Sabauri
Sabauri (Gürcüce: საბაური; “sabauri”), tarihsel Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biridir. Günümüzde Artvin ilinin Borçka ilçesinde yer alır. Bazı kaynaklarda Sabauri Karşıköy’ün, bazı kaynaklarda ise Karşıköy’ün bir mahallesi olan Yeşildere’nin eski adı olarak geçer.[1][2]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Gürcüce bir ad olan Sabauri, erkek adı olan Saba’yla (საბა) ilişkili olabilir. Nitekim bugün Gürcistan’da Sabauri adını taşıyan aile vardır. Sabauri adı “Sabagil” anlamına gelir ve bu köy de muhtemelen Saba adını taşıyan bir kişi adıyla ilişkili olabilir. Sabauri adı Türkçeye Sabaur ya da Sabavur olarak girmiştir. Nitekim Muvahhid Zeki, 1927'de yayımlanan Osmanlıca kitabında, o tarihte adı değişmiş olan köyün eski adını Sabaur (صباؤر) biçiminde yazmıştır.[3]
Bir Gürcü yerleşimi olan Sabauri, tarihsel Tao-Klarceti'nin bir parçası olan Klarceti bölgesinde yer alır. Antik çağda Kolheti Krallığı sınırları içindeki köy, erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü krallıkları ve prenslikleri yönetiminde kaldı. 16. yüzyılın sonlarına da Osmanlılar tarafından ele geçirildi.
Sabauri, uzun süre Osmanlı yönetiminde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Çarlık Rusyası'nın eline geçti. Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleşitdiği nüfus sayımında Sabauri (Сабаури) olarak kaydedilen köy, Batum oblastı sınırları içinde Batum Okrugunun Gonio kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu sırada köyde 314 kişi yaşıyor ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Sabauri sadece köyün adı değil bir nahiyenin de adıydı. Gonio kazasına bağlı olan Sabauri nahiyesi, Sabauri ve Hintskana (Хинцкана) köylerini kapsıyor ve nahiyede tamamı Gürcülerden olan 428 kişi yaşıyordu.[4] Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, 1893 yılında köyde 30 hanenin yaşadığını, 15 hanenin göç ettiğini yazar.[5][6]
Sabauri, I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde yer aldı. 1921'de Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Türk birlikleri Ardahan, Artvin ve Batum bölgelerini ele geçirdi, ama Batum'da tutunamadı. Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de Sovyet Rusya'ya imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sabaduri'nin de içinde yer aldığı Artvin ve Ardahan Türkiye'ye bırakıldı.[7]
Sabauri Türkiye'ye bırakıldıktan bir yıl sonra 1922 tarihinde Borçka kazasının Maradit nahiyesine bağlı bir köydü. 1922 tarihli nüfus cetveline göre 22 hanede tamamı Müslüman Gürcü olan 119 kişinin yaşıyor olması da bu göçün gerçekliğini göstermektedir.[1] 1926'da ise, Artvin kazasına bağlı bir nahiye olan Borçka sınırları içinde yer alıyordu. 1926 nüfus sayımına göre ise, köyün nüfusu 26 hanede yaşayan 156 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun 92'si erkek ve 64'ü kadındı.[2] Sabauri'nin adı büyük bir olasılıkla 1925 yılında Yeşildere olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte Sabauri'nin Karşıköy'ün eski adı olduğunu belirten kaynaklar da vardır. Bununla birlikte, Dahiliye Vekaleti'nin 1933 yılında yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün adı Sabaur olarak geçmektedir.[1][8][9] Sabauri daha sonraki bir tarihte Karşıköy'ün mahallesi halien gelmiştir.
Bugün Karşıköy'ün sınırları içinde kalan Sabauri Kilisesi tek nefli bir köy kilisesi olup büyük ölçüde ayaktadır.[10]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1 2 3 Taner Artvinli, Artvin Yer Adları Sözlüğü, 2013, s. 224, ISBN 9786055708856.
- 1 2 Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumatı Umumiye, 2010 (Birinci basım 1927), s. 143, ISBN 9789944197526.
- ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 119.
- ↑ "Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Batum oblastı" - 1249". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Eylül 2022.
- ↑ "Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcülerin Osmanlı Ülkesine Göçü (ქართველ მაჰმადიანთ გადასახლება ოსმალეთში), Tiflis, 1912, s. 136". 7 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Nisan 2023.
- ↑ "Zakaria Çiçinadze, Müslüman Gürcüler ve Gürcistan'daki Köyleri (მუსულმან ქართველობა და მათი სოფლები საქართველოში), Tiflis, 1913, s. 149". 15 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2024.
- ↑ Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1934, 2. cilt, s. 41.
- ↑ Muvahhid Zeki, Artvin Vilayeti Hakkında Malumat-ı Umumiye, 1927, s. 119.
- ↑ Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, İstanbul, 1933, s. 637.
- ↑ Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 156, ISBN 9789941478178.
