Edukira joan

Castro Urdiales

Wikipedia, Entziklopedia askea
Castro Urdiales
hiria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Kantabria
AlkateaIván González Barquín
Izen ofizialaCastro-Urdiales
Posta kodea39700
INEk ezarritako kodea39020
HerriburuaCastro-Urdiales
Geografia
Koordenatuak43°23′04″N 3°12′54″W / 43.384444444444°N 3.215°W / 43.384444444444; -3.215
Mapa
Azalera96,72 km²
Altitudea19 m
MugakideakLiendo, Guriezo, Turtzioz, Artzentales, Sopuerta eta Muskiz
Demografia
Biztanleria33.450 (2025)
alt_left 16.887 (%50,6) (%49,4) 16.505 alt_right
Dentsitatea346 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakBukraa, Jerez de la Frontera, Aire-sur-l'Adour, Cabourg eta Fraga
MatrikulaS
castro-urdiales.net

Castro Urdiales (ofizialki, Castro-Urdiales; montañesez: Castru, Castr'Urdialis[1][2]) Kantabriako (Espainia) ekialdeko udalerri bat da, Bizkaiarekiko mugan kokatua. 2006an 30.000 biztanle zituen, eta 96,7 kilometro koadro ditu.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo hitzari buruz (castro) zalantzarik ez dago: latinezko castrum («gaztelu») du jatorri. Bigarrenari buruz, aldiz, ez dago ziurtasunik. Hipotesi batek zioen balizko hordeales izenetik («garagardiak») eratorria dela, erroa latinezko hordeum («garagar») izanik; hala ere, Valeriano Yarza Urquiolak seguruagotzat jotzen du jatorria ondorengo hau izatea: Fortunalis antroponimoa, gehi -icus, -ici atzizki genitiboa (Urduliz toponimoaren jatorri bera). Hartara, erromantzean agian bide hau egina zuen toponimoak: *(F)ortu(n)alic(i) > *Ortualiz > *Urdualiz > *Urdialis > Urdiales. Horrenbestez, toponimoaren esanahia «Fortunalisen gaztelua» izan liteke.[3]

Federiko Krutwigek, Vasconia liburuan, Castro Urdiales Urdialaitz izenaz aipatu zuen. Txillardegik, Euskal Herria Helburu liburuan, Castro Urdializ toponimoa euskal toponimotzat aipatu zuen. Euskaltzaindiak, hala ere, ez du bi exonimo horiek hobesteko gomendiorik eman, eta euskaraz hizkuntza ofizial propioaren araberako izenak erabili ohi direla aipatzen du[4].

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Castro Urdialesek honako udalerri mugakideak ditu: Liendo mendebaldean, Muskiz ekialdean, Sopuerta hego-ekialdean, Turtzioz eta Artzentales hegoaldean, Guriezo hego-mendebaldean eta Bizkaiko golkoa iparraldean.

Herriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hau da udalerriko herrien zerrenda. Gaztelaniazko izen ofizialaren ondoren, kantabrierazkoa (gaur egun gutxi erabilia):

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Liendo, Guriezo, Turtzioz, Artzentales, Sopuerta eta Muskiz.

Mapa
Castro Urdiales eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Castro Urdialesen jatorrizko izena Portus Amanus izan omen zen, samaniar autrigoien hiri nagusia zena.[5] 74an, Vespasianoren agintaldian, erromatarrek bertan kolonia bat ezarri eta Flaviobriga izena eman zioten, ziur asko eskualdean zegoen burdina ustiatzeko eratu zuten[6]

1163an Alfontso VIII.a Gaztelakoak Logroñoko Forua eman eta hiribildu bilakatu zen. Gaztelak iparraldeko Europarako portu moduan erabili zuen.

1813ko maiatzaren 11n, Iberiar Penintsulako Gerran, Soulten frantziar armadak hiribildua erre egin zuen, baina laster berreraiki zuten. 1879an trenbidea hara heldu eta asko hazi zen.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea20.00022.00024.00026.00028.00030.00032.00034.000200020052010201520202025Castro UrdialesBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 16.505 gizon, 16.887 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.04
0.08
 
95-99
 
0.25
0.47
 
90-94
 
1.07
0.99
 
85-89
 
1.95
1.90
 
80-84
 
2.71
3.05
 
75-79
 
3.46
4.02
 
70-74
 
4.25
6.03
 
65-69
 
5.59
7.53
 
60-64
 
7.12
9.23
 
55-59
 
8.80
10.65
 
50-54
 
10.15
9.42
 
45-49
 
9.78
7.42
 
40-44
 
7.62
5.45
 
35-39
 
5.57
4.50
 
30-34
 
4.57
4.42
 
25-29
 
3.94
5.63
 
20-24
 
4.94
6.43
 
15-19
 
6.25
5.85
 
10-14
 
5.30
3.94
 
5-9
 
4.06
2.99
 
0-4
 
2.58
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[7]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 33,4 udalerri berean jaioak ziren[8], probintziako batez bestekoaren (% 39,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 47,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 14,7 —probintzian % 12,6—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Kantabriako mapa
Udal
Best
Esta
Udalerri berean · % 33,4Probintzia berean · % 4,4Beste erkidegoa · % 47,5Estatutik kanpo · % 14,7
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 4.920 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 64,3)[9]. Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Errumania, Brasil dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 64,3Europa · % 27,5Afrika · % 4,1Asia · % 3,9Ozeania · % 0,1
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
451
Kolonbia
598
267
Errumania
277
167
Brasil
313
183
Venezuela
283
170
Argentina
160
74
Maroko
66
61
Kuba
77
81
Portugal
55
66
Frantzia
51
41
Peru
65
32
Ekuador
56
39
Errusia
49
28
Txina
59
20
Paraguai
62
24
Dominikar Errepublika
51
45
Erresuma Batua
30
44
Alemania
26
26
Ukraina
36
12
Mexiko
48
50
Pakistan
9
13
Nikaragua
45
21
Txile
36
29
Uruguai
22
17
Bolivia
27
28
Italia
12
21
Bulgaria
18
16
Ameriketako Estatu Batuak
22
10
Belgika
20
12
Moldavia
17
9
Suitza
12
12
Aljeria
6
8
Herbehereak
7
4
Polonia
10
7
Senegal
2
4
Irlanda
4
3
Honduras
4
3
Lituania
4
4
Gambia
2
1
Ginea Ekuatoriala
3
3
India
0
2
Norvegia
1
2
Suedia
1
2
Danimarka
0
1
Finlandia
1
1
Kanada
1
1
Ghana
0
0
Nigeria
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 24.994 etxebizitza zeuden: 13.889 (% 55,6) nagusiak eta 11.105 (% 44,4) ez-nagusiak.[10] Kontsumo elektrikoaren arabera, 4.754 (% 19,0) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 1.931 (% 7,7) hutsik zeuden.[11] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 181 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 894 plazarekin (4,94 plaza etxebizitzako).[12]

24.994etxebizitza
13.889etxegune
1.931hutsik (% 7,7)
181etxebizitza turistiko (2026) Kantabriako mapa

Etxebizitza multzoa Kantabriako mapa

13.889
11.105
Etxebizitza nagusia (13.889)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (11.105)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Kantabriako mapa

18.309
4.754
Okupatuak (18.309)Noizbehinkakoak (4.754)Hutsik (1.931)

Guztira 13.889 etxegune zeuden, eta horietatik 4.313 (% 31,1) pertsona bakarrekoak ziren.[13]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 14.313
2 pertsona3.875
3 pertsona2.940
4 pertsona2.167
5 edo gehiago594

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 29.046 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 39,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 26,2; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,5; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,8.[14] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 37,6 zen 2021ean eta % 39,5 2024an; beraz, 1,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 10,4 izatetik % 8,8 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 39,0 ziren, eta gizonen artean % 40,1; 1,1 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,0 eta gizonen % 6,5 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

29.046biztanle 15 urte edo +, 2024
% 39,5goi-mailako ikasketak+1,9 puntu 2021etik mapa
% 8,8lehen hezkuntza edo gutxiago−1,6 puntu 2021etik mapa
% 11,7ikasten ari dira, 2024
% 8,8
% 25,5
% 26,2
% 39,5
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 8,8Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 25,5Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 26,2Goi-mailako ikasketak · % 39,5
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Kantabriako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 60,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 39,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 203 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 58,5 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 41,5. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,5 ziren.[14]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 1,5
Lehen hezkuntza
% 7,3
DBH eta antzekoak
% 25,5
Batxilergoa
% 15,3
Erdi-mailako LH
% 10,9
Goi-mailako LH
% 15,6
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 10,8
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 9,6
Masterrak eta espezialitateak
% 2,9
Doktoretzak
% 0,7
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Castro-Urdiales, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak11.482% 39,55.723% 40,15.759% 39,0
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa7.610% 26,23.888% 27,23.722% 25,2
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)7.401% 25,53.745% 26,23.656% 24,8
Lehen hezkuntza edo gutxiago2.553% 8,8925% 6,51.628% 11,0
Guztira29.046% 100,014.281% 100,014.765% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Castro-Urdiales, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 37,6% 25,9% 26,1% 10,428.199
2022% 38,5% 25,7% 26,0% 9,828.417
2023% 39,1% 25,9% 25,7% 9,428.658
2024% 39,5% 26,2% 25,5% 8,829.046

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 11,7 ikasten ari zen (3.392 pertsona).[15] Ikasten ari zirenetatik, % 50,4 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 28,9 batxilergoan, % 14,5 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 3,8 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 51,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 49,7; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 16,0 eta emakumeen % 13,2. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 88,8 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 50,7 eta 25–29 urtekoen % 13,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,1 baino ez.[16] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 48,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 42,1.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 88,8
20–24 urte
% 50,7
25–29 urte
% 13,0
30–34 urte
% 6,6
35–39 urte
% 5,5
40–44 urte
% 3,9
45–49 urte
% 3,1
50–54 urte
% 1,5
55 urte edo +
% 0,3
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,5
Goi-mailako ikasketak
% 50,4
Erdi-mailako LH
% 14,5
Batxilergoa
% 28,9
DBH eta antzekoak
% 3,8
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,9
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 85,4 estatuan jaio zen, eta % 14,6 atzerrian.[14] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 41,7 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 28,9 eta % 10,3, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 29,2 eta % 13,8, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 41,7
Goi-mailakoak
% 28,9
% 26,3
Batx. / erdi LH
% 33,6
% 26,1
DBH
% 27,2
% 5,9
Lehen H. edo gutx.
% 10,3
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 40,9
Goi-mailakoak
% 29,2
% 23,5
Batx. / erdi LH
% 33,9
% 25,1
DBH
% 23,1
% 10,5
Lehen H. edo gutx.
% 13,8
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 12,0 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 9,8.[15] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 51,4 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 43,2 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 16.553 euro-koa zen[17], eta etxegune bakoitzeko 39.103 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.068 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.350 euro zen. Errenta gordina 20.769 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 63,8[18]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 19), beste diru-sarrerak (% 12,3), langabezia-prestazioak (% 1,5), beste prestazioak (% 3,3).

64%
19%
12%
Soldata · % 63,8Pentsioak · % 19Langabezia · % 1,5Beste prestazioak · % 3,3Beste sarrerak · % 12,3
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[19][oh 1]. Udalerrian indizea 30,8 da, probintziakoaren (29; Kantabriako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,4; Kantabriako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Castro-Urdiales udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 16.738 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,5; gainerako % 41,5 inaktibo zeuden (erretiratuak % 42,6, beste inaktiboak % 39,3 eta ikasleak % 18,1).[20] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 11,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 62,0 zen eta emakumezkoena % 55,2; langabezia-tasa, aldiz, % 7,8 eta % 15,6 zen, hurrenez hurren.[20]

Okupatuen kopurua 14.648 zen 2023ean, 2021eko 13.992etik gora.[21] Emakumeek okupatuen % 45,1 osatzen dute, eta gizonek % 54,9.

14.648okupatu, 2023+% 4,7 2021etik
% 45,1emakumeak okupatuen artean
% 58,5jarduera-tasa, 2024
% 11,5langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 51,8
% 17,7
% 16,3
Okupatuak · % 51,8Langabeak · % 6,8Ikasleak · % 7,5Erretiratuak · % 17,7Beste inaktiboak · % 16,3
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Castro-Urdiales, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak14.807% 51,88.040% 57,16.767% 46,6
Langabeak1.931% 6,8681% 4,81.250% 8,6
Inaktiboak11.864% 41,55.350% 38,06.514% 44,8
Guztira28.602% 100,014.071% 100,014.531% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 76,8), industria (% 13,4), eraikuntza (% 9,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,6).[21] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 18,3), ondoren manufaktura-industria (% 12,0) eta eraikuntza (% 9,2) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Kantabriako mapa
% 13,4
% 9,2
% 76,8
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 0,6Industria · % 13,4Eraikuntza · % 9,2Zerbitzuak · % 76,8
Jarduera-adar zehatzak
Merkataritza
% 18,3
Manufaktura-industria
% 12,0
Eraikuntza
% 9,2
Ostalaritza
% 8,6
Administrazio publikoa
% 8,2
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 7,9
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 6,8
Hezkuntza
% 5,8
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Jarduera profesionalak
% 5,1
Garraioa eta biltegiratzea
% 5,1
Beste zerbitzu batzuk
% 2,9
Informazioa eta komunikazioak
% 2,8
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,0
Etxeetako jarduerak
% 1,5
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,4
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,9
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 0,6
Higiezinen jarduerak
% 0,5
Erauzketa-industriak
% 0,2
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,2
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,3; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 33,5), eta oinarrizko okupazioak % 9,3.[22] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 55,1 eta emakumeen % 51,2).

% 33,5
% 53,3
% 9,3
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 33,5Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 53,3Oinarrizko okupazioak · % 9,3Ez dago jasota · % 3,9
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Castro-Urdiales, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak4.905% 33,52.646% 32,92.259% 34,2
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak7.811% 53,34.424% 55,13.387% 51,2
Oinarrizko okupazioak1.360% 9,3643% 8,0717% 10,8
Ez dago jasota572% 3,9322% 4,0250% 3,8
Guztira14.648% 100,08.035% 100,06.613% 100,0

Okupatuen % 80,6 besteren konturako langileak dira, eta % 19,4 norberaren konturakoak.[23]

% 15,6
% 70,8
% 9,8
Norberaren kontura, langileak dituena · % 3,9Norberaren kontura, langilerik gabe · % 15,6Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 70,8Besteren kontura, aldi baterakoa · % 9,8
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Castro-Urdiales, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura2.843% 19,41.647% 20,51.196% 18,1
Besteren kontura11.805% 80,66.388% 79,55.417% 81,9
Guztira14.648% 100,08.035% 100,06.613% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 86,0 estatuan jaio zen, eta % 14,0 atzerrian.[20] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 57,6 okupatuak dira, % 24,1 erretiratuak, % 7,8 ikasleak, % 5,8 bestelako inaktiboak eta % 4,7 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 58,3 okupatuak dira, % 24,8 bestelako inaktiboak, % 6,3 langabeak, % 6,1 ikasleak eta % 4,5 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 47,2 okupatuak dira, % 22,3 bestelako inaktiboak, % 14,4 erretiratuak, % 8,7 langabeak eta % 7,5 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 40,8 okupatuak dira, % 36,2 bestelako inaktiboak, % 12,0 langabeak, % 7,0 ikasleak eta % 4,0 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 57,6
Okupatuak
% 58,3
% 4,7
Langabeak
% 6,3
% 7,8
Ikasleak
% 6,1
% 24,1
Erretiratuak
% 4,5
% 5,8
Beste inakt.
% 24,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 47,2
Okupatuak
% 40,8
% 8,7
Langabeak
% 12,0
% 7,5
Ikasleak
% 7,0
% 14,4
Erretiratuak
% 4,0
% 22,3
Beste inakt.
% 36,2
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 87,0 estatuan jaio zen, eta % 13,0 atzerrian.[22] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 64,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,3 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,4 oinarrizko okupazioetakoak eta % 17,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 34,4
Goi eta erdi maila
% 22,7
% 53,8
Langile kualifikatuak
% 64,1
% 7,8
Oinarrizko okup.
% 9,3
% 4,0
Ez dago jasota
% 4,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 36,8
Goi eta erdi maila
% 17,7
% 50,5
Langile kualifikatuak
% 55,4
% 8,8
Oinarrizko okup.
% 23,4
% 3,8
Ez dago jasota
% 3,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[24] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 65,3 zerbitzuetan ari dira, % 20,9 industrian eta % 13,1 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 57,1 zerbitzuetan ari dira, % 28,1 eraikuntzan eta % 13,8 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 91,5 zerbitzuetan ari dira, % 5,7 industrian eta % 2,3 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 94,5 zerbitzuetan ari dira, % 3,6 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 0,7
Nekazaritza
% 0,9
% 20,9
Industria
% 13,8
% 13,1
Eraikuntza
% 28,1
% 65,3
Zerbitzuak
% 57,1
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,4
Nekazaritza
% 0,0
% 5,7
Industria
% 3,6
% 2,3
Eraikuntza
% 1,9
% 91,5
Zerbitzuak
% 94,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 126 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.888 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[25][oh 2]. Udalerriaren azalera 96,7 km² denez, NAE lurraldearen % 19,5 da[26]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 98,5 larre iraunkorrak (1.861 ha, 120 ustiategitan), % 1,3 lur goldagarria (24,3 ha, 37 ustiategitan), arbolak (1,2 ha, 3 ustiategitan), norberaren kontsumorako baratzeak (1,1 ha, 32 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,8 ha, 6 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
20%
80%
NAE · 1.888 ha (% 19,5)Gainerako azalera · 7.784 ha (% 80,5)
NAE, lur-erabileraren arabera
99%
Lur goldagarria · 24,3 ha (% 1,3)Larre iraunkorrak · 1.861 ha (% 98,5)Arbolak · 1,2 ha (% 0,1)Baratzeak · 1,1 ha (% 0,1)Berotegiak · 0,8 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.941 behi, 3.362 ardi eta ahuntz (probintziako 2. kopururik handiena), 12 txerri eta 1.180 hegazti zeuden[27].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 20.944 gidari zeuden erroldatuta: 11.886 gizon (% 56,8) eta 9.058 emakume (% 43,2)[28]. Biztanleen % 62,7 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 23.555 ibilgailuk osatzen zuten: 16.854 turismo, 2.838 motozikleta, 1.287 furgoneta, 1.056 kamioi eta 699 ziklomotor[28]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 505 turismokoa zen, probintziako (551) eta Espainiako (525) batez bestekoen azpitik.

Turismoen batez besteko adina 12,6 urtekoa zen; turismoen % 11,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 8,3k 25 urte baino gehiago[28]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 53,7 diesel zen eta % 44,2 gasolinazko; 285 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,2; probintzian % 0,7). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 7,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 22,6k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
39%
31%
23%
0 etiketa · 439 (% 1,9)ECO · 1.287 (% 5,5)C etiketa · 9.147 (% 39,2)B etiketa · 7.179 (% 30,8)Etiketarik gabe · 5.263 (% 22,6)
Turismoak, adinaren arabera
11%
16%
27%
37%
8%
< 4 urte · 1.869 (% 11,1)4–8 urte · 2.716 (% 16,1)8–15 urte · 4.575 (% 27,1)15–25 urte · 6.300 (% 37,4)≥ 25 urte · 1.394 (% 8,3)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
2007ko maiatzaren 27ko udal hauteskundeak
AlderdiaBotoak %Zinegotziak
PSC-PSOE 3880 28,11 % 7
PP-C 2909 21,07 % 5
AxC 2862 20,73 % 5
PRC 1845 13,37 % 3
IU 745 5,40 % 1

Eraikinak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Castrourdialestar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri eta hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irudi galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) «Estudio toponímico de Castru / Castro Urdiales» Proyeutu Depriendi 2019-03-13 (kontsulta data: 2023-12-28).
  2. ↑ (Gaztelaniaz) eldiariocantabria.es. (2019-05-30). «L’Ahuntamientu de Castru lanza una encuesta a los vicinos pa midí-la demanda d’un ‘euskaltegi’» eldiariocantabria.es (kontsulta data: 2023-12-28).
  3. ↑ (Gaztelaniaz) Yarza Urquiola, Valeriano. (2015). «Notas sobre toponimia de origen romano en Bizkaia» Fontes Linguae Vasconum 120: 345–384..
  4. ↑ Euskal Herri inguruko exonimoak, Euskaltzaindia
  5. ↑ Solana Sainz, J.M.. (1977). Flaviobriga (Castro Urdiales). Santander: Universidad de Valladolid-Centro de Estudios Montañeses.
  6. ↑ Echevarría, Javier. (1954). Recuerdos Históricos Castreños. Editorial Maxtor ISBN 84-95636-91-3..
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  8. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Kantabria.tab.
  9. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Kantabria.tab.
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  14. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  15. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Kantabria.tab.
  18. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Kantabria.tab.
  19. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  20. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  23. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  24. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Kantabria.tab (Wikimedia Commons).
  26. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q501090.
  27. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Kantabria.tab (Wikimedia Commons).
  28. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Kantabria.tab (Wikimedia Commons).
  29. ↑ «Una biografía de Ramón de la Sota reinvidica la obra del empresario» El País 1999-3-14.
  30. ↑ «El legado cántabro de Eladio Laredo» El Diario Montañés 2008-1-7.
  31. ↑ www.galeon.com. Biografía de Leonardo Rucabado. .
  32. ↑ Ataulfo Argentaren webgune ofiziala. .
  33. ↑ 102municipios.com. Personajes destacados de Castro Urdiales en Cantabria. .
  34. ↑ www.castrofutbolclub.com. Peru Zaballa, deportividad y juego limpio. .
  35. ↑ amediavoz.com. Fragmentos de algunas obras de Lorenzo Oliván. .

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Castro_Urdiales&oldid=11784018"(e)tik eskuratuta