Pannonia Prima
| |||||||||||||||||||||||||||||||
Pannonia Prima, Roma İmparatorluğu'nun idari reformları neticesinde şekillenmiş bir antik çağ eyaletidir. M.S. 296 yılında, İmparator Diocletianus’un eyalet sistemini yeniden yapılandırdığı dönemde kurulmuştur.
Bölge, bu kurumsal dönüşümden önce Pannonia Superior (Yukarı Pannonia) eyaletinin bir parçasıydı. Roma idaresi, stratejik ve askeri etkinliği artırmak adına Yukarı ve Aşağı Pannonia topraklarını aşamalı olarak dört yeni idari birime bölmüştür:
Söz konusu idari geçiş süreci, İmparator I. Konstantin dönemine gelindiğinde tamamen nihayete erdirilmiştir.[1] Geç Roma İmparatorluğu'nun askeri ve sivil idari şemasını listeleyen resmi devlet kayıtları Notitia Dignitatum’a göre, Pannonia Prima eyaletinin sevk ve idaresi Praeses rütbesine sahip sivil bir vali tarafından yürütülmekteydi.
Coğrafi Sınırları ve Şehir Yapılanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Pannonia Prima, toprakları günümüzde Macaristan, Avusturya, Hırvatistan, Slovenya ve Slovakya sınırları içerisinde kalan geniş bir coğrafyayı kapsamaktaydı. Eyaletin idari merkezi, temelleri İmparator Claudius döneminde atılmış olan antik Savaria (günümüzde Macaristan'ın Szombathely kenti) şehriydi. Savaria, İtalya'yı Macaristan topraklarına bağlayan tarihi Kehribar Yolu ile Trier ile Sirmium arasındaki stratejik arterin kesiştiği, bölgenin en önemli kavşak noktalarından birinde yükseliyordu.[2]
Eyalet sınırları içindeki diğer öne çıkan ve iktisadi açıdan önem arz eden yerleşimlerin başında Vindobona (günümüzdeki Avusturya'nın başkenti Viyana) ve Scarbantia (günümüz Macaristan'ının Sopron kenti) gelmekteydi.[3] Bu dönemde, Pannonia Secunda eyaleti sınırları içinde yer alan Sirmium şehri, yeni kurulan Pannonia Diosezi'nin (Genel Valiliği) yanı sıra Dalmaçya ve Noricum bölgelerinin de üst düzey idari yönetim merkezi ve genel denetim mercii konumundaydı.[4]
Pannonia bölgesinin dört idari birime bölünmesiyle ortaya çıkan idari şemanın kuzeybatı çeyreğini Pannonia Prima oluşturmaktaydı. Eyaletin batı sınırını, Tuna Nehri'nden Adriyatik Denizi'ne kadar uzanan ve Noricum eyaletine ait olan Alp Dağları silsilesi belirliyordu.[5] Kuzeyde doğal bir sınır oluşturan Tuna Nehri ile güneyde Drava Nehri arasında kalan eyalet, doğuda ise Valeria eyaletinden yapay bir hatla ayrılıyordu. Bu sınır, kuzey-güney doğrultusunda uzanarak Pelso Gölü'nün (lacus Pelso / günümüzde Balaton Gölü) doğu ucuna teğet geçmekteydi.[6]
Diğer taraftan, Sirmium ile Savaria antik kentlerini birbirine bağlayan stratejik yolun hemen yakınında Valcum Tahkimatı (günümüzde Fenékpuszta) yükseliyordu. İmparator II. Constantius dönemine tarihlenen bu müstahkem yerleşim, aynı zamanda imparatorluk mülkiyetindeki geniş tarım arazilerinin (Latifundium) yönetim ve lojistik merkezi konumundaydı. Pannonia Prima'nın dış tehditlere açık yegane sınır hattını Tuna boyu oluşturuyordu. Bu nehir sınırı, topografik yapısı gereği doğal bir savunma avantajı sağladığından, nehir boyunca sıralanan tahkimat ve kalelerin sayısı diğer sınır bölgelerine kıyasla oldukça sınırlı tutulmuştu.[7]
Düşüş ve Çöküş
[değiştir | kaynağı değiştir]İmparator Gratianus döneminden (M.S. 367–383) itibaren Roma idaresi, Hun topluluklarını foederati (Roma ordusunda görev yapan paralı barbar müttefikler) statüsüyle Pannonia topraklarına yerleştirmeye başlamıştır.[8] Ancak bölgedeki Roma nüfuzu bu yüzyılın sonuna doğru hızla zayıflamıştır; nitekim M.S. 375 yılına gelindiğinde Drava Nehri'nin kuzeyinde kalan tüm Pannonia coğrafyasında (Pannonia Prima dahil) Roma parasının dolaşımı tamamen durmuştur. Bu ekonomik kesinti, merkezi otoritenin bölgedeki etkinliğinin neredeyse tamamen yok olduğunun en somut göstergesidir.
Foederati birliklerinin yanı sıra Vizigot ve Hun akınlarının yarattığı kaos ortamı eyaleti yaşanmaz bir hale getirmiş, nitekim dönemin ünlü şairi Claudian, M.S. 399 yılında Pannonia'daki genel durumu "kesintisiz bir kuşatma" olarak tasvir etmiştir. Pannonia Prima, Romalı general Generidus'un askeri hamleleriyle bir süre daha direnmeyi başarsa da, M.S. 427 yılı civarında nihai olarak Hun topraklarına dahil edilerek asimile olmuştur. Roma İmparatorluğu bu stratejik bölge üzerinde bir daha asla fiili ve etkin bir kontrol sağlayamamıştır; buna rağmen eyalet, M.S. 553 yılında Ostrogot Krallığı'nın yıkılışına dek kağıt üzerinde (nominal olarak) bir Roma toprağı sayılmaya devam etmiştir.[9]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynaklar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ Mocsy, A: "Pannonia and Upper Moesia", ss. 272-3. Boston: Routledge and Kegan Paul Ltd., 1974
- ↑ Poczy, K: "Pannonian Cities", in "The Archaeology of Roman Pannonia", eds. Radan, G.T.B. and A. Lengyel, s. 243. Budapest: Akadémiai Kiadó, 1980.
- ↑ Mocsy, A: "Pannonia and Upper Moesia", fig. 59. Boston: Routledge and Kegan Paul Ltd., 1974.
- ↑ Barkoczi, L: "History of Pannonia", in "The Archaeology of Roman Pannonia", eds. Radan, G.T.B. and A. Lengyel, s. 109. Budapest: Akadémiai Kiadó, 1980.
- ↑ Strabo's Geography, Section VII, Chapter 5, Section 3.
- ↑ Mocsy, A: "Pannonia and Upper Moesia", fig. 59. Boston: Routledge and Kegan Paul Ltd., 1974.
- ↑ Mocsy, A: "Pannonia and Upper Moesia", ss. 302-307. Boston: Routledge and Kegan Paul Ltd., 1974
- ↑ Salamon, A, and A. Cs. Sos: "Pannonia - Fifth to Ninth Centuries", in "The Archaeology of Roman Pannonia", eds. Radan, G.T.B. and A. Lengyel, s. 397. Budapest: Akademiai Kiado, 1980.
- ↑ Mocsy, A: "Pannonia and Upper Moesia", ss. 342-349. Boston: Routledge and Kegan Paul Ltd., 1974
Literatür
[değiştir | kaynağı değiştir]- Mócsy, András (2014) [1974]. Pannonia and Upper Moesia: A History of the Middle Danube Provinces of the Roman Empire. New York: Routledge.
- Várady, László (1969). Das Letzte Jahrhundert Pannoniens (376–476). Amsterdam: Verlag Adolf M. Hakkert.
- Wozniak, Frank E. (1981). "East Rome, Ravenna and Western Illyricum: 454-536 A.D." Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. 30 (3). ss. 351-382.
