Edukira joan

Er

Wikipedia, Entziklopedia askea
Er
Frantziako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Okzitania
DepartamenduaEkialdeko Pirinioak
BarrutiPradeseko barrutia
Historic comarca of North CataloniaAlta Cerdanya
AlkateaRaymond Pouget (en) Itzuli
Izen ofizialaErr
Posta kodea66800
Geografia
Koordenatuak42°26′24″N 2°02′00″E / 42.44°N 2.0333°E / 42.44; 2.0333
Mapa
Azalera25,92 km²
Altitudea1.335 m, 1.309 m, 2.900 m eta 1.976 m
MugakideakQueralbs, Llo, Vallcebollera, Oceja, Sallagosa eta Santa Llocaia
Demografia
Biztanleria716 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 361 (%50,3) (%49,7) 357 alt_right
Dentsitatea28 bizt/km²
Udalerria Alta Cerdanyan kokatua.

Er (katalanez; frantsesez eta ofizialki: Err) Katalan Herrietako udalerri bat da, Cerdanya eskualdean kokatua. Administratiboki Frantziako Ekialdeko Pirinioak departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 716 biztanle zituen 25,9 km²-ko azaleran.

Puigmal d'Er izena ere daukan Puigmal mendiaren ibarrean dago.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Queralbs, Llo, Vallcebollera, Oceja, Sallagosa eta Santa Llocaia.

Mapa
Er eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
ErrEr
Població amb 1009 habitants (2000)Sallagosa (2,0 km)
Població amb 138 habitants (2000)Santa Llocaia (2,5 km)
Població amb 150 habitants (2000)Llo (2,7 km)
Població amb 69 habitants (2000)Naüja (3,6 km)
Població amb 470 habitants (2000)Estavar (4,3 km)
Població amb 1480 habitants (2000)Oceja (5,2 km)
Població amb 153 habitants (2000)Eina (5,3 km)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Csa motakoa da: Mediterraneoko klima epela, uda bero eta lehorrarekin[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta ekialdeko Pirinioetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio urriak; eguzkialdi oso ona (2600 ordu/urte); aire lehorra, batez ere neguan; laino gutxi)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H3 zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 8 °C-koa da, 15,2 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 723 mm-koa da, urtarrilean 6,2 euri-egun eta uztailean 6,7 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Formiguera udalerrian dago, 20,6 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 7,6 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 737,3 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 35,2 °C-koa da, 2012ko abuztuaren 18an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -18,6 °C-koa da, 2010ko martxoaren 11an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 4,0 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (12,0 °C) eta hotzena otsaila (−2,4 °C). Urteko prezipitazioa 838 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (93 mm) eta lehorrena otsaila (38 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,25 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (3,4 °C) baino 1,4 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (5,8 °C) eta hotzena 1963 (2,3 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Er)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) -2.0 -2.4 -0.3 1.3 5.2 9.4 12.0 12.0 8.1 5.2 0.8 -1.1 4.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 60 38 54 74 93 89 78 78 78 69 74 53 838
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (3,4 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,6+0,3+1,2+1,1+1,1+1,3+0,5+0,9−0,7+0,2+0,2+0,5
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: −5 / 15 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (3,4 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea2003004005006007008009001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 357 gizon, 361 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
2.80
 
95+
 
6.93
1.40
 
90-94
 
2.77
1.40
 
85-89
 
2.77
5.60
 
80-84
 
2.77
1.40
 
75-79
 
4.16
2.80
 
70-74
 
5.54
5.60
 
65-69
 
5.26
5.32
 
60-64
 
2.77
8.12
 
55-59
 
9.42
5.60
 
50-54
 
8.03
14.85
 
45-49
 
6.65
6.72
 
40-44
 
5.26
2.80
 
35-39
 
8.03
2.80
 
30-34
 
2.77
9.52
 
25-29
 
2.77
5.32
 
20-24
 
8.03
2.80
 
15-19
 
2.77
4.20
 
10-14
 
1.39
8.12
 
5-9
 
5.26
2.80
 
0-4
 
6.65
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Err udalerrian 612 biztanle zeuden eta 281 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,18 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 35,9), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

612biztanle
281elkarbizitza-unitate
2,18lagun elkarbizitza-unitateko
175familia
Udalerria
% 28
% 24
% 10
% 36
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 175 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (78). Guraso bakarreko 29 familietatik 24etan ama zen guraso bakarra. 78 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 58k seme-alaba bakarra zuten etxean, 29k bi, eta 10k hiru edo gehiago.[10]

68
78
29
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean78
Seme-alaba bat58
Bi seme-alaba29
Hiru seme-alaba5
Lau edo gehiago5

15 urte edo gehiago zituzten 607 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 7,3 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 13,6. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 70,1). 80 urte edo gehiagoko 103 biztanleetatik 31 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 72 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 7
25-39% 18
40-54% 17
55-64% 22
65-79% 17
80 +% 14
Bikotean bizi da
15-24% 15
25-39% 57
40-54% 70
55-64% 60
65-79% 61
80 +% 22

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 37,2 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 12,4 izatezko bikotean eta % 4,4 PACS bidez lotuta). % 25,0 ezkongabeak ziren, % 13,7 alargunak eta % 7,2 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 37,2
Ezkongabea% 25,0
Alarguna% 13,7
Izatezko bikotean% 12,4
Dibortziatuta% 7,2
PACS bidez lotuta% 4,4

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: enplegatuak (% 27,8), erretiratuak (% 20,6), erdi-mailako lanbideak (% 18,9), eskulangileak (% 17,1). Talde nagusia (enplegatuak, % 27,8) Ekialdeko Pirinioak departamenduko batez bestekoaren (% 16,4) gainetik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[10]

Udalerria
% 9
% 19
% 28
% 17
% 21
Ekialdeko Pirinioak
% 13
% 16
% 12
% 38
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 828 etxebizitza zeuden. Talderik handiena bigarren egoitza edo noizbehinkakoa ziren (533), 285 egoitza nagusiekin alderatuta eta 10 hutsik. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (485), eta apartamentuak gutxi ziren (342). Egoitza nagusietatik 166 beren jabearen bizilekuak ziren, 108 alokairuan zeuden, 4 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 11 doan lagata.[11]

828etxebizitza
285egoitza nagusi
485etxe
342apartamentu

Etxebizitza multzoa

285
533
Egoitza nagusia (285)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (533)Hutsik (10)

Etxe mota

485
342
Etxea (485)Apartamentua (342)

Jabetza egoera

166
108
Jabeak (166)Alokairuan (108)HLM (4)Doan lagata (11)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1991-2005 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (96).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik17
1919-194515
1946-197037
1971-199068
1991-200596
2006-202046

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (109). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (123 etxebizitzatan). 222 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 122 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 147tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela7
2 gela19
3 gela68
4 gela82
5 gela edo gehiago109

Berogailu mota

45
123
97
Gas sarea (3)Fuel-olioa (45)Elektrizitatea (123)Gas botila (17)Bestelakoak (97)

Aparkalekua eta ibilgailuak

222aparkalekua
122ibilgailu 1
147ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 399 biztanleetatik 328 aktibo ziren (% 82,2), horietako 299 lanean (% 74,9) eta 29 langabezian (aktiboen % 8,8).

39915-64 urteko biztanle
% 82,2aktibo
% 74,9lanean
% 8,8langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 53,7
25-54 urte% 94,4
55-64 urte% 58,0
Gizonak% 83,4
Emakumeak% 80,0

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 27,3
BEPC, brebeta% 13,3
CAP-BEP% 10,9
Batxilergoa% 7,0
Goi-mailako +2% 6,5
Goi-mailako +3/4% 10,2
Goi-mailako +5% 0,0

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,8). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

71 ez-aktibotik 17 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 23,9), 24 erretiraturik zeuden (% 33,8) eta 30 bestelako ez-aktibo ziren (% 42,3).

Ez-aktiboak

% 24
% 34
% 42
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 12
% 26
% 40
% 12
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 299 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 299 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

299enplegu udalerrian
% 85,6soldatapeko
% 14,4ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.990 eurokoa zen.

24.990 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 23.080 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 44 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 1 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresa zen, 8 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 3 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 4 administrazio publikoko enpresak ziren eta 5 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 funeraria zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 2 zurginak, 2 iturginak, 2 argiketariak eta 3 jatetxeak.[13]

2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 liburu denda zen.[14]

2000. urtean Er udalerrian 4 nekazaritza-ustiategi zeuden.

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Puigmal, Er-Puigmal edo Cerdanya Puigmal 2900 izenal daramatzan eski estazioa udalerrri honetan dago.

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an tratamendu laburretarako ospitale 1 eta iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 bat zegoen.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 2005ko uztailaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 2,4 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Formigueres », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Er&oldid=11344566"(e)tik eskuratuta