Torresandino
| Torresandino Torresandino | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Espainiako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Probintzia | |||||||||||
| Alkatea | Martín Tamayo Val | ||||||||||
| Izen ofiziala | Torresandino | ||||||||||
| Jatorrizko izena | Torresandino | ||||||||||
| Posta kodea | 09310 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 09390 | ||||||||||
| Herriburua | Torresandino | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 41°49′46″N 3°54′36″W / 41.829444444444°N 3.91°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 93,2 km² | ||||||||||
| Altitudea | 858 m | ||||||||||
| Mugakideak | Olmedillo de Roa, Tórtoles de Esgueva, Antigüedad, Palenzuela, Villafruela, Lerma, Cilleruelo de Abajo, Sotillo de la Ribera, Terradillos de Esgueva eta Villatuelda | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 565 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 6 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | BU | ||||||||||
| torresandino.es | |||||||||||
Torresandino Espainiako Burgosko probintziako Ribera del Duero eskualdean dagoen udalerria da. 2007ko datuen arabera 759 biztanle zituen 93,20 km²-ko azaleran.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Olmedillo de Roa, Tórtoles de Esgueva, Antigüedad, Palenzuela, Villafruela, Lerma, Cilleruelo de Abajo, Sotillo de la Ribera, Terradillos de Esgueva eta Villatuelda.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 288 gizon, 276 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 47,7 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 46,8) parean. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 5,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 5,9 —probintzian % 14,4—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 33 biztanleren artean, gehienak Europan jaioak dira (% 69,7)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Errumania, Portugal, Maroko dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 442 etxebizitza zeuden: 217 (% 49,1) nagusiak eta 225 (% 50,9) ez-nagusiak.[4]
Etxebizitza multzoa
Burgosko mapa
Guztira 217 etxegune zeuden, eta horietatik 68 (% 31,3) pertsona bakarrekoak ziren.[5]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 549 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 31,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 35,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,5.[6] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 30,8 zen 2021ean eta % 31,7 2024an; beraz, 0,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 17,0 izatetik % 13,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 30,4 ziren, eta gizonen artean % 32,9; 2,5 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 17,7 eta gizonen % 9,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 73,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 26,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 2 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 63,6 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 36,4. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,5 ziren.[6]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 174 | % 31,7 | 95 | % 32,9 | 79 | % 30,4 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 107 | % 19,5 | 59 | % 20,4 | 48 | % 18,5 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 194 | % 35,3 | 107 | % 37,0 | 87 | % 33,5 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 74 | % 13,5 | 28 | % 9,7 | 46 | % 17,7 |
| Guztira | 549 | % 100,0 | 289 | % 100,0 | 260 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 30,8 | % 17,3 | % 34,9 | % 17,0 | 571 |
| 2022 | % 30,4 | % 19,5 | % 35,4 | % 14,7 | 559 |
| 2023 | % 30,3 | % 19,4 | % 36,5 | % 13,8 | 551 |
| 2024 | % 31,7 | % 19,5 | % 35,3 | % 13,5 | 549 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 7,5 ikasten ari zen (41 pertsona).[7] Ikasten ari zirenetatik, % 63,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 19,5 batxilergoan, % 14,6 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 64,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 62,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 18,8 eta emakumeen % 12,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 100,0 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 60,0 eta 25–29 urtekoen % 9,5; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,8 baino ez.[8] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 88,9 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 27,3.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 94,2 estatuan jaio zen, eta % 5,8 atzerrian.[6] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 33,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 20,0 eta % 13,3, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 32,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 17,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 5,9 eta % 17,6, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 7,9 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 0,0.[7] Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.536 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 46.569 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.879 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 21.135 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 53,8[10]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 24,1), beste diru-sarrerak (% 16,5), langabezia-prestazioak (% 1,2), beste prestazioak (% 4,4).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[11][oh 1]. Udalerrian indizea 26 da, probintziakoaren (28,3;
Burgosko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,4;
Burgosko mapa) parean eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Torresandino udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 288 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 52,8; gainerako % 47,2 inaktibo zeuden (erretiratuak % 58,8, beste inaktiboak % 30,4 eta ikasleak % 10,9).[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,6 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,3 zen eta emakumezkoena % 49,0; langabezia-tasa, aldiz, % 6,2 eta % 9,5 zen, hurrenez hurren.[12]
Okupatuen kopurua 270 zen 2023ean, 2021eko 277etik behera.[13] Emakumeek okupatuen % 41,1 osatzen dute, eta gizonek % 58,9.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 266 | % 48,8 | 152 | % 52,8 | 114 | % 44,4 |
| Langabeak | 22 | % 4,0 | 10 | % 3,5 | 12 | % 4,7 |
| Inaktiboak | 257 | % 47,2 | 126 | % 43,8 | 131 | % 51,0 |
| Guztira | 545 | % 100,0 | 288 | % 100,0 | 257 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 50,0), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 21,1), industria (% 19,3) eta eraikuntza (% 9,3).[13] Xeheago, jarduera-adarrik handiena nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza da (% 21,1), ondoren manufaktura-industria (% 18,5) eta merkataritza (% 10,4) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 55,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 28,5), eta oinarrizko okupazioak % 8,9.[14] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 54,1 eta emakumeen % 56,8).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 77 | % 28,5 | 45 | % 28,3 | 32 | % 28,8 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 149 | % 55,2 | 86 | % 54,1 | 63 | % 56,8 |
| Oinarrizko okupazioak | 24 | % 8,9 | 13 | % 8,2 | 11 | % 9,9 |
| Ez dago jasota | 20 | % 7,4 | 15 | % 9,4 | 5 | % 4,5 |
| Guztira | 270 | % 100,0 | 159 | % 100,0 | 111 | % 100,0 |
Okupatuen % 69,3 besteren konturako langileak dira, eta % 30,7 norberaren konturakoak.[15]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 83 | % 30,7 | 55 | % 34,6 | 28 | % 25,2 |
| Besteren kontura | 187 | % 69,3 | 104 | % 65,4 | 83 | % 74,8 |
| Guztira | 270 | % 100,0 | 159 | % 100,0 | 111 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 94,7 estatuan jaio zen, eta % 5,3 atzerrian.[12] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,7 okupatuak dira, % 36,3 erretiratuak, % 4,0 ikasleak, % 2,9 bestelako inaktiboak eta % 2,2 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 okupatuak dira, % 21,4 bestelako inaktiboak, % 14,3 langabeak, % 7,1 erretiratuak eta % 7,1 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 44,0 okupatuak dira, % 23,5 bestelako inaktiboak, % 19,3 erretiratuak, % 7,0 ikasleak eta % 6,2 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 33,3 bestelako inaktiboak dira, % 26,7 langabeak, % 26,7 okupatuak, % 6,7 erretiratuak eta % 6,7 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 95,9 estatuan jaio zen, eta % 4,1 atzerrian.[14] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 29,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,2 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 71,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,6 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 56,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 29,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 75,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,0 oinarrizko okupazioetakoak.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[16] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 34,9 zerbitzuetan ari dira, % 25,7 industrian, % 25,7 nekazaritzan eta % 13,8 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,1 nekazaritzan ari dira, % 28,6 eraikuntzan eta % 14,3 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 73,8 zerbitzuetan ari dira, % 12,1 nekazaritzan eta % 11,2 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 75,0 zerbitzuetan ari dira, % 25,0 nekazaritzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 73 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 8.924 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[17][oh 2]. Udalerriaren azalera 93,2 km² denez, NAE lurraldearen % 95,7 da[18]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 97,9 lur goldagarria (8.738 ha, 73 ustiategitan), % 1,5 arbolak (130 ha, 35 ustiategitan), % 0,6 larre iraunkorrak (56 ha, 15 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,17 ha, 7 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 279 gidari zeuden erroldatuta: 186 gizon (% 66,7) eta 93 emakume (% 33,3)[19]. Biztanleen % 49,5 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 619 ibilgailuk osatzen zuten: 431 turismo, 61 kamioi, 49 motozikleta, 30 furgoneta eta 18 ziklomotor[19]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 764 turismokoa zen, probintziako (555) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,5 urtekoa zen; turismoen % 6,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 22,7k 25 urte baino gehiago[19]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,7 diesel zen eta % 36,3 gasolinazko; 2 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,3; probintzian % 0,6). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 43k ez zuen etiketarik[oh 4].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Burgos.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Burgos.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Burgos.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Burgos.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Burgos.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1630680.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Burgos.tab (Wikimedia Commons).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Artikulu hau Gaztela eta Leongo geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |

