Loiu

Loiu
Bizkaia, Euskal Herria
Loiuko Zabaloetxe auzoaren ikuspegia. Atzean Bilboko aireportua ageri da.
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Bizkaia
Eskualdea	Txorierri
Izen ofiziala	Loiu
Alkatea	Josu Andoni Begoña Fernandez de Arroiabe (EAJ)
Posta kodea	48180
INE kodea	48903
Herritarra	loiutarra
Kokapena
Koordenatuak	43°18′53″N 2°56′20″W
Azalera	15,00 km²
Garaiera	26 metro
Demografia
Biztanleria	2.364 (2025:  5)
1.187 (%50,7)   (%49,3) 1.156
Dentsitatea	162,2 bizt/km²
Hazkundea (2003-2013)	% 16,67
Zahartze tasa	% 19,13
Ugalkortasun tasa	‰ 38,54
Ekonomia
Jarduera tasa	% 81,94 (2011)
Genero desoreka	% 8,63 (2011)
Langabezia erregistratua	% 6,49 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 48.36 + % 19.59 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	% 2.4 (2021)
Etxeko erabilera	% 25.84 (2021)
Datu gehigarriak
Webgunea	http://www.loiu.org

Loiu Bizkaiko Txorierriko eskualdeko udalerria da, 2025an 2.240 biztanle zituena. Bilbotik 1983an bereizi zen.

Bilboko aireportua bertan dago 1997tik, Sondikatik aldatu zutenean.

Geografia

Mugakideak

Mendebaldean Erandio, ekialdean Derio, iparraldean Laukiz eta Gatika eta hegoaldean Sondika mugakide ditu.

Auzoak

Zabaloetxe auzo nagusia eta herrigunea da, udaletxea barne hartzen duena, eta beste bi auzo handiak Elotxelerri eta Lauroeta dira.

Geologia

Loiuko ingurunea gehienbat Goi-Kretazikoko marga, margakararri eta kalkarenitaz osatzen da. Horrez gain metaketa alubial zein antropogenikoko gune handiak ditu.

Historia

Erdi Aroa

Asuako haraneko edo Txorierriko herriak, tartean Loiu, Asuako jaurerriaren parte izan ziren Erdi aroan zehar. Martín de Asúa eta Diego de Asúak 1452an Bizkaiko Batzar Nagusiko lehen foruan parte hartu zuten.

Aro Modernoa

Ez dakigu zehazki noiz eraiki zen San Pedro Apostoluari eskainitako parrokia (ziur asko eliztarrek sortua), baina badakigu 1634an egin zutela lehen erreforma. Urte hartan 500 bizilagun baino ez ziren bizi 98 etxetan. Teileria eta 7 errotak lasai bizitzeko moduko industria zuten.

Franko-espainiar gerra

Franko-espainiar Gerra (1635-1659) hasi eta gutxira, 1637an, Bizkaiko Jaurerriak Frantziak eta Espainiak zuten gerrarako mila gizonen herena osatzea erabaki zuen, Felipe IV.a erregeak egindako eskaerari erantzunez. Horretarako, banaketa bat egin zen Bizkaiko herri guztien artean, eta Loiuri egokitu zitzaion sei gizon ematea [E. J. L.: "H. G. S. B.", t. V, 260. or.]. Bizkaiko Jaurerriak, bere kostaldeak Frantziako ontzien balizko eraso batetik babesteko beste neurri prebentibo batzuen artean, 1639ko apirilaren 20an erabaki zuen Jaurerriaren barneko herrietako pertsona armatuek, arriskua izanez gero, zein puntutara jo behar zuten izendatzea. Loiukoek eta Berango, Sondika, Lejona eta Erandioko gizon armatuek Algorta eta Gizori laguntzera joan behar zuten (E. J. L.: "H. G. S. B.", t. V, 281. or.).

Artxandarako bidea

1652ko azaroan, Jaurerriko Batzar Nagusiak Lujua eta Sondikako elizateei laguntzea erabaki zuen, Artxandako bidea konpondu zezaten. 1654an, Aldundiak seiehun erreal eman zizkien [E. J. L.: "H. G. S. B.", t. V, 386. eta 392. or.].

Oinaztarren loiu. XVII. mendearen hasieran, Bizkaiko jaurerriko erregimentu orokorreko langileen hauteskunde orokorretan, Lujuak Oñatiko partzialtasunaren alde bozkatu zuen.

Ez dakigu zehazki noiz eraiki zen San Pedro Apostoluari eskainitako parrokia (ziur asko eliztarrek sortua), baina badakigu 1634an egin zutela lehen erreforma. Urte hartan 500 bizilagun baino ez ziren bizi 98 etxetan. Teileria eta 7 errotak lasai bizitzeko moduko industria zuten.

XVIII. mendea

1704an, Loiuk hirurogeita hamabost su zituen, urte horretan Bizkaia osoan egindako sutegi batetik ondorioztatzen denez. Su hori Jaurerriko Batzar Nagusiak dekretatu zuen ekainaren 28an, Jaurerriko gastu orokorren banaketa egin ahal izateko [E. J. L.: "H. G. S. B.", t. VI, 24. or.]. 1761ean elizate horretan Calahorrako eliz auzitegiak 2 espetxeratu zituen, moralaren aurkako hutsegite oso larriak egiteagatik. Hornitzaile jaunak epaia eman zien urte horretako azaroaren 20an. 1762an, bi ofizio eman ziren, agindutakoa bete zela jakinarazteko [E. J. L.: "H. G. S. B.", t. VI, 348. or.].

Konbentzioaren gerraren kontestuan, 1794ko abuztuaren 25ean, Loiuko soldaduak Ondarroara iritsi ziren, defentsan laguntzeko.

20. mendea

Gerra Zibilean (1936-1939), nazionalek 1937ko ekainaren 16an okupatu zuten eta operazioa Nafarroako VI. Brigadak egin zuen.

1966an Loiu Bilbora atxiki zen Erandio, Sondika, Zamudio eta Derio udalerriekin batera, martxoaren 30eko dekretu bidez.

Espainiako trantsizioaren ondoren, 1983ko urtarrilaren 1ean, Loiu Bilbotik bereizi zen 1982ko abenduaren 20ko dekretu bidez, eta udalerri independente bihurtu zen.

1983ko maiatzaren 8ko udal-hauteskundeak, zinegotziok hautatu ziren:

• EAJ: Marcos Goikoetxea Zabala (alkate izendatu zen), Pedro María de la Torre San Cristóbal, Ignacio Ladislado Uriarte, Eloy Alvaro Urrutia Arechabaleta, María Arrate Ugarte Beistegui. Javier Aguirre Ibáñez, Pascual Ledesma Echebarria, José Luis Bárcena Aguirregoitia.
• EE: Vicente Arteagoitia Aurrecoechea.

Demografia

1970 eta 1980ko erroldetan, Loiu Bilboko eta Asua Haranaren barneko auzo izan zen.

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 1.156 gizon, 1.187 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.34 0.52   95-99   1.01 1.04   90-94   2.27 0.87   85-89   3.62 2.25   80-84   3.88 3.72   75-79   4.38 5.54   70-74   4.47 7.35   65-69   6.07 6.75   60-64   8.00 7.01   55-59   7.58 9.60   50-54   9.60 8.39   45-49   8.26 5.54   40-44   5.31 4.50   35-39   4.72 4.41   30-34   3.88 4.07   25-29   4.13 5.19   20-24   5.48 11.76   15-19   5.39 5.45   10-14   5.73 2.94   5-9   3.20 3.11   0-4   2.70
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Urtea	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	0	−6	−12	−5	−2	−7	−18	−16	−11	−14	−1	−12	−10	−17	−16	−8	−8	−9	−8	−1	−18	−1	0	1	−10	3	−19	7	−3	−15	−13	−11	−10	−21	−30	−21	−21	−21	−8	−20	−14	−14	−27

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera

Urtea	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bizirik jaiotakoak	4	10	7	16	17	14	15	13	24	19	20	15	23	11	30	25	20	19	17	14	12	16	8	13	13	15	11	10	13	9

Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 15,9 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,2) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 11,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 10,1 —probintzian % 10,9—.

Udal

Prob

Best

Esta

Udalerri berean · % 15,9Probintzia berean · % 61,2Erkidegoan · % 1,5Beste erkidegoa · % 11,3Estatutik kanpo · % 10,1

Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 75,8 Bizkaian, % 1,2 Gipuzkoan, eta % 0,5 Araban jaio ziren.

Bizk

EAEt

Bizkaia · % 75,8Gipuzkoa · % 1,2Araba · % 0,5EAEtik kanpo · % 22,5

Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 9,3k atzerriko nazionalitatea zuen. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 30,1), Hego Amerika (% 20,6), Mendebaldeko Europa (% 16,3) ziren.

Jaiolekuko herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Venezuela dira.

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 44,6Europa · % 16,2Afrika · % 34Asia · % 5Ozeania · % 0,3

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Maroko54 · % 17,8

Kolonbia31 · % 10,2

Venezuela31 · % 10,2

Ekuador10 · % 3,3

Txina10 · % 3,3

Errumania9 · % 3

Erresuma Batua9 · % 3

Frantzia8 · % 2,6

Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 1.053 etxebizitza zeuden: 842 (% 80,0) nagusiak eta 204 (% 19,4) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik). 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 84 (% 8,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 70 (% 6,7) hutsik zeuden. Etxebizitza nagusien % 88,6 jabetzan zegoen eta % 9,9 alokairuan.

1.053etxebizitza

842nagusi

Etxebizitza multzoa

842

204

Nagusiak (842)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (204)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

746

83

Jabetzan (746)Alokairuan (83)Beste modu batean (13)

Guztira 842 etxegune zeuden, batez beste 2,6 egoiliarrekoak; horietatik 229 (% 27,2) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera

229

209

377

Egoiliar 1 (229)2 egoiliar (209)3-5 (377)6-9 (26)10 edo gehiago (1)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 123,1 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 48,8 urtekoa. Etxebizitzen % 38,0 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 4,1 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan. Etxebizitzen % 28,9 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

398

182

311

112

Etxebizitza 1 (398)2 (182)3-10 (311)11-20 (112)41 edo gehiago (43)

Gela kopurua

229

392

153

238

1-3 gela (34)4 (229)5 (392)6 (153)7 edo gehiago (238)

Bainugela kopurua

513

531

Bainugela 1 (513)2 edo gehiago (531)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 20,4 berokuntza zentrala zuten, % 62,6 banakakoa eta % 15,9 noizean behingoa. Horrez gain, % 37,4 hodien bidezko gasa zuten eta % 29,8 igogailua.

Berogailu mota

% 20,4

% 62,6

% 15,9

Zentrala (% 20,4)Banakakoa (% 62,6)Noizean behingoa (% 15,9)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 37,4

Ur bero zentrala% 87,6

Igogailua% 29,8

Politika eta administrazioa

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Euzko Alderdi Jeltzaleko Vicente Arteagagoitia hautatu zuten alkate. Arteagagoitiakk Euzko Alderdi Jeltzalearen sostengua jaso zuen, hauteskundeetan boza gehien izan zituen hautagaitza. Bilduk 3 zinegotzi lortu zituen, Alderdi Popularrak bat eta Euskadiko Alderdi Sozialistak batere ez.

Loiuko udalbatza
Alderdia		2011ko maiatzaren 22		2023ko maiatzaren 28
		Zinegotziak	Boto kopurua	Zinegotziak	Boto kopurua
	Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	7 / 11	756 (% 55,59)	8 / 11	770 (% 62,1)
	Bildu	3 / 11	300 (% 22,06)	2 / 11	231 (% 18,62)
	Alderdi Popularra (PP)	1 / 11	147 (% 10,81)	1 / 11	87 (% 7)
	Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))	0 / 11	59 (% 4,34)	0 / 11	47 (% 3,79)
https://elpais.com/espana/elecciones/municipales/14/48/903/
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgune

Azpiegiturak

Garraioa

Aireportua

Bilbo-Loiu aireportua lehen mailako azpiegitura nagusia da, Euskal Herriko eta Kantauri itsasoko ertzeko aireporturik garrantzitsuena bidaiari zein hegaldi kopuruari dagokionez. Bilbotik 12 kilometrora kokatua, Loiu, Sondika eta Derio udalerrietako lurretan dago; bidaiarien terminala (La Paloma ezizenaz ezaguna) eta 12/30 pistaren zati gehiena Loiu udalerrian daude. Espainiar aireportu sistemak dituen 14 aireportu errentagarrienen artean dago.​ Gaur egun, aireportua Vueling Airlines, Volotea eta Air Nostrum airelineen aire-baseetariko bat da.

1927ko urrian Herri Lanen Batasunak Bilbon aireportua eraikitzeko hasierako pausuak eman zituen. Hasiera batean Bilboko aireportua Galea lurmuturrean ezartzea pentsatu bazen ere, azkenik, 1936an, Aire-Nabigazioaren Zuzendaritza Orokorrak Sondika udalerrian aireportua instalatzeko baimena eman zuen. 1940an Sondika udalerrian aireportu zibila eraikitzeko akordioa lortu zen, udal eta estatu mailako erakundeen artean. 1950eko ekainaren 20an bidaiarien terminalaren eraikuntza amaitu zen eta aireportua ofizialki inauguratu zen, Carlos Haya izenarekin, bilbotar pilotu ezagunaren omenez.

Bidaiarien eskaeraren igoera handiagatik eta Sondikako terminala handitzeko arazoengatik, Aenak Santiago Calatravari esleitu zion bidaiarientzako terminal berri baten diseinua, urtean 5 milioi inguru bidaiari jasotzeko gai izan beharko lukeena. Daukan formagatik, terminal berriak La Paloma (Usoa) ezizena jasotzen du, hegan egitera doan uso baten antza omen duelako. Porlanez eta beiraz egina dago, kolore zuria nagusi delarik. Terminal berria aireportuko instalazioen iparraldean kokatzen da, zaharraren aurrean eta Loiu udalerrian, eta 2000ko azaroaren 19an inauguratu zen. 32.000 m² (340.000 oin²) azalera eraikia du, hiru solairutan banatuta (0 Solairua = Helduerak • 1 Solairua = Irteerak • 2 Solairua = Bulegoak) eta bidaiarientzako zerbitzu guztiak jasotzen ditu, diseinu argiarekin, munduko 10 aireportu terminalik ikusgarrienen artean dago. Terminalak aireontziak aparkatzeko 21 plaza ditu, eta sei finger izeneko pasabide ditu, terminala eta hegazkinaren arteko ontziratze zuzenerako.

Azken urteotan Bilboko hiriak turismoan izan duen gorakadaren ondorioz, aireportuak eginiko hegaldi kopurua handitu da: 2006. urtean 3.876.072 bidaiari pasatu ziren Bilboko aireportutik, horietarik 1.020.286 nazioarteko hegaldietako bidaiariak izan ziren, eta 2.855.786 Espainia barneko hegaldietako bidaiariak. 2016an 4.588.265 bidaiari hartu zituen eta 2018an 5.469.453.

Trena

Euskotren eragilearen E3 lineak Txorierria eta Bilbo lotzen ditu. Udalerrian hurrengo geltokiak ditu:

• Larrondo
• Elotxelerri

Autobusa

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:

Hezkuntza

Hezkuntza arloan, Lauro ikastola eta Munabe eta Urdaneta ikastetxeak aipatzekoak dira.

https://www.eusko-ikaskuntza.eus/eu/argitalpenak/la-ikastola-azkue-la-primera-en-ser-legalizada-en-vizcaya-en-1966-estudio-de-sus-origenes-y-organizacion/art-11611/

Klima

Klima, euskal kostalde guztiak bezala, ozeanikoa da. Köppen klima sailkapenaren arabera, klima hotzepel hezea eta urtaro lehorrik gabea (Cfb kodeaz adierazia). Tenperatura hotzepelak, hezetasun nabaria eta euri ugari izaten dira urte osoan zehar. Hala ere, uda eta negua nabari bereizten dira tenperaturari dagokionez. Euria, berriz, urte osoan izaten da eta neguaren eta udaren arteko aldeak txikiak izaten dira. Elurra, ordea, oso gutxitan egiten du, urtean behin-edo, eta 5-10 alditan izozten du urtean.

Datu klimatikoak (Bilbaoko aeroportu aztertegia (1981-2010))
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
[erreferentzia behar]

Hedabideak

"Aikor" eskualdeko aldizkaria euskarazko bertako hedabide nagusien artean dugu.

Loiutar ezagunak

• Felix Markaida Aurrekoetxea (1931-2008) futbolari ohia.
• Jose Elorrieta (1951-), sindikalista eta ELAko idazkari nagusia izandakoa.
• Martxel Ensunza (1952-2025), ingeniari, irakasle, eta zientzia eta teknologiazko euskarazko testuen ikertzailea.
• Kepa Altonaga (1958-), biologo eta irakaslea.
• Aitor Larrazabal (1971-), futbolari ohia.
• Fernando Prado Ayuso (1969-), elizgizon klaretarra eta Donostiako gotzaina.

Ondarea

• San Pedro eliza.
• Larraburu Gaztelua.
• Bengoetxe baserria.
• Britainiarren hilerria.

Iruditegia

• 
  Zabaloetxe auzoa eta aireportua.
• 
  Bengoetxe baserria.
• 
  Zabaloetxe auzoko Abade Etxeak.
• 
  San Pedro eliza,
• 
  Udaletxea.

Ikus, gainera

• Bizkaiko udalerrien zerrenda

Kanpo estekak

• Loiu herriko webgune ofiziala
• Lauro ikastolako webgunea
• Txorierri mankomunitateko webgune ofiziala

• Datuak: Q1228023
• Multimedia: Loiu / Q1228023
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Loiu