33. 1 2 "Members" (dalam bahasa Inggeris). Storting. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  34. ↑ "Valgresultat" (dalam bahasa Norway). Valgdirektoratet. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  35. ↑ "Fylkesinndelingen fra 2024" (dalam bahasa Norway). Kerajaan Norway. 1 Januari 2024. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  36. 1 2 "Administrative divisions" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. 20 Januari 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  37. ↑ "The financing of the local government sector" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 19 Ogos 2021. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  38. ↑ "07459: Population, by year and region" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  39. ↑ "Oslo" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  40. ↑ "Rogaland" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  41. ↑ "Møre og Romsdal" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  42. ↑ "Nordland" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  43. ↑ "Østfold" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  44. ↑ "Akershus" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  45. ↑ "Buskerud" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  46. ↑ "Innlandet" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  47. ↑ "Vestfold" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  48. ↑ "Telemark" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  49. ↑ "Agder" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  50. ↑ "Vestland" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  51. ↑ "Trøndelag" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  52. ↑ "Troms" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  53. ↑ "Finnmark" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  54. ↑ "Statsforvalter" (dalam bahasa Norway). Store norske leksikon. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  55. ↑ "Municipal law" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 12 Jun 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  56. ↑ "UN Founding Members" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  57. ↑ "NATO member countries" (dalam bahasa Inggeris). NATO. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  58. ↑ "Norway" (dalam bahasa Inggeris). Majlis Eropah. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  59. ↑ "About the Nordic Council" (dalam bahasa Inggeris). Kerjasama Nordik. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  60. ↑ "Norway" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  61. ↑ "Norway: Member information" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Perdagangan Dunia. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  62. ↑ "European Free Trade Association" (dalam bahasa Inggeris). Persatuan Perdagangan Bebas Eropah. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  63. 1 2 "EEA & Relations with the EU" (dalam bahasa Inggeris). Persatuan Perdagangan Bebas Eropah. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  64. ↑ "Cooperation on Schengen and Justice and Home Affairs" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 28 Januari 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  65. ↑ "The Norwegian Defence Pledge: Long-term Defence Plan 2025–2036" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 2024. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  66. ↑ "Organisation chart" (dalam bahasa Inggeris). Angkatan Tentera Norway. 8 Jun 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  67. ↑ "Universal Conscription" (dalam bahasa Inggeris). Angkatan Tentera Norway. 11 Jun 2015. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  68. ↑ "Government presents white paper on Norway's peace and conflict resolution efforts" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 10 Jun 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  69. 1 2 3 4 "OECD Economic Surveys: Norway 2026" (dalam bahasa Inggeris). Paris: OECD Publishing. 17 Jun 2026. doi:10.1787/5cc02644-en. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  70. ↑ "National accounts" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. 28 Mei 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  71. ↑ "What the State owns" (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Ministry of Trade, Industry and Fisheries. 1 Julai 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  72. ↑ "Lov om petroleumsvirksomhet [petroleumsloven]" (dalam bahasa Norway). Lovdata. 29 November 1996. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  73. ↑ "The government's revenues". Norwegianpetroleum.no (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Ministry of Energy dan Norwegian Offshore Directorate. 12 Mei 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  74. ↑ "Exports of Norwegian oil and gas". Norwegianpetroleum.no (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Ministry of Energy dan Norwegian Offshore Directorate. 7 Julai 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  75. ↑ "Electricity production". Energy Facts Norway (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Ministry of Energy. 2 Oktober 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  76. 1 2 Skrede, Ståle (16 Februari 2026). "Lowest electricity price since 2020" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  77. ↑ "Price growth for wild fish and increased salmon volume resulted in record value for Norwegian seafood exports in 2025" (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Seafood Council. 6 Januari 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  78. ↑ "Norway's Path Towards a Sustainable Food System" (dalam bahasa Inggeris). Government of Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  79. ↑ "About the fund" (dalam bahasa Inggeris). Norges Bank Investment Management. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  80. ↑ "The Norwegian Fiscal Policy Framework" (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Ministry of Finance. 7 Oktober 2022. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  81. ↑ "The fund's value" (dalam bahasa Inggeris). Norges Bank Investment Management. 31 Disember 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  82. ↑ "The Norwegian Social Insurance Scheme 2026" (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Ministry of Labour and Social Inclusion. 11 Februari 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  83. ↑ "Pupils in primary and lower secondary school" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  84. ↑ "National minorities" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  85. ↑ "Norwegian guidelines for freedom of religion or belief" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  86. ↑ "Religious and life stance communities outside the Church of Norway" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  87. ↑ "Compulsory education: facts and learning outcomes" (dalam bahasa Inggeris). Norwegian Directorate for Education and Training. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  88. ↑ "The Primary Health and Care Services of Tomorrow" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 2015. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  89. ↑ "Act relating to Language". Lovdata (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  90. ↑ "Henrik Ibsen". Store norske leksikon (dalam bahasa Norway). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  91. ↑ "Bjørnstjerne Bjørnson – Facts". NobelPrize.org (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  92. ↑ "Knut Hamsun – Facts". NobelPrize.org (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  93. ↑ "Sigrid Undset – Facts". NobelPrize.org (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  94. ↑ "Jon Fosse – Facts". NobelPrize.org (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  95. ↑ "The Nobel Prize in Literature 2023: Biobibliography". NobelPrize.org (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  96. ↑ "Edvard Grieg". Store norske leksikon (dalam bahasa Norway). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  97. ↑ "Musikk i Norge". Store norske leksikon (dalam bahasa Norway). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  98. ↑ "Edvard Munch". Store norske leksikon (dalam bahasa Norway). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  99. ↑ "Stavkirke". Store norske leksikon (dalam bahasa Norway). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  100. ↑ "Arkitektur i Norge". Store norske leksikon (dalam bahasa Norway). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  101. ↑ "Norway" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO World Heritage Centre. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  102. ↑ "The Sami Act" (dalam bahasa Inggeris). Government of Norway. 2 Julai 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  103. ↑ "Norway: Periodic reporting on the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  104. ↑ "The Truth and Reconciliation Commission" (dalam bahasa Inggeris). Storting. 1 Jun 2023. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  105. ↑ "Sannhets- og forsoningskommisjonens rapport" (dalam bahasa Norway). Storting. 12 November 2024. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  106. ↑ "Cultural policy" (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Culture and Equality. 3 November 2025. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  107. ↑ "NRKs bidrag til mediemangfoldet" (dalam bahasa Norway). Medietilsynet. 29 April 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  108. ↑ "Happy Constitution Day!" (dalam bahasa Inggeris). The Royal Court of Norway. 17 Mei 2026. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  109. ↑ "Nomination and selection of Nobel Peace Prize laureates". NobelPrize.org (dalam bahasa Inggeris). Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  110. ↑ "Oslo 1952 Winter Olympics" (dalam bahasa Inggeris). International Olympic Committee. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  111. ↑ "Lillehammer 1994 Winter Olympics" (dalam bahasa Inggeris). International Olympic Committee. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  112. ↑ "Sports and outdoor activities, survey on living conditions" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Norway. 19 November 2024. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  113. ↑ "Outdoor Recreation Act" (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Climate and Environment. 28 Jun 1957. Dicapai pada 1 Ogos 2026.
  114. 1 2 3 "National Transport Plan 2025–2036" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Norway. 2024. Dicapai pada 1 Ogos 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Norway&oldid=6917383"