Garai

Biztanleria-piramidea 2025; Guztira: 163 gizon, 169 emakume
	Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística

Garai
	Bizkaia, Euskal Herria
	Garaiko ikuspegi orokorra.
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Bizkaia
Eskualdea	Durangaldea
Izen ofiziala	Garai
Alkatea	Erramun Osa (EAJ)
Posta kodea	48200
INE kodea	48039
Herritarra	garaitar
Kokapena
Koordenatuak	43°11′41″N 2°36′35″W / 43.194722222222°N 2.6097222222222°W
Azalera	7,12 km²
Garaiera	300 metro
Distantzia	40 km Bilbora
Demografia
Biztanleria	332 (2025: −10)
Dentsitatea	0,47 bizt/km²
Hazkundea; (2003-2013)	% 20
Zahartze tasa	% 12,24
Ugalkortasun tasa	‰ 55,56
Ekonomia
Jarduera tasa	% 80 (2011)
Genero desoreka	% 0 (2011)
Langabezia erregistratua	% 4,26 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 83.33 + % 7.84 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	% (2021)
Etxeko erabilera	% 67.97 (2021)
Datu gehigarriak
Webgunea	http://www.garaikoudala.org

Artikulu hau Bizkaiko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Garai (argipena)».

Garai Bizkaiko ekialdean dagoen udalerri txikia eta landa-ingurunekoa da, Durangaldean kokatuta dagoena, Oiz mendiaren magalean. 334 biztanle ditu 2023. urtean.

Bizkaiko beste toki batzuetan bezala, Garain oso ohikoak ziren sasoi bakoitzeko uztan batutako aleak gordetzeko eraikin bereziak, "garaiak" ("garaidxek" Durangaldeko euskaraz) deituak. Gaur egun ere, hauetariko bat ikus dezakegu osorik Etxeita baserriaren ondoan. Eraikin hau oso interesgarria eta baliotsua da herri arkitektura ikerleentzat.

Geografia

Eliza bi ditu gaur egun, San Juan eta San Migel (nahiz eta baten sasoiak bestearekin zerikusirik ez izan) eta baseliza ugari auzoetan zabaldurik. Santa Katalina, birjina eta martiria, Duñaiturriko etxeak eraikitako baseliza bat dugu Goierri auzoan.

Aipatzekoa da, baita, Goierri auzoan, Etxeita baserri ondoan dagoen artea. Arbola hau oso ezaguna da inguruetan bere zabalera eta adinagatik eta Eusko Jaurlaritzak arbola babestuen tartean sartu du. Kondairaren esanetan, bere azpian 300 ardiko artaldea sar daiteke.

Mugakideak

Ipar eta ekialdean Berriz, mendebaldean Iurreta eta hegoaldean Abadiño mugakide ditu.

Mapa — Garai eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Auzoak

Historia

Momoitioko Juan Bataiatzaile Deunaren baselizan, Momoitio auzoan, 2009an IX. mendeko nekropoli interesgarri bat konpondu zuten. Nekropoli hau,1982tik 1985 bitartean argitaratu zuten, Iñaki Garcia Camino arkeologoaren zuzendaritzapean, eta berriz estalia. 2009. urtean, "Aostarri proiektua" burutu zuen Gerediaga Elkarteak eta Garaiko Udalak Bizkaiko Foru Aldundiako Kultur sailaren laguntzarekin.

IX. eta X. mendeko hilarriak konponduak izan ziren eta baseliza inguruan sasoi hartan aurkitzen ziren bezala jarriak. Bernat Vidal, Abadiñoko hargin ezagunaren laguntzarekin, baseliza barruan 1981ean aurkitu ziren hilarriak konpondu eta kanpoko aldeko nekropolian jarriak izan ziren. Honez gain, sakristiako bi leiho egokitu ziren, argazki eta erreprodukzio batzuekin, ikusleek nekropoliaren garrantzia ikus eta ezagutu zezaten.

Baseliza barruan Udalak gordetzen zituen hilarri eta arkeologi aztarnak ikus ditzakegu argi sentsore batzuen bidez. Aztarna hauen ikerkuntza oinarrizkoa izan da Bizkaiko eta Euskal Herriko erdi aroko historia ezagutzeko, Europako Unibertsitateentzat oinarri bihurtuz, Gerediaga Kultur Elkartearen esanetan.

Durangoko Merinaldearen barruan egon zen Erdi Aroan, eta garai hartan San Miguel de Garay izena hartu zuen eta bi auzotan banatuta zegoen. Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira historian zehar jarduera tradizionalak, eta beste garai bateko lekuko dira gaur egun arte iritsi diren baserri multzo ederra.Durangoko merindadeko Biltzarretan (Gerediaga) 6. jarlekua izan zuen.

Garain kokatzen da, ustez, Juan de Garay konkistatzailearen eta Paraguaiko Gobernadorearen jaiotetxea, XIX. mendean Garay-goitia deitua. 1704ko ekainaren 28an, Bizkaiko Biltzar Nagusiek Jaurerriko diru kostuak banatzeko agindutako zentsuan, 36 etxebizitza agertzen ziren

Aro garaikidean, aipatzekoa da 1966ko maiatzaren 1ean ETA-ren Talde Autonomoak, Xabier Zumalde "el cabra" Zornotzako militante historikoa buru zelarik, egindako ekintza sinbolikoa. Frankismo gorrian, ikurrina herriko leku ikusgarrian paratuz eta ordu batzuetan herria, armaz, beraien menpe izanik. Euskal bandera publikoki eta klandestinoki plazaratu zen lehenengo aldietakoa izan zen hura. (Ref.: Javier Zumalde, Mi lucha clandestina en ETA, Status ediciones, 2004).

Demografia

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Hazkunde begetatiboa

Urtea	1975	1976	1977	1978	1979	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−4	0	0	−1	−1	2	24	8	4	4	−3	0	−1	1	−3	1	−4	1	0	0	1	−3	0	0	2	−1	3	−2	2	−3	−2	2	4	−1	2	3	1	2	2	−2	3	−1	3	0	−1	1	−2	−3	5	−3	1

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu^[6] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera

Urtea	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bizirik jaiotakoak	0	1	1	3	3	3	3	3	2	3	3	4	1	2	9	5	4	4	2	3	4	2	3	0	3	1	3	5	1	2

Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu^[7] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 38,6 udalerri berean jaioak ziren^[8], probintziako batez bestekoaren (% 37,2) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 6,9 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 2,4 —probintzian % 10,9—.

Udal

Prob

Erki

Udalerri berean · % 38,6Probintzia berean · % 44Erkidegoan · % 8,1Beste erkidegoa · % 6,9Estatutik kanpo · % 2,4

Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 83,1 Bizkaian, % 7,2 Gipuzkoan, eta % 0,9 Araban jaio ziren^[9].

Bizk

EAEt

Bizkaia · % 83,1Gipuzkoa · % 7,2Araba · % 0,9EAEtik kanpo · % 8,8

Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 0,9k atzerriko nazionalitatea zuen^[10]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Ekialdeko Europa (% 33,3), Hego Amerika (% 33,3), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 33,3) ziren.

Jaiolekuko herrialde nagusiak Argentina, Ukraina, Errumania dira.^[11]

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 75Europa · % 16,7Afrika · % 8,3

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Argentina2 · % 16,7

Ukraina1 · % 8,3

Errumania1 · % 8,3

Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 149 etxebizitza zeuden: 109 (% 73,2) nagusiak eta 40 (% 26,8) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).^[12] Etxebizitza nagusien % 89,9 jabetzan zegoen eta % 8,3 alokairuan.^[12]

149etxebizitza

109nagusi

Etxebizitza multzoa

109

40

Nagusiak (109)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (40)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

98

9

Jabetzan (98)Alokairuan (9)Beste modu batean (2)

Guztira 109 etxegune zeuden, batez beste 3,1 egoiliarrekoak; horietatik 15 (% 13,8) pertsona bakarrekoak ziren.^[12]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera

15

28

59

Egoiliar 1 (15)2 egoiliar (28)3-5 (59)6-9 (7)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 167,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 62 urtekoa.^[12] Etxebizitzen % 66,4 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.^[12] Etxebizitzen % 2,0 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

99

32

18

Etxebizitza 1 (99)2 (32)3-10 (18)

Gela kopurua

30

33

41

1-3 gela (4)4 (30)5 (33)6 (41)7 edo gehiago (41)

Bainugela kopurua

88

61

Bainugela 1 (88)2 edo gehiago (61)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 4,6 berokuntza zentrala zuten, % 70,6 banakakoa eta % 23,9 noizean behingoa.^[12] Horrez gain, % 0,0 hodien bidezko gasa zuten eta % 1,8 igogailua.

Berogailu mota

% 70,6

% 23,9

Zentrala (% 4,6)Banakakoa (% 70,6)Noizean behingoa (% 23,9)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 0,0

Ur bero zentrala% 9,2

Igogailua% 1,8

Politika

2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeetan EAJ-PNV izan zen alderdi bozkatuena^[13]. Geroztik, Erramun Osa da Garaiko alkatea Herriko Taldeak 12 urtez alkatetzari eutsi ostean ^[14].

Garaiko udalbatza
Alderdia		2019ko maiatzaren 26a		2015eko maiatzaren 24a
Alderdia		Zinegotziak	Boto kopurua	Zinegotziak	Boto kopurua
	Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	4 / 7	110 (% 48,67)	2 / 7	75 (% 34,88)
	Herriko taldea	3 / 7	104 (% 46,02)	5 / 7	125 (% 58,14)
	Alderdi Popularra	0 / 7	3 (% 1,33)
Datuen iturria: 2015eko eta 2019ko udal hauteskundeen emaitzak eitb.eus webgunean

Kultura

Garaiko Matias Larrinagaren^[15] pasartea (Ahotsak^[16] proiekturako)

Euskara

Garain^[17] Durangaldeko hizkera^[18] da nagusi, mendebaldeko euskalkiaren aldaera.

Jaiak eta ospakizunak

Euskal Herriko herri gehienetan bezala, urteko sasoi desberdinetan jaiak ospatzen dira, Santiagoren omenez egiten direnak garrantzitsuenak izanik. Jai hauetan, herriko dantzari talde ospetsuak "Gernikako arbola dantza", "Dantzari dantza" eta "Agintariena" deitutako dantza ezagunak egiten ditu.

Ondasun nabarmenak

Migel Deuna eta San Joan bataiatzailearena edo Elizabarri, herriko bi parrokia-eliza historikoak. ^[19]
Katalina Deuna eta Momoitioko San Joan bataiatzailearen baselizak, azken honen ondoan Momoitioko nekropolia dagoelarik.
Baserriak: Aiartza Goena, Aiartza Barrena, Aiartza erdikoa, Aiartza Goitia, Aldatza, Arroita ganekoa, Askaiturrieta, Barraikua,Bekoetxea, Bekoetxea errota, Beratua azpikoa, Beratua, erdikoa, Beratua goiena, Duina beitia (Duñabeitia), Duinaiturri, Emaldia, Etxebarria, Etxeita, Etxeitabehe, Etxetxuaga, Garai-andia, Garai Goitia jauregia, Guzurmendi, Ikastoikua, Landabarrena, Lazpita, Mailukitza, Milikua, Milikua bizkar, Momoitio azpikoa, Momoitio ganekoa, Oar azpikoa, Oar ganekoa, Orubeta, Otokoa, Potoko, Ugalde, Urien azpikoa, Urien ganekoa, Urresti, Zelai bizkar (solabizkar), Zelai garai (solagarai) eta Zelai.