Modus (tropos): Art und Weise (des Seins, des Tuns, des Denkens), Seinsart, Seinsweise, Zustand von etwas, konkrete Daseinsform eines Seins, einer Substanz (s. d.), unselbstndige, abhngige Daseinsweise.
AMMONIUS HERMIAE definiert: tropos men oun esti phn smainousa hops hyparchei to katgoroumenon t hypokeimen (Ad Arist. de interpret. f. 171 b; PRANTL, G. d. L. I, 654). - Die Scholastiker unterscheiden modus essendi, realis, intelligendi, significandi, subsistendi, internus (intrinsecus) externus, purus, entitativus, modi absoluti, relativi (vgl. GOCLEN, Lex. philos. p. 694 ff.; MICRAELIUS, Lex. philos. p. 667). - Nach GOCLEN ist ein Modus rei quaedam determinatio (l.c. p. 694), nach MICRAELIUS rei determinatio, qua res aliter atque aliter obtinet essentiam. Modus igitur non componit rem, sed distinguit eam et determinat Ideoque modus est entitas determinans aut contrahens. Modum habet omne, quod est (l.c. p. 666).
DESCARTES erklrt: Et quidem hic per modos plane idem intelligimus, quod alibi per attributa, vel qualitates. Sed cum consideramus substantiam ab illis affici, vel variari, vocamus modos (Princ. philos. I, 56). Zahl und Zeit z.B. sind modi cogitandi (l.c. I, 55 u. ff.). Nach der Logik von PORT-ROYAL ist modus quod naturaliter existere nequit nisi per substantiam (l.c. I, 6). CHR. WOLF definiert: Quod essentialibus nan repugnat, per essentia tamen minime determinatur, modus a nobis dicitur. Nach BONNET sind die modes Determinationen der Substanz, qui peuvent tre ou n'tre pas dans le sujet, mais qui drivent de ses attributs (Ess. analyt. XV, 236). Nach FRIES sind die Modi (wie nach KANT) Merkmale, welche innere Bestimmungen eines Gegenstandes enthalten (Syst. d. Log. S. 124), whrend andere in den modi zufllige, akzidentielle Merkmale (s. d.) sehen. Nach BACHMANN kann, modus nur bedeuten die Art und Weise, wie die Merkmale in dem Objekte vorhanden sind, es zu diesem bestimmten zu machen, es sei innerlich oder uerlich (Syst. d. Log. S. 107). - Bei R. AVENARIUS bedeutet Modus die Schwankungsform des System C (s. d.) (Krit. d. r. Erfahr. II, 18).
Bei SPINOZA hat der Begriff des modus metaphysische Bedeutung. Modi sind, nach ihm, die Einzeldinge als individuelle Daseinsweisen der einen, gttlichen Substanz (s. d.). Die Dinge (s. d.) sind nicht selbstndige Wesen, sondern Zustandsweisen, Besonderungen der Alleinheit. Per modum intelligo substantiae aftectiones, sive id quod in alio est, per quad etium concipitur (Eth. I, def. V). Die modificationes sind id quod in alio est et quaurm conceptus a conceptu rei, in qua sunt, formatur (Eth. I, prop. VIII, schol. II). Die Modi sind notwendige Folgen der Substanz-Attribute. Omnis modus, qui et necessario et infinitus existit, necessario sequi debuit vel ex absoluta natura alicuius attributo Dei, vel ex aliquo attributo modificato modificatione, quae et necessario et infnita existit (l.c. prop. XXIII). Res particulares nihil sunt nisi Dei attributorum affectiones, sive modi, quibus Dei attributa certo et determinato modo exprimuntur (l.c. prop. XXV, schol.). Der Intellekt ist ein modus cogitandi, so auch der Wille (l.c. prop. XXXI, XXXII). Modi cogitandi, ut amor, cupiditas, vel quicumque nomine affctus animi insigniuntur, non dantur, nisi in eodem individuo detur idea rei amatae, desideratae etc. (l.c. II, ax. III). Singulares cogitationes sive haec et illa cogitatio modi sunt, qui Dei naturam certo et determinato modo exprimunt (l.c. prop. I, dem.). Ebenso die modi corporis. Die Substanz hat das logische Prius vor ihren modis (substantia prior est natura suis affectionibus, l.c. I, prop. I), ohne ihnen aber zeitlich-kausal vorherzugehen (vgl. De Deo I, 9).
LOCKE nennt modi (modes) zusammengesetzte Begriffe, welche nichts selbstndig Existierendes, sondern von Substanzen Abhngiges enthalten (z.B. Dreieck, Dankbarkeit). Die simple modes sind jene Modi, deren Elemente gleichartig, und die nur Modifikationen einer und derselben einfachen Vorstellung sind (z.B. ein Dutzend). Die mixed modes sind aus Vorstellungen verschiedener Art gebildet (z.B. Schnheit) (Ess. II, ch. 12, 4 f.). Raum, Zeit, Denken u.s.w. gehren zu den reinen Modalbegriffen. LEIBNIZ rechnet die gemischten Modi zu den Relationen (Nouv. Ess. II, ch. 12, 5).