Faltzes

Faltzes
Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Herria eta ingurunetako mendixkak
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Erriberri
Eskualdea	Erriberagoiena
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Barrutia	Tafalla
Izen ofiziala	Falces
Alkatea (2019-2023)	Sara Fernandez Allo (Nafarroako Alderdi Sozialista)
Posta kodea	31370
INE kodea	31104
Herritarra	faltzestar
Geografia
Koordenatuak	42°25′07″N 1°48′30″W
Azalera	114,89 km²
Garaiera	284-511 metro
Distantzia	59,6 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	2.389 (2025:  36)
1.149 (%48,2)   (%51,8) 1.234
Dentsitatea	0,21 bizt/km²
Euskara
Eremua	eremu ez-euskalduna
Euskaldunak	% 2.6 + % 15.2 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%
Datu gehigarriak
Webgunea	www.falces.org

Faltzes Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erriberagoiena eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 59,6 kilometrora. Altuera 284 eta 511 metro artekoa da, eta 114,89 km²-ko azalera hartzen du. 2.389 biztanle zituen 2025. urtean.

Piloneko entzierroengatik eta baratxuri-ekoizpen nabarmenagatik ezaguna, Argako Erriberako herri hau Faltzesko mendilerroaren magalean dago, Arga ibaiaren eta Azkoien inguruan hasten diren eta ibaiaren paraleloan iparralderantz igotzen diren amildegiak batzuen artean. Hori dela eta, herriak ia kale gutxi ditu iparraldetik hegoaldera, eta bere forma nahiko luzea da. Herriaren alde zaharra mendiaren eta Salbatore basilikaren artean dago, hirigunearen hegoaldean.

Bertako biztanleak faltzestarrak dira.

Izena

Faltzes toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

• gaztelaniaz: Falces
• nafar erromantzez edo aragoieraz: Falces

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Falces (1001)
• Falzes (1010)
• Falçes (1020)
• Falzes (1268)
• Falçes (1270)
• Ffalçes (1350)
• Falces (1366)
• Falçes (1587)
• Falces (1638)
• Falces (1802)
• Faltzes (1979)
• Faltzes (1998)

Etimologia

Mikel Belaskok jasotzen duen bezala, aditu gehienek Faltzes izena latineko falx, falcis hitzetik eratorria izatearen alde egiten dute, "igitaia" esan nahi duena, herriaren armarrian ere agertzen den tresna.

Gaztelaniaren eraginaren ondorioz, zeinarentzat "hoz" ("igitai") eta "hoz" (arroila, Euskal Herrian foz deitua) homonimoak diren, batzuetan jatorrizko esanahia "arroila" dela pentsatu izan da, herria bi arroila sakonen artean baitago. Hala ere, kasu honetan jatorrizko latinezko ahotsa faux, faucis izango litzateke, eta, beraz, -l- hizkia azaltzea zaila izango litzateke.

Euskaraz, /z/ eta /s/ soinu frikatiboak (gaztelaniaz "z" edo "c" eta "s" hizkiekin adierazten dira) afrikarretan bihurtzeko Nafarroako euskaldunen ohiko erabilera, euskaraz "tz" eta "ts" irudikatuak hurrenez hurren, aurretik kontsonanteak daudenean l, n edo r betetzen da, eta hurbileko beste toponimo batzuetan ere ikus daiteke, hala nola Martzilla (Marcilla/Martzilla) edo Berbintzana (Berbinzana/Berbintzana) kasuan.

1964ko Baionako Euskal Idazkaritzaren Euskal Herriko leku-izenen zerrendan Falzes nolabait euskaratuta, eta 1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Hatxarte edo Faltziz formak proposatzen zituen, eta 1990ean Faltzes aukeratu zuen arren.

Ezaugarriak

Armarria

Faltzesko armarriak honako blasoi hau du:

«

Hondo gorri batez eta aurrean urrezko hiru almenadun gaztelu bat osatuta dago. Gainean zortzi puntako urrezko izar bat dago, eta alde bakoitzean zilarrezko igitai bana.

»

Bandera

Faltzesko banderak Faltzesko armarri dauka hondo gorri baten gainean.

Geografia

Faltzes Erriberagoiena eskualdean dago, Argako Erribera eremu naturalean.

Inguru naturala eta kokapena

Faltzes Erriberriko merindadearen hego-mendebaldean kokatzen da. Herrira heltzeko NA-115 errepidea hartu behar da Tafalla-Azkoiengo norabidean, Tafallatik 20 bat kilometrora eskuinean dagoen errepidea hartuz.

Klima eta landaredia

Faltzesko klima kontinental motako klima mediterraneoa da, negu hotz eta euritsu eta uda bero eta lehorrekin. Aldaketa termikoa handia da, eta udaberri eta udazkenean tenperatura maximo eta minimoaren arteko aldea hogei gradutik gorakoa izan daiteke. Horiek dira urtarorik euritsuenak, eta urtean, batez beste, 450mm euri baino ez du egiten. Batez besteko tenperatura 13 eta 14 gradu artekoa da. Urte osoan zehar iparreko ziertzo haizea nagusi izaten da, eta uda amaieratik udazkenera hegoalde eta hego-ekialdeko haizea nagusitzen da.

Jatorrizko landaredia erabat galdu da, eta gaur egun, herrigunearen inguruetan, XIX. mendetik aurrera birlandaturiko pinuak baino ez dira.

Estazio meteorologikoa

Faltzesen dagoen, itsasoaren mailatik 295 metrora, Nafarroako Gobernuak 1920n jarritako estazio meteorologikoa dago.

Datu klimatikoak (Faltzes, 1981-2020)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	18.6	21.0	26.4	30.0	36.0	39.0	44.5	42.0	38.5	31.0	25.0	20.5	44.5
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	9.4	11.8	15.6	17.8	22.2	27.2	30.0	29.7	25.3	19.6	13.3	9.7	19.3
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.7	7.2	10.4	12.3	16.5	20.8	23.4	23.2	19.4	14.7	9.5	6.3	14.1
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	1.9	2.6	5.3	6.9	10.7	14.4	16.9	16.7	13.6	9.9	5.6	2.8	8.9
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-9.0	-9.0	-5.0	-3.0	0.0	5.0	8.0	8.0	4.0	0.4	-6.0	-9.0	-9
Batez besteko prezipitazioa (mm)	28.8	24.9	32.0	51.6	50.5	37.3	22.0	19.6	38.4	48.6	43.9	35.9	433.6
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm)	25.0	21.0	36.2	39.0	73.0	42.0	51.0	32.8	82.8	45.8	45.0	36.5	82.8
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	7.7	6.4	7.3	9.2	8.7	5.8	3.9	4.3	5.5	9.0	8.9	8.5	85.3
Elur egunak (≥ 1 mm)	0.4	0.7	0.4	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.2	0.5	2.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua

---

---

Historia

Herriari buruzko lehen datu historikoak I. mendekoak dira. Garai hartakoak dira Faltzes herrian sorturiko lehen nekazaritza-ustiapenak erromatarren garaian. Badakigu XVII. mendean erromatar txanpon ugari aurkitu zirela meatze-ustiapenaren itxura zuen lurpeko arkudun batean. Gaur egun ez dakigu non dagoen altxorra eta non aurkitu duten. Termino berean, San Esteban eta Los Villares aztarnategi erromatarrak daude, indusketa-prozesuan daudenak.

Erdi Aroa

Antso I.a Gartzeitz

860. urtean Muhammad I.a Kordobakoak Erribera konkistatzeko ahalegina egin zuen, bai eta lurraldearen hegoalde guztia konkistatu ere, gaztelu askoren jabe eginda, Falah'san (Faltzes) gaztelua barne. Mende erdi geroago, Jabal-al-Bardiko borroka jazo zen eta Iruñeko errege Antso I.a Gartzeitzek emirra menderatu eta preso hartu zuen. Nafarroako erregeak Faltzes eta Kaparrotsu eskatu zizkien agintari musulmanei, emirra libre uztearen truke, eta horrela, bi herriak Iruñeko Erresumako gune kristauan sartu ziren.

924. urteko udan, Abd ar-Rahman III.a emirrak zuzenduriko armada handi batek Iruñeko Erresumari eraso zion berriro ere. Uztailaren 13an, musulmanak, Azkoien suntsitu ostean, Faltzesa heldu ziren, eta gazteluaren inguruei, herriko laboreei, eta hainbat ondasuni su eman zieten.

Musulmanen sartzeen aurkako defentsa-posizio garrantzitsua X. mendean, hurrengo bi mendeetan Nafarroako Erresumako barruti bat eratu zuen. Leireko abadia San Andres monasterioaren titularra izan zen, beharbada Antso III.a Gartzeitz dohaintzaz. Orreagako Santa Maria izeneko lursailak ere izan zituen. Bertako bizilagunek beren elizako patronatuari uko egin zioten 1263an Tibalt II.a Nafarroakoaren alde. Errege jaurerriko hiribildua zen, eta 1280an, urteko bular gisa, 1600 soldata, 400 kahitze gari eta beste hainbeste garagar eta olo zor zituen. Karga horiek jota, bere nekazariak, 1357an, Luis infantea Karlos II.a erregeko anaiaren aurka altxatu ziren, Erresumako gobernadorea zena, Faltzesko matxinada bezala ezagutzen zena. Eraso hartan parte hartu zuten biztanleetako batzuek hegoalderantz egin zuten ihes, erregearen mendekuaren beldurrez. Erregearen ofizialek dena den, herriko uzta eta ondasun guztiak hondatu zituzten eta hainbat atxiloketa egin zituzten. Kondenaturiko hemeretzi pertsonetatik zortzik, heriotza-zigorra jaso zuten.

XIV. mendean zehar, biztanleriak nabarmen egin zuen behera Izurri Beltzaren eraginez. 1378an gogor jasan zituen Gaztelako gerraren ondorioak, eta Karlos II.a Nafarroakoak bere zerga-prestazioak arindu zituen, ondoren Karlos III.a Nafarroakoak 1423an egin zuen bezala. 1444an, Karlos Bianako printzeak bere elizako arrazionalen kopurua murriztu zuen, hamarrenak nahikoak ez zirelako. Joan II.ak behin betiko eman zion hiribildua Piarres Azkoiengoa handikiari 1470ean, eta haren alargun Isabel Foixekoak Katalina I.a erreginari utzi zion 1504an, baina Fernando Katolikoak berriro besterendu zuen 1513an Alonso Carrillo y Peraltaren alde, Faltzesko lehen markesaren alde. Erdi Aroan judu komunitate apal bat hartu zuen.

Aro Modernoa

Faltzesek jaurerri gisa jarraitu zuen, XIX. mendearen lehen erdian erregimen hori desagertu zen arte. 1630ean, Faltzesko jaunek beren eskumenak zabaldu zituzten Faltzesko eta Azkoiengo jurisdikzio kriminala eskuratzean.

1662. urtean, faltzestarrek, markesari eta elizari hainbeste zerga ordaindu beharraz nazkaturik, baratxuriak landatzea erabaki zuten. Baratxuriak landatzeagatik ez zegoen hamarrekoa ordaindu beharrik, barazki berria zen eta. Horrela, gaur egun ere, Faltzesen baratxurien ekoizpena nabarmena da eta aintzatespena du.

1706an erregeordeak, Espainiako Ondorengotza Gerraren baitan, herriko 120 gizon gerrara bidaltzeko agindua eman zuen, Tuterara alegia, foruek agindu bezala, baina faltzestarrek ez zuten agindua bete. Erregeordeak Santa Cruz komisarioa eta beste bat bidali zituen matxinoak arrastoan sartzeko asmotan, baina izena emandakoen aita batek eraso eta bidalitakoen bat hil zen.

Aro Garaikidea

1802an, hiribilduak hiru harriko irin-errota eta lau habeko olio-errota zituen. 7453 lur ureztatu lapurtu zeuden, eta oso barazki eta fruitu onak ematen zituzten. Gainera, Kaltzeta iturri minerala ezagutzen zen, bere mendietan. Faltzesko markesek, agintari zibilak hiribilduaren jauntxo izendatzeaz gain, eliz patronatu eskubidea ere bazuten, eta, beraz, priorra, bikarioa eta hamabost onuradun osoak izendatzen zituzten, eta, beste lau apaizekin batera, XIX. mendearen hasieran parrokia-eliza zerbitzatzen zuten bi komunikabideetako biak. 1847an eskola bat zuen, eta hango irakasleak 6000 erreal hautematen zituen urtean; ospitalea zegoen, zentsu batzuetako etekinekin eta karitatearekin; ureztatze-lapurtutakoak 8000 inguru ziren orain; Arga ibaiaren gaineko zubiak zortzi begietako bat galdu zuen, gerraren ondorioz. Larreak hain ugariak zirenez, urtearen zatirik handienean 17 000 edo 18 000 abelbururi eusten zieten. Gari-uzta urtean 20 000 lapurretatan estimatzen zen.

XX. mendearen hasieran, eskolak hiru umerenak ziren, bat parkuluena eta bat helduena eta ikastetxe bat Karitateko Ahizpena; guardia zibilarena jarria zuen; ospitaleari 1910ean inauguratu zen asilo bat gehitu zitzaion, Fausta Elorzen babesarekin; hiru pattar fabrika eta bi alkohol-fabrika, gurdiak eta talajeak eraikitzeko tailerrak, bost txokolate-labe eta upel.

XX. mendeko gertakaririk odoltsuena Gerra Zibilean gertatu zen, 1936ko uztailaren 18aren ondorengo egunetan, errepresioa zabaldu zen Erribera guztian eta hainbat hilketa egin zituzten matxinatuek, guztira 29 faltzestar erail zituzten.

1960ko hamarkadatik aurrera, industriaren garapenari esker, hainbat enpresa berri sortu ziren herrian. Dena den, industria-jarduera asko ezin izan zuten herrian ezarri, nekazaritzatik bizi ziren herriko familiarik aberatsenek boterea galtzeko izan zuten beldurragatik. Horrek, epe luzera, industria Erriberako beste herrietara eraman zuen, lan-baldintza kaxkarragoak emanez faltzestarrei, eta hala, biztanleriak beherantz egin zuen 1970eko hamarkadatik aurrera.

Demografia

2.389 biztanle zituen 2025. urtean Faltzesek.

1842	1857	1860	1877	1887	1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2011	2021
2195	2745	2759	2949	3167	3046	3090	3134	3304	3474	3431	3561	3560	3218	3014	2738	2507	2562	2316

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 1.234 gizon, 1.149 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.16   95-99   0.61 1.62   90-94   3.13 1.78   85-89   3.66 3.16   80-84   5.48 4.62   75-79   4.96 4.78   70-74   6.27 7.21   65-69   6.27 7.94   60-64   8.18 7.21   55-59   7.75 7.46   50-54   6.88 7.94   45-49   6.61 6.56   40-44   4.35 6.16   35-39   4.44 5.27   30-34   4.61 5.11   25-29   5.13 5.11   20-24   4.79 5.83   15-19   3.74 4.54   10-14   5.40 4.54   5-9   4.53 3.00   0-4   3.22
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Batez besteko adina

Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 40,5 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 9,6 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 21,2 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa

Udal

Prob

Best

Esta

Udalerri berean · % 40,5Probintzia berean · % 28,7Beste erkidegoa · % 9,6Estatutik kanpo · % 21,2

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 506 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 80,8). Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Ekuador, Kolonbia dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Afri

Amerika · % 16Europa · % 2,8Afrika · % 80,8Asia · % 0,2Ozeania · % 0,2

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

239

Maroko

158

18

Ekuador

16

2

Kolonbia

8

4

Ginea Ekuatoriala

4

3

Dominikar Errepublika

4

2

Venezuela

4

1

Argentina

4

0

Brasil

5

2

Frantzia

3

4

Aljeria

0

1

Portugal

3

1

Kuba

2

1

Bolivia

1

2

Errusia

0

1

Mexiko

1

0

Paraguai

2

1

Peru

1

0

Ameriketako Estatu Batuak

1

1

Errumania

0

1

Moldavia

0

0

Nikaragua

1

0

Suitza

1

1

Uruguai

0

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 1.504 etxebizitza zeuden: 961 (% 63,9) nagusiak eta 543 (% 36,1) ez-nagusiak. Kontsumo elektrikoaren arabera, 177 (% 11,8) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 283 (% 18,8) hutsik zeuden.

1.504etxebizitza

961etxegune

283hutsik (% 18,8)

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

961

543

Etxebizitza nagusia (961)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (543)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Nafarroako mapa

1.044

177

283

Okupatuak (1.044)Noizbehinkakoak (177)Hutsik (283)

Guztira 961 etxegune zeuden, eta horietatik 293 (% 30,5) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1293

2 pertsona290

3 pertsona173

4 pertsona144

5 edo gehiago61

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 2.053 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 20,2 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 34,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 26,4. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 19,7 zen 2021ean eta % 20,2 2024an; beraz, ia aldatu gabe mantendu zen. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 27,9 izatetik % 26,4 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 21,3 ziren, eta gizonen artean % 19,1; 2,1 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 29,5 eta gizonen % 23,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

2.053biztanle 15 urte edo +, 2024

% 20,2goi-mailako ikasketak+0,4 puntu 2021etik mapa

% 26,4lehen hezkuntza edo gutxiago−1,4 puntu 2021etik mapa

% 7,8ikasten ari dira, 2024

% 26,4

% 34,4

% 19,0

% 20,2

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 26,4Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 34,4Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 19,0Goi-mailako ikasketak · % 20,2

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 53,1 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 46,9 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 4 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 50,0 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 50,0. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 5,0 ziren.

Ikasketa-maila xehatua

Ikasketarik gabe

% 5,0

Lehen hezkuntza

% 21,5

DBH eta antzekoak

% 34,4

Batxilergoa

% 9,5

Erdi-mailako LH

% 9,5

Goi-mailako LH

% 9,4

Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak

% 5,9

Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak

% 3,0

Masterrak eta espezialitateak

% 1,6

Doktoretzak

% 0,2

Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Falces, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	414	% 20,2	203	% 19,1	211	% 21,3
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	390	% 19,0	209	% 19,7	181	% 18,2
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	706	% 34,4	399	% 37,6	307	% 30,9
Lehen hezkuntza edo gutxiago	543	% 26,4	250	% 23,6	293	% 29,5
Guztira	2.053	% 100,0	1.061	% 100,0	992	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Falces, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 19,7	% 18,4	% 33,9	% 27,9	2.011
2022	% 19,7	% 18,7	% 34,6	% 27,0	2.044
2023	% 19,8	% 18,8	% 34,1	% 27,3	2.055
2024	% 20,2	% 19,0	% 34,4	% 26,4	2.053

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 7,8 ikasten ari zen (161 pertsona). Ikasten ari zirenetatik, % 43,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 28,0 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 21,1 batxilergoan eta % 6,8 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 50,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 38,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 36,5 eta emakumeen % 15,4. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 85,8 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 38,0 eta 25–29 urtekoen % 6,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,9 baino ez. 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 28,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 38,2.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka

15–19 urte

% 85,8

20–24 urte

% 38,0

25–29 urte

% 6,8

30–34 urte

% 1,7

35–39 urte

% 2,8

40–44 urte

% 3,4

45–49 urte

% 1,8

50–54 urte

% 0,0

55 urte edo +

% 0,2

Egiten ari diren ikasketa-maila

Maila zehaztu gabe

% 0,0

Goi-mailako ikasketak

% 43,5

Erdi-mailako LH

% 28,0

Batxilergoa

% 21,1

DBH eta antzekoak

% 6,8

Lehen hezkuntza edo beheragokoa

% 0,6

Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 80,2 estatuan jaio zen, eta % 19,8 atzerrian. Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 23,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 19,6; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 2,6 eta % 38,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 24,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 26,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 5,6 eta % 41,3, hurrenez hurren.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 23,6

Goi-mailakoak

% 2,6

% 22,4

Batx. / erdi LH

% 9,6

% 34,3

DBH

% 49,6

% 19,6

Lehen H. edo gutx.

% 38,2

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 24,7

Goi-mailakoak

% 5,6

% 18,8

Batx. / erdi LH

% 15,6

% 29,5

DBH

% 37,4

% 26,9

Lehen H. edo gutx.

% 41,3

Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 7,8 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 8,1. Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 50,0 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 18,2 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

Faltzesko lur gehienak sekain lurreko laboreak landatzeko erabiltzen dira, beraz, ureztatzeko lurrak erroldaturiko lurren %18 baino ez dira. Landatzen diren laboreen artean piperrak, tomateak eta baratxuriak dute garrantzia gehien. XIX. mendearen amaieratik aurrera, asko handitu zen landatutako lurren azalera, eta urte gutxiren buruan 2.561 hektareatik (1906an), 5.557 hektareara igaro zen (1935ean).

Faltzesen, Nafarroako herri gehienetan bezala, nekazaritza aurrezki kutxak sustaturiko kooperatiba bat sortu zen, zehazki 1916ko abenduaren 19an. Beste kooperatiba batzuk ere sortu dira herrian, hala nola Salvador del Mundo upategi kooperatiba 1945eko abenduaren 26an, nekazari batuen upategi kooperatiba 1946ko abuztuaren 18an, Faltzestar Zirkuluaren kooperatiba 1948ko urtarrilaren 12an, Kontserben San Jose kooperatiba 1962ko ekainaren 18an, eta CONSERNA 1963an.

Industria

Nafarroako Gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez, La Vergalada industrialdea eraiki zen XXI. mendearen hasieran. Eraikuntza lanak 2006an hasi eta urtebete geroago hiritartzea amaitzean enpresen pabiloiak eraikitzen hasi ziren. Industrialdea Los Rebollos izeneko gunean dago eta 158 839 metro koadroko azalera dauka.

Industrialdea N-121 errepideko sarbide zuzenetik gertu dago.

Bardea

Horrez gain, Erdi Aroan, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Zarrakaztelu, Melida, Kaparrotsu, Alesbes, Cadreita, Valtierra, Arguedas, Santakara, Martzilla, Cabanillas, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibaxa eta Zaraitzuko ibarrekin batera, Nafarroako Bardeako elkartea osatu zuen Faltzesek, Bardeako lur komunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.

Parke eolikoak

Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako parke eolikoak»

Faltzesko Moncayuelo eta Vedadillo izeneko guneetan, Nafarroako Gobernuak eraikitako "Moncayuelo" eta "Vedadillo" izeneko parke eolikoak daude. Lehenak 48,00 megawattekoa potentzia dauka eta bigarrenak 49,50 megawatteko potentzia. Bi parkeen jabea Acciona Energia da.

Diru-sarrerak

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.664 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 37.689 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) parean. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 19.595 euro zen. Errenta gordina 18.201 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 45,7. Gainerako iturriak: pentsioak (% 27,1), beste diru-sarrerak (% 19,5), langabezia-prestazioak (% 2,3), beste prestazioak (% 5,3).

46%

27%

20%

Soldata · % 45,7Pentsioak · % 27,1Langabezia · % 2,3Beste prestazioak · % 5,3Beste sarrerak · % 19,5

Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 33,6 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Falces udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 1.004 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 49,4; gainerako % 50,6 inaktibo zeuden (erretiratuak % 47,3, beste inaktiboak % 41,5 eta ikasleak % 11,2). Aktiboen artean, langabezia-tasa % 13,7 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 52,8 zen eta emakumezkoena % 45,7; langabezia-tasa, aldiz, % 10,7 eta % 17,5 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 893 zen 2023ean, 2021eko 833etik gora. Emakumeek okupatuen % 42,2 osatzen dute, eta gizonek % 57,8.

893okupatu, 2023+% 7,2 2021etik

% 42,2emakumeak okupatuen artean

% 49,4jarduera-tasa, 2024

% 13,7langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 42,6

% 24,0

% 21,0

Okupatuak · % 42,6Langabeak · % 6,8Ikasleak · % 5,7Erretiratuak · % 24,0Beste inaktiboak · % 21,0

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Falces, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	866	% 42,6	494	% 47,2	372	% 37,7
Langabeak	138	% 6,8	59	% 5,6	79	% 8,0
Inaktiboak	1.029	% 50,6	494	% 47,2	535	% 54,3
Guztira	2.033	% 100,0	1.047	% 100,0	986	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 41,3), industria (% 38,0), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 14,8) eta eraikuntza (% 5,9). Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 37,4), ondoren nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 14,8) eta merkataritza (% 10,1) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa

% 14,8

% 38,0

% 41,3

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 14,8Industria · % 38,0Eraikuntza · % 5,9Zerbitzuak · % 41,3

Jarduera-adar zehatzak

Manufaktura-industria

% 37,4

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza

% 14,8

Merkataritza

% 10,1

Eraikuntza

% 5,9

Osasuna eta gizarte-zerbitzuak

% 5,8

Hezkuntza

% 3,5

Garraioa eta biltegiratzea

% 3,5

Administrazio publikoa

% 3,1

Gainerako 13 jarduera-adarrak

Ostalaritza

% 3,1

Beste zerbitzu batzuk

% 3,1

Jarduera profesionalak

% 2,5

Informazioa eta komunikazioak

% 1,8

Administrazio-jarduera lagungarriak

% 1,7

Jarduera artistikoak eta aisialdikoak

% 1,2

Etxeetako jarduerak

% 1,1

Finantza- eta aseguru-jarduerak

% 0,8

Ur-hornidura eta hondakinak

% 0,4

Energia elektrikoa eta gasa

% 0,1

Higiezinen jarduerak

% 0,0

Erauzketa-industriak

% 0,0

Lurraldez kanpoko erakundeak

% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 55,4; ondoren, oinarrizko okupazioak daude (% 20,4), eta zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak % 19,7. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 57,2 eta emakumeen % 53,1).

% 19,7

% 55,4

% 20,4

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 19,7Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 55,4Oinarrizko okupazioak · % 20,4Ez dago jasota · % 4,5

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Falces, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	176	% 19,7	81	% 15,7	95	% 25,2
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	495	% 55,4	295	% 57,2	200	% 53,1
Oinarrizko okupazioak	182	% 20,4	114	% 22,1	68	% 18,0
Ez dago jasota	40	% 4,5	26	% 5,0	14	% 3,7
Guztira	893	% 100,0	516	% 100,0	377	% 100,0

Okupatuen % 76,9 besteren konturako langileak dira, eta % 23,1 norberaren konturakoak.

% 19,4

% 66,4

% 10,5

Norberaren kontura, langileak dituena · % 3,7Norberaren kontura, langilerik gabe · % 19,4Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 66,4Besteren kontura, aldi baterakoa · % 10,5

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Falces, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	206	% 23,1	114	% 22,1	92	% 24,4
Besteren kontura	687	% 76,9	402	% 77,9	285	% 75,6
Guztira	893	% 100,0	516	% 100,0	377	% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 81,4 estatuan jaio zen, eta % 18,6 atzerrian. Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,3 okupatuak dira, % 36,8 erretiratuak, % 6,0 ikasleak, % 4,0 langabeak eta % 2,9 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,3 okupatuak dira, % 29,5 bestelako inaktiboak, % 14,0 langabeak, % 5,8 ikasleak eta % 3,4 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 39,9 okupatuak dira, % 31,3 bestelako inaktiboak, % 19,3 erretiratuak, % 5,2 langabeak eta % 4,4 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,9 bestelako inaktiboak dira, % 28,1 okupatuak, % 18,7 langabeak, % 7,0 ikasleak eta % 2,3 erretiratuak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 50,3

Okupatuak

% 47,3

% 4,0

Langabeak

% 14,0

% 6,0

Ikasleak

% 5,8

% 36,8

Erretiratuak

% 3,4

% 2,9

Beste inakt.

% 29,5

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 39,9

Okupatuak

% 28,1

% 5,2

Langabeak

% 18,7

% 4,4

Ikasleak

% 7,0

% 19,3

Erretiratuak

% 2,3

% 31,3

Beste inakt.

% 43,9

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 83,7 estatuan jaio zen, eta % 16,3 atzerrian. Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 61,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 18,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 56,1 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 40,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 2,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 53,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 43,8 oinarrizko okupazioetakoak eta % 4,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 18,9

Goi eta erdi maila

% 2,0

% 61,0

Langile kualifikatuak

% 40,8

% 14,1

Oinarrizko okup.

% 56,1

% 6,0

Ez dago jasota

% 1,0

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 28,3

Goi eta erdi maila

% 4,2

% 53,5

Langile kualifikatuak

% 50,0

% 14,3

Oinarrizko okup.

% 43,8

% 4,0

Ez dago jasota

% 2,1

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 46,9 industrian ari dira, % 31,1 zerbitzuetan, % 13,2 nekazaritzan eta % 8,9 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 49,0 nekazaritzan ari dira, % 34,7 industrian, % 9,2 eraikuntzan eta % 7,1 zerbitzuetan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 62,9 zerbitzuetan ari dira, % 30,1 industrian eta % 5,2 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,1 zerbitzuetan ari dira, % 25,0 nekazaritzan, % 20,8 industrian eta % 2,1 eraikuntzan.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 13,2

Nekazaritza

% 49,0

% 46,9

Industria

% 34,7

% 8,9

Eraikuntza

% 9,2

% 31,1

Zerbitzuak

% 7,1

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 5,2

Nekazaritza

% 25,0

% 30,1

Industria

% 20,8

% 1,8

Eraikuntza

% 2,1

% 62,9

Zerbitzuak

% 52,1

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 99 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 7.997 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 114,9 km² denez, NAE lurraldearen % 69,6 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 77 lur goldagarria (6.162 ha, 88 ustiategitan), % 14,4 larre iraunkorrak (1.155 ha, 10 ustiategitan), % 8,5 arbolak (676 ha, 34 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (4,7 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,08 ha, 3 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

70%

30%

NAE · 7.997 ha (% 69,6)Gainerako azalera · 3.492 ha (% 30,4)

NAE, lur-erabileraren arabera

77%

14%

8%

Lur goldagarria · 6.162 ha (% 77)Larre iraunkorrak · 1.155 ha (% 14,4)Arbolak · 676 ha (% 8,5)Baratzeak · 0,08 ha (< % 0,1)Berotegiak · 4,7 ha (% 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 816 behi, 5.687 ardi eta ahuntz eta 4.984 hegazti zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.428 gidari zeuden erroldatuta: 892 gizon (% 62,5) eta 536 emakume (% 37,5). Biztanleen % 59,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 1.876 ibilgailuk osatzen zuten: 1.309 turismo, 157 kamioi, 146 furgoneta, 82 motozikleta eta 79 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 549 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 14,3 urtekoa zen; turismoen % 6,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 15,5k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 67,1 diesel zen eta % 31,7 gasolinazko; 20 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,1; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 37,7k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

27%

32%

38%

0 etiketa · 22 (% 1,2)ECO · 42 (% 2,3)C etiketa · 490 (% 26,5)B etiketa · 598 (% 32,3)Etiketarik gabe · 697 (% 37,7)

Turismoak, adinaren arabera

13%

21%

44%

16%

< 4 urte · 86 (% 6,6)4–8 urte · 165 (% 12,6)8–15 urte · 279 (% 21,3)15–25 urte · 576 (% 44)≥ 25 urte · 203 (% 15,5)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

Faltzesko udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Sara Fernandez Allo da, Nafarroako Alderdi Sozialistako hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

Udal hauteskundeak

Alderdia	Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011	2015	2019
Nafarroako Alderdi Sozialista	-	-	11	5	4	3	3	-	5	3	4
SOS Faltzes	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-	4
Faltzesko Elkarte Independentea	-	-	-	-	-	5	7	-	6	5	3
Euskal Herria Bildu	-	-	-	-	-	-	-	-	-	1	0
Nafar Herriaren Batasuna	-	-	-	4	7	2	1	-	-	2	-
Faltzesko Ezkerra	-	-	-	-	-	-	-	-	0	-	-
Faltzesko Talde Independentea	-	-	-	-	-	-	-	10	-	-	-
Eusko Abertzale Ekintza	-	-	-	-	-	-	-	1	-	-	-
Euskal Herritarrok	-	-	-	-	-	1	-	-	-	-	-
Ezkerren Hautagaitza	-	-	-	-	0	-	-	-	-	-	-
Espainiako Independenteen Plataforma	-	-	-	-	0	-	-	-	-	-	-
Faltzesko Taldekatze Independentea	-	-	-	2	-	-	-	-	-	-	-
Faltzesko Nekazainak	4	7	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Sektoreen Elkarte Unitarioa	4	4	-	-	-	-	-	-	-	-	-
Faltzesko Talde Industriala	3	-	-	-	-	-	-	-	-	-	-

2011n hiru zerrenda aurkeztu ziren, baina espainiar epaitegiek Faltzesko Ezkerra legez kanpo utzi zuten ezker abertzalearekin loturak zituelakoan.

Foru hauteskundeak

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Nafarroako Alderdi Sozialista 512 39,48 ▲ 164  Navarra Suma 396 30,53 -  Ahal Dugu 133 10,25 ▼ 84  Geroa Bai 128 9,87 ▼ 17  Euskal Herria Bildu 84 6,48 ▼ 13  Izquierda-Ezkerra 20 1,54 ▼ 22  Vox 11 0,85 -  Equo 3 0,23 ▼ 1  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 3 0,23 ▼ 2  Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 1 0,08 ▼ 2

2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Nafar Herriaren Batasuna 406 29,06 ?  Nafarroako Alderdi Sozialista 348 24,91 ?  Ahal Dugu 217 15,53 ?  Geroa Bai 145 10,38 ?  Euskal Herria Bildu 97 6,94 ?  Nafarroako Alderdi Popularra 70 5,01 ?  Izquierda-Ezkerra 42 3,01 ?  Herritarrak - Herritarron Alderdia 19 1,36 ?  Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 7 0,50 ?  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 5 0,36 ?  Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 5 0,36 ?  Libertate Nafarra 5 0,36 ?  Equo 4 0,29 ?  Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 3 0,21 ?

Udala

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.

1868an eraiki zen, eta harlanduzko hiru zatitan banatuta dago. Beheko solairuan arku hirukoitza dago, eta lehen solairuan, bost baoz osatutako balkoi zabala. Azken solairuan XVIII. mendean egindako ikur barrokoa dago. Udaletxearen fatxadaren ondoan, Iruñeko udaletxearen plazan egondako kale argi modernistak daude, Iruñeko udalak Faltzesi oparitu ostean.

• HELBIDEA: Foruen Plaza, 11

Egungo banaketa

Faltzesko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Sara Fernandez Allo da, Nafarroako Alderdi Sozialista zerrendakoa. Zinegotziak 10 daude:

• Gloria Olcoz Luis (Nafarroako Alderdi Sozialista)
• Maria Pilar Juguera Busto (Nafarroako Alderdi Sozialista)
• Alicia Echeverria Jaime (Nafarroako Alderdi Sozialista)
• Francisco Javier Soto Alfaro (SOS Faltzes)
• David Tejada Ramos (SOS Faltzes)
• Javier Vidondo Navarro (SOS Faltzes)
• Jorge Olalde Armendariz (SOS Faltzes)
• Valentin Garcia Olcoz (Faltzesko Elkarte Independentea)
• Elena Troyas Martinez (Faltzesko Elkarte Independentea)
• Maria Mar Echeverria Gurrea (Faltzesko Elkarte Independentea)

Batzordeak

Faltzesko Udalan 11 batzorde ditu. Horietako bakoitzaren buruan hautetsi bat dago:

• Gizarte Ongizatea eta Osasuna (Maria Pilar Juguera Busto)
• Jaiak (Valentin Garcia Olcoz)
• Garapen Ekonomikoa (Jorge Olalde Armendariz)
• Partehartzailea, Berrikuntza eta Komunikazioa (Francisco Javier Soto Alfaro)
• Kirola (Elena Troyas Martinez)
• Ingurumena eta Trantsizio ekologikoa (Javier Vidondo Navarro)
• Kultura (Maria Mar Echeverria Gurrea)
• Gazteria (David Tejada Ramos)
• Hezkuntza eta Berdintasuna (Alicia Echeverria Jaime)
• Hirigintza (Gloria Olcoz Luis)
• Kontuak (Sara Fernandez Allo)

Alkateak

1979tik, Faltzesek 7 alkate izan ditu:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
Luis Alfredo Ochoa de Olza Armendariz	1979	1987		Faltzesko Nekazainak
?	1987	1995		Nafarroako Alderdi Sozialista
?	1995	1999		Nafar Herriaren Batasuna
Clemente Amatriain Azcona	1999	2007		Faltzesko Elkarte Independentea
Jose Carlos Garcia Garcia	2007	2011		Faltzesko Talde Independentea
Valentin Garcia Olcoz	2011	2019		Faltzesko Elkarte Independentea
Sara Fernandez Allo	2019	jardunean		Nafarroako Alderdi Sozialista

Garraioa

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 323 linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du zeharkarrikan: Martzillarantz eta Tafallarantz.

Nafarroako Hiriarteko Garraioa  Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠ 323 Tafalla Faltzes • Azkoien • Funes Martzilla

Hirigintza

Argi dago hiribildu honen hirigintzako trazaduraren Erdi Aroko jatorria, bi erdigune garrantzitsuenetara daramaten kale estu eta hautsiekin: Foruen plaza eta parrokia. Etxebizitza mota Nafarroako Erriberako bereizgarria da. Adreiluzko eraikinak dira, garaieran garatuak, eta bi edo hiru atal atiko gehiago dituzte. Batzuetan, egurrezko teilatu-hegal bat dago horren gainean. Fatxadara, oro har, bao dintelduak isurtzen dira. Etxe horietako gehienak XVII. mendekoak dira, nahiz eta batzuek XVI. mendeko elementuak gordetzen dituzten. Fatxadetan soiltasuna da nagusi, balkoi eta leihoetako forjak edo armarriek arintzen baitute; batzuk hostoekin, lehoiekin, haurrekin eta bestelako motibo heraldikoekin apainduta daude.

Kultura

Pedro Iturralde gizarte etxean hainbat antzerki emanaldi eta kultur ekitaldi antolatzen dira urte osoan zehar.

Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Faltzes ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Koldo Zuazok, 2010ean, Faltzes ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Faltzes eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 1,65k zekien euskaraz, 2010ean % 1,65 eta 2018n % 2,70k.

Piloneko entzierroa

2009ko Piloneko entzierroa

Artikulu nagusia: «Piloneko entzierroa»

Faltzesko jaiak ospatu bitartean (abuztu bukaeran), eta umeentzako egunean izan ezik, Faltzes ondoko mendietan barrena Piloneko entzierroa antolatzen da. Entzierroan bigantxak erabiltzen dira. Ekitaldia goizeko bederatzietan hasten da, nahiz eta ordu eta erdi lehenago, entzierrotxoa izaten den (bigantxak entzierroa hasten den tokira eramaten dituztenean).

Bigantxak ibilbidearen hasierara eramatean, jendea isilik egoten da, eta herritarrek muinoaren goialdetik ikusten dute dena. Goizeko bederatzietan, herriko gazteak ibilbidean jarri, eta txupinazoa jaurtitzean, bigantxak aske uzten dituzte eta entzierroa hasten da. Gazteek Lerinerako antzinako bidean zehar korritzen dute, alde batean mendia, eta beste aldean amildegia dutela. Askotan, bigantxaren bat amildegian behera erori eta aske geratzen da, eta zauritu ugari izaten da urtero.

Jaiak

• Errege Magoen kabalgata, urtarrilaren 5ean
• Zuhaitzaren eguna, martxoaren 1ean
• Gazteriaren jaiak, apiril bukaeratik maiatz hasierara artean
• Euskararen eguna, ekainaren lehengo asteburuan
• Elurretako Ama Birjinaren jaiak, abuztuaren laugarren asteburuan
• Baratxuri eguna, uztailaren amaieran

Ondasun nabarmenak

• Natibitateko Andre Mariaren eliza, Erdi Aroan eraikitako kristiau eliza.
• Salbatoreko baseliza, Erdi Aroan eraikitako kristiau basilika, 1880. urtean berreraikia.
• Faltzesko gaztelua, Erdi Aroko gaztelu zaharra.
• Faltzesko jauregia, Erdi Aroko jauregia.

Faltzestar ospetsuak

• Urbano Barguilla Ripalda, Urban Vargas (1606-1656), musikagile eta kapera-maisua.
• Santiago Alargunsoro Soltxaga, Faltzesko laboraria (1748-?), zezenketaria.
• Bernardo Alcalde Merino, Faltzesko ikaslea (1709-?), zezenketaria.
• Maria Angeles Mezkiritz Irujo de Katalain (1929-), arkeologo eta museologoa.
• Pedro Iturralde (1929-2020), jazz estiloko saxofoi-jotzailea.
• Alfredo Sada (1949-1992), eskultorea.
• Jose Luis Garaioa (1952-2020), fraide eta misiolaria.
• Ramón Tejela (1953-2013), aktorea.
• Marine Pueyo (1954-), politikaria.
• Bernardo Ziriza Perez (1955-), politikaria.
• Patxi Huarte Larraburu, Zaldieroa (1966-), komikigilea.

Irudiak

• 
  Parke eolikoa
• 
  Herriko siloa
• 
  Ikuspegi orokorra

Erreferentziak

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

Ikus, gainera

• Erriberagoiena
• Erriberriko merindadea
• Nafarroa Garaia

Kanpo estekak

• Faltzesko Udalako webgune ofiziala

• Datuak: Q1641884
• Multimedia: Falces / Q1641884
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Faltzes