Zwischen Begehren und Wollen (boulsis) unterscheidet PLATO (Gorg. 466 D. Charm. 1163. vgl. XENOPHON, Memor. III, 9, 4 f.. IV, 6, 6). Auch ARISTOTELES. Whrend das Begehren sinnlicher Art ist, geht das Wollen vom Intellekt aus. h gar boulsis orexis. hotan de kata ton logismon kintai, kai kata boulsin kineitai (De anim. III 11, 433 a 23). Die phantasia bouleutik ist nur en tois logistikois zois (l. c. III 11, 434 a 7). Whrend die boulsis auch das Unmgliche zum Objekte haben kann, richtet sich die proairesis (s. d.) nur auf Mgliches (proairesis ... ouk esti tn adynatn, Eth. Nic. III 4, 1111 b 21. boulsis d' estin tn adynatn, l. c. III 4, 1111 b 22. bouleuometha d' ou peri tn teln alla peri tn pros ta tel, l. c. III 5, 1112 b 12. die proairesis ist bouleutik orexis tn eph' hmin, l. c. III, 3. to ... bouleuesthai kai logizesthai tauton, oudeis de bouleuetai peri tn m endechomenn alls echein, l. c. VI 2, 1139 a 12 squ.). Die Stoiker bestimmen den Willen (boulsis) als eulogon orexin (vernnftiges Begehren) (Diog. L. VII 1, 116). Voluntas est, quae quid cum ratione desiderat, quae autem ratione adversa, incitata est vehementius, ea libido est (CICERO, Tusc. disp. IV, 6, 12). - Nach LUCREZ geht das (uere) Wollen von einer motorischen Vorstellung aus: Dico animo nostro primum simulacra meandi accidere atque animum pulsare... inde voluntas fit (De nat. rer. IV, 878 squ.). - Im Sinne des Aristoteles definiert die proairesis NEMESIUS (peri phys. p. 279).
Nach AUGUSTINUS ist der Wille das Vermgen der Seele, sich selbst zu bestimmen. Voluntas est animi motus cogente nullo ad aliquid non admittendum vel adipiscendum (De duab. anim. 10). Der Wille ist also ein besonderes Vermgen, und dieses ist in allen brigen Seelenfunktionen mit enthalten (De civ. Dei XIV, 6. s. Voluntarismus). Der Wille ist der Kern des Menschen (De civ. Dei VI, 11. XIV, 6. XIX, 6). Naturalis appetitus (Trieb) und rationalis appetitus unterscheidet JOH. DAMASCENUS und die Scholastiker. Nach ANSELM gebietet der Wille allen Seelenkrften. Voluntas non tantum potentia est ad actum specialem, sed generalis motor omnium aliarum potentiarum ad actus suos (De lib. arb. 14, 19). Nach ALFRBI ist in allen Seelenvermgen Wille enthalten. AVICENNA unterscheidet die vis motiva in vis imperans motui (vis appetitiva, desiderativa) und vis efficiens. Erstere zerfllt in: vis concupiscibilis (Begehrungsvermgen) und vis irascibilis (Widerstreitskraft) (De anim. IV, 4: illa, quae vult delectabile et quod putatur utile ad acquirendum, est concupiscibilis, quae vero vult vincere et id quod putatur nocivum repellere, est irascibilis. vgl. M. Winter, b. Avic. Op. egrg. S. 25 f.). AVERROS definiert: Voluntas est desideratio cuiusdam agentis erga quandam actionem (Destr. destr. 2. vgl. Stckl II, 97). Nach ALBERTUS ist der Wille mit dem Verstande als dessen ausfhrende Kraft verbunden: Voluntas in rationali natura intellectui coniuncta est, sicut coniunctum est id quod facit motum ei quod enuntiat et determinat ad quod movendum sit ei quod movetur (Sum. th. I, 7, 2). Voluntas proprie est fnis: est enim appetitus in fine requiescens, et sic est pars imaginis. Communiter vero est motor ad omnia quae sunt ad finem, per quae finis potest adipisci: et sic non est pars imaginis, sed principium operativum (l. c. I, 15, 2). Die naturalis voluntas ist per naturam bona (l. c. I, 25, 2. II, 136). THOMAS versteht unter voluntas teils alles Begehren (3 sent. 17, 1, 1), teils den appetitus rationalis (Sum. th. I, 80, 2). Der Intellekt bestimmt den Willen, geht ihm voran. Intellectus altior et prior voluntate (l. c. I, 82, 3). Si voluntas Dei ad aliquid volendum per sui intellectus cognitionem determinatur, non erit determinatio voluntatis divinae per aliquid extraneum facta (Contr. gent. I, 82 f.). Voluntas antecedens und consequens Gottes sind zu unterscheiden. Wille und Intellekt bedingen sich wechselseitig (vgl. Contr. gent. I, 72). Voluntas et intellectus mutuo se includunt. nam intellectus intelligit voluntatem et voluntas vult intellectum intelligere (Sum. th. I, 16, 4 ad 1). Ratio autem et voluntas sunt quaedam potentiae operativae ad invicem ordinatae, et absolute considerando ratio prior est, quamvis per reflexionem efficiatur voluntas prior et superior, inquentum movet rationem (De verit. 22, 13). Den Primat gibt dem Willen DUNS SCOTUS. Voluntas est motor in toto regno animae (In l. sent. II, 42, 4). Der Wille Gottes ist die prima causa alles Seins (s. Voluntarismus). Voluntas imperans intellectui est causa superior respectu actu eins (In l. sent. IV, 49, 4). Der Wille macht die verworrenen Erkenntnisse des Intellekts klar und bestimmt (In l. sent. II, 42, 4). Der Intellekt ist nur partialis causa des Willens (l. c. IV, 49, 4. vgl. II, 42, 4). Voluntas est vis collativa sicut intellectus (Op. Ox. II, 6, 2, 6). Die volitio ist ein positiver Akt (vgl. H. Siebeck, Die Willenslehre bei Duns Scotus u. sein. Nachfolg., Zeitschr. f. Philos. Bd. 112, S. 179 ff.. s. Willensfreiheit). PETRUS AUREOLUS erklrt: Voluntas determinat intellectum ad hoc quod agat volitionem. Nam intellectus non ageret nisi determinaretur a voluntate (In l. sent. II, 267 b). Nach WILHELM VON OCCAM sind Wille und Intellekt zwei Wirkungsweisen der Seele (Sent. II, 24).
MELANCHTHON definiert: Voluntas est potentia appetens suprema ac libere agens monstrato obiecto ab intellectu (De anim. p. 218 b). SCALIGER erklrt: Voluntas est intellectus extensus seu promotus ad habendum aut faciendum quod cognoscit (vgl. Goclen, Lex. philos. p. 330). GOCLEN bestimmt: Voluntas est inclinatio, per quam solet id perfici quod est ab intellectu conceptum ac cognitum. Volitio ist appetitio rationalis boni cogniti, orta ab illius approbatione (Lex. philos. p. 329). Velleitas ist optativa voluntas (l. c. p. 330). Nach CASMANN ist der Wille altera logica facultas rationis (Psychol. C. 6, P. 129). MICRAELIUS definiert: Voluntas est appetitus rationalis. Der Wille hngt ab vom Intellekt, daher: Nihil est in voluntate, quod non prius fuerit in sensu. Voluntatis functiones sunt velle et nolle. Voluntas pendet ab intellectu practico quoad primam inclinationem. sed quoad inclinationes secundas intellectus irritatur a voluntate, ut accuratius rem meditetur. Voluntatis actiones aliae sunt elicitae ab ipsa voluntate profectae. aliae imperatae et per locomotivam et appetitum sensitivum praestitae (Lex. philos. p. 1112). Die elicitae actiones gehen vom Willen aus, welcher durch sich etwas begehrt oder verabscheut (l. c. p. 372). - Nach CAMPANELLA ist der Wille propensio necessaria sponte naturae in bonum (Univ. philos. IV, 5, 7). Nach L. VIVES ist der Wille eine Fhigkeit boni expetendi (De anim. II, 50), facultas seu vis animi, qua bonum expetimus, malum aversamur (l. c. II, 98). Der Wille erhlt sein Licht erst durch den Intellekt (ib.). In voluntate actus sunt duo, approbatio et reprobatio (l. c. p. 103).