Arakaldo

Arakaldo
Bizkaia, Euskal Herria
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea	Bizkaia
Eskualdea	Nerbioi ibarra
Izen ofiziala	Arakaldo
Alkatea	Jabi Asurmendi Sainz (EH Bildu)
Posta kodea	48498
INE kodea	48005
Herritarra	arakaldar
Kokapena
Koordenatuak	43°09′11″N 2°56′07″W
Azalera	2,65 km²
Garaiera	108 metro
Distantzia	18 km Bilbora
Demografia
Biztanleria	156 (2025:  −4)
84 (%53,8)   (%46,2) 72
Dentsitatea	0,59 bizt/km²
Hazkundea (2003-2013)	% 38,3
Zahartze tasa	% 20,65
Ugalkortasun tasa	‰ 80
Ekonomia
Jarduera tasa	% 86,67 (2011)
Genero desoreka	% 22,22 (2011)
Langabezia erregistratua	% 8,55 (2013)
Euskara
Euskaldunak	% 56.44 + % 12.88 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%  (2021)
Etxeko erabilera	% 38.04 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera	1520. urtea
Webgunea	http://www.arakaldo.org

Arakaldo Bizkaiko udalerria da. Nerbioi ibaiaren parean dago, izen bereko eskualdean.

Geografia

Inguru naturala eta kokapena

Arakaldo Bizkaiaren hegoaldean dago, Nerbioi ibaiaren ibarrean, eta Bilbotik hamazortzi kilometrora. Herriaren erdigunea, Elexalde-Madariagan dago eta elizaren inguruan bildutako etxe multzoak osatzen du.

Udalerriak Arrankudiagarekin egiten du muga iparraldean eta ekialdean, Araban dagoen Laudiorekin mendebaldean, eta azkenik, Orozkorekin hegoaldean.

Auzoak

Arakaldok honako auzo hauek ditu: Elexalde, Etxebarri, Ibertxe, Iturriaga, Madariaga eta La Isla.

Udalerri mugakideak

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Arrankudiaga, Laudio eta Orozko.

Historia

Arakaldo 1520an sorturiko herria da. Urte hartan Arrankudiagatik banatu eta elizate independentea osatu zuen. Dena den, eraketa hori Bizkaiko jaurerriaren baimenik gabe egin omen zen, eta horrela, Arakaldok ez zuen sekula ordezkaririk izan Bizkaiko batzar nagusietan. Politikoki Arrankudiagaren erabakien menpe egon zen, harik eta XIX. mendean ofizialki udalerri bihurtu zen arte.

Gerra Karlistetan herriari su eman zioten eta eliza eta bi etxe baino ez ziren zutik geratu.

Etorkizunean, Arakaldok 50 etxebizitza inguru eraiki nahi ditu Elexalde-Madariaga auzoan. Horrez gain, Urduña eta Arakaldoren artean bidegorri bat eraikiko da, Laudio zeharkatuko duena. Bidegorria eraikitzearekin batera, Nerbioi ibaiaren ertzetan 33 kilometro luze izango den parke bat egokitu nahi da.

Ekonomia

Arakaldoko jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza izan da historian zehar. Garia, fruta-arbolak eta barazkiak nagusi izan ziren. Horrez gain, abeltzaintzak ere bazuen garrantzirik. Dena den, herriaren itxura betiko nekazaritza-herri batena den arren, 2000. urtean nekazaritza udalerriaren jardueraren %2,77 bakarrik zen. Gaur egun, berriz, nekazaritza eta abeltzaintzaren inguruko 25 esplotazio daude herrian eta 230 hektareako azalera hartzen dute. Bestalde, Arakaldoko lurren %77an landatutako pinuak daude.

1971. urtean Postensa enpresak (gaur egun Norten PH izenarekin ezagutua) bere fabrika Arakaldon ezarri zuen. Enpresa horrek porlanetik eratorritako produktuak ekoizten ditu eta 100 langiletik gora dihardute lanean bertan, Arakaldon bizi diren biztanle guztiak baino gehiago. Azken urteetan, etxe prefabrikatuak ekoizten dituzte, eta Zabalgana auzoan bederatzi solairuko bi eraikin egingo dituzte.

Langileen gehiengoa inguruetako herrietatik dator, 2001eko erroldaren arabera, herriko 8 langilek bakarrik egiten zuten lan industria arloan.

Demografia

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 72 gizon, 84 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   1.19 0.00   90-94   1.19 1.39   85-89   4.76 0.00   80-84   2.38 1.39   75-79   1.19 1.39   70-74   1.19 4.17   65-69   1.19 9.72   60-64   9.52 12.50   55-59   8.33 12.50   50-54   9.52 12.50   45-49   10.71 6.94   40-44   7.14 6.94   35-39   8.33 1.39   30-34   0.00 5.56   25-29   3.57 11.11   20-24   3.57 4.17   15-19   4.76 5.56   10-14   13.10 0.00   5-9   7.14 2.78   0-4   1.19
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Urtea	1975	1976	1977	1978	1979	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Hazkunde begetatiboa	−1	2	2	−2	1	3	1	2	−1	−1	−1	0	−1	−2	1	−1	−2	−1	0	2	−2	0	0	1	1	−2	1	0	−1	1	1	0	−1	0	−1	3	1	1	2	−1	−2	−1	−2	0	2	−1	−1	1	−1	0	−2

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera

Urtea	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020	2021	2022	2023	2024	2025
Bizirik jaiotakoak	0	2	1	1	0	1	1	2	1	1	0	0	1	0	3	4	2	2	0	2	3	1	0	2	0	0	2	0	1	0

Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 20,9 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,2) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 10,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7 —probintzian % 10,9—.

Udal

Prob

Erki

Best

Udalerri berean · % 20,9Probintzia berean · % 47,5Erkidegoan · % 14,6Beste erkidegoa · % 10,1Estatutik kanpo · % 7

Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 63,5 Bizkaian, % 17,1 Araban, eta % 0,6 Gipuzkoan jaio ziren.

Bizk

Arab

EAEt

Bizkaia · % 63,5Araba · % 17,1Gipuzkoa · % 0,6EAEtik kanpo · % 18,8

Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 7,6k atzerriko nazionalitatea zuen. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 53,8), Ekialdeko Europa (% 30,8), Hego Amerika (% 15,4) ziren.

Jaiolekuko herrialde nagusiak Maroko, Kolonbia, Errumania dira.

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 33,3Europa · % 20Afrika · % 46,7

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Maroko6 · % 40

Kolonbia4 · % 26,7

Errumania1 · % 6,7

Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 77 etxebizitza zeuden: 59 (% 76,6) nagusiak eta 18 (% 23,4) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik). Etxebizitza nagusien % 88,1 jabetzan zegoen eta % 6,8 alokairuan.

77etxebizitza

59nagusi

Etxebizitza multzoa

59

18

Nagusiak (59)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (18)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

52

Jabetzan (52)Alokairuan (4)Beste modu batean (3)

Guztira 59 etxegune zeuden, batez beste 2,7 egoiliarrekoak; horietatik 18 (% 30,5) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera

18

10

28

Egoiliar 1 (18)2 egoiliar (10)3-5 (28)6-9 (3)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 108,7 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 48,3 urtekoa. Etxebizitzen % 49,4 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan. Etxebizitzen % 10,4 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

38

33

Etxebizitza 1 (38)2 (6)3-10 (33)

Gela kopurua

9

37

21

7

1-3 gela (9)4 (3)5 (37)6 (21)7 edo gehiago (7)

Bainugela kopurua

54

23

Bainugela 1 (54)2 edo gehiago (23)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 0,0 berokuntza zentrala zuten, % 69,5 banakakoa eta % 25,4 noizean behingoa. Horrez gain, % 5,1 hodien bidezko gasa zuten eta % 11,9 igogailua.

Berogailu mota

% 69,5

% 25,4

Banakakoa (% 69,5)Noizean behingoa (% 25,4)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 5,1

Ur bero zentrala% 42,4

Igogailua% 11,9

Politika

Arakaldon boto-emaileek zuzenean alkatea bozkatzen dute. Zerrenden barruan egon behar badute ere, botoa pertsonari ematen zaio. Hala, herritar bakoitzak papeleta batekin 4 pertsona bozkatzen ditu, eta gehiengoa lortzen duena bihurtzen da alkate.

2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Jabi Asurmendi Sainz (EH Bildu) da Arakaldoko alkatea. Víctor Egia Larrakoetxearen (EAJ) bigarren geratu zen. Asurmendik alkatetza bere taldearen baiezko botoei esker lortu zuen, gehiengo osoz.

2015eko udal hauteskundeak

Arakaldoko udalbatza
Alderdia		2015eko maiatzaren 24a		2011ko maiatzaren 22a
		Zinegotziak	Boto kopurua	Zinegotziak	Boto kopurua
	Euskal Herria Bildu (EH Bildu)*	4 / 5	43 (% 50,59)	2 / 5	42 (% 57,53)
	Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV)	1 / 5	36 (% 42,35)	3 / 5	37 (% 50,68)
* 2011n Bildu koalizioa aurkeztu zen.
Datuen iturria: 2015eko Udal hauteskundeak. Behin-behineko emaitzak euskadi.eus webgunean

Kultura

Euskara

Arakaldoko Milagros Ginea (Ahotsak proiekturako)

Arakaldon Nerbioi ibarreko hizkera hitz egiten da, sartaldeko mendebalderaren aldaera.

Garraiobide eta azpiegiturak

Arakaldoko geltokia.

Trena

Bilboko Renfe Aldirien C-3 lineari dagokion Arakaldoko geltokiak ematen dio zerbitzua udalerriari.

Autobusa

Bizkaibusen honako lineek ematen diote zerbitzu Arakaldori: (Geralekuak Arrankudiaga udalerrian kokatuta daude)

• A3918 Bilbo - Orozko
• A3919 Orozko - Galdakaoko Ospitalea
• A3920 Urduña - Galdakaoko Ospitalea

Errepideak

Arakaldo AP-68 autobidearen albo batean dago. Iparraldean, Bilbotik etorrita, 2. irteera, eta hegoaldean, Gasteiztik etorrita, 3. irteera hartzen dira udalerrira sartzeko.

Bestalde, N-625 (Burgos-Bilbao) errepideak udalerria Laudio eta Ugao udalerriekin lotzen du.

Jaiak eta ospakizunak

Santa Marina jaiak uztailaren 18an.

Arakaldotar ospetsuak

• Jenaro Pildain (1931-2004), sukaldaria.

Ikus, gainera

• Nerbioi ibaia

Kanpo estekak

• Arakaldoko udalaren webgunea.
• Arakaldoko udalari buruzko informazioa Eusko Jaurlaritzaren webgunean.

• Datuak: Q971263
• Multimedia: Arakaldo / Q971263
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Arakaldo