Muktefî
| Muktefî المقتفي لأمر الله | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Halife Emîrü'l-mü'minîn | |||||
| 31. Abbâsî Halifesi Bağdat Abbâsî Halifesi | |||||
| Hüküm süresi | 17 Eylül 1136 - 12 Mart 1160 | ||||
| Önce gelen | Râşid | ||||
| Sonra gelen | Müstencid | ||||
| Doğum | 9 Nisan 1096 Bağdat, Abbasi Halifeliği | ||||
| Ölüm | 12 Mart 1160 (63 yaşında) Bağdat, Abbasi Halifeliği | ||||
| Defin | Bağdat | ||||
| Çocuk(lar)ı | Müstencid | ||||
| |||||
| Hanedan | Abbâsî Hanedanı | ||||
| Babası | Müstazhir | ||||
| Dini | Sünni İslam | ||||
Muktefî (Tam künyesiyle: Ebu Abdullah Muhammed bin Ahmed el-Mustazhir (Arapça: أبو عبد الله محمد بن أحمد المستظهر) ya da Muktefi li-Emrullah (Arapça: المقتفي لأمر الله)[1], (9 Nisan 1096 – 12 Mart 1160), 1136 - 1160 yılları arasında Bağdat'ta hüküm süren otuz birinci Abbâsî halifesidir.
Halife olmadan altı gün önce gördüğü rüyasında Muhammed peygamberin ona halife olacağını, kendisine tâbi olmasını ve onun yolundan gitmesini söylediği, halife olmasıyla da tâbi olan manasına gelen el-Muktefî lakabı verildiği rivayet edilmektedir. [2]
Erken yaşamı ve halifelik öncesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Muktefi, 9 Nisan 1096'da Abbasi halifesi Müstazhir'in (hd. 1094-1118) oğlu olarak Ebu Abdullah Muhammed adıyla dünyaya geldi.[1] Annesi Aşin, Suriye'den bir cariyeydi. [3] Babasının ölümünden sonra üvey kardeşi Müsterşid (hd. 1118–1135) 6 Ağustos 1118'de halife oldu. Müsterşid on altı yıl halife olarak hüküm sürdü, halifeliğinin son üç yılı Büyük Selçuklu sultanı Mesud'a karşı mücadele ve savaş içinde geçti. Şam kuşatmasından kısa bir süre sonra Müsterşid, Selçuklu sultanı Mesud'a karşı bir sefer başlattı. İki ordu Hamedan yakınlarında karşılaştı. Askerleri tarafından ihanete uğrayan halife Müsterşid esir alındı ve bir daha Abbasi sarayından savaş için çıkmayacağına dair söz vermesi üzerine affedildi. Ancak Selçuklu sultanının yokluğunda Kur'an okurken öldürüldü. Tahmine göre, halifeye karşı hiçbir sevgisi olmayan Haşhaşilerin bir elçisi tarafından öldürülmüştü. Modern tarihçiler, dönemin en önemli iki tarihçisi Ali İbnü'l-Esîr ve İbnü'l-Cevzî bu konuda herhangi bir görüş belirtmemiş olsalar da, halifenin öldürülmesinin Selçuklu sultanı Mesud'un emriyle olduğu görüşü bulunmaktadır.[4]
Öldürülen halife Müsterşid'in yerine 29 Ağustos 1135'te oğlu ve veliahtı Râşid geçti. O da babası Müsterşid gibi, askeri olarak Selçuklulardan bağımsız kendi ordusunu kurma girişiminde bulundu. Yani halife Râşid, babasının öldürülmesinin intikamını almaması için bir bağışlama talep etmek üzere gelen Selçukluların Irak kolu Sultanı Gıyaseddin Mesud'un elçisine hakaret etti, Bağdat halkını Selçuklu sarayını yağmalamaya kışkırttı ve daha sonra Dubais bin Sadaka'nın öldürülmesi nedeniyle Selçuklu sultanına düşman olan Zengi'yi destekleyerek Selçuklulara düşman bir sultanlık kurdurttu. Irak Selçuklu sultanı Mesud, kendisine karşı isyana kalkışan Bağdat'a ordusuyla hızlıca gelerek şehri kuşattı. Nehir ve kanallarıyla iyi savunması olan Bağdat şehri Selçuklu saldırısına direndi. Ancak sonunda halife Râşid ve Zengi, başarı umudunu yitirerek Musul'a kaçtılar. Irak Selçuklu Sultanı Mesud, Bağdat'ta yetkiyi tekrar eline aldı ve halifeyi görevden aldı. Yerine üvey kardeşi Muktefi yeni halife olarak tahta geçti. Eski halife Râşid, Haziran 1138'de dört Nizari İsmailî (Haşhaşi) tarafından suikaste uğradığı İsfahan'a kaçtı. Bu olay Alamut'ta bir hafta boyunca kutlandı.[5]
Halifeliği
[değiştir | kaynağı değiştir]Muktefi, 17 Eylül 1136'da halife ilan edildi.[1] Muktefi, Büyük Selçukluların kendi aralarındaki çekişmelerinden faydalanarak Bağdat üzerindeki kontrolünü güvence altına almayı başardı ve yavaş yavaş Irak'ın büyük bir bölümünü de egemenliği altına aldı.[1]
1148'de Irak Selçukluları Sultanı Mesud'a isyan eden ve Bağdat'a doğru ilerleyen bir grup Selçuklu gücünü başarıyla püskürttü.[1] Bazı kaynaklara göre ertesi yıl benzer bir girişim daha yaşandı ve bu girişim de halifenin birlikleri tarafından püskürtüldü.[1] Mesud'un Ekim 1152'deki ölümünden ve Selçuklular arasında sultanlık için çıkan mücadeleden sonra Muktefi, Irak Selçuklu sultanlığı iç işlerinde aktif bir rol oynadı. Irak Selçuklu Sultanı Mesud'un ölümünden sonraki aylarda Vasit ve Hille'yi ele geçirdi.[1] Selçuklu taht kavgasında, Mesud'un yeğeni Muhammed'e karşı Mesud'un kardeşi Süleyman Şah'ı destekledi ve ondan Irak'a müdahale etmeyeceğine dair söz aldı.[1]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1 2 3 4 5 6 7 8 Zetterstéen 1993, s. 543.
- ↑ Kaya Tan, Pınar (2022). "Tecâribü's-Selef'e Göre Irak Selçukluları ve Abbâsî Hilâfeti Arasındaki İlişkiler". Şarkiyat Mecmuası - Journal of Oriental Studies, 40. DergiPark. ss. 215-233. 21 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Mart 2026.
- ↑ الدكتور, عبد القادر بوباية ،الأستاذ (2009). الاكتفاء في اخبار الخلفاء 1–2 ج2. Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية. ss. 487, 492.
- ↑ Amin Maalouf (15 Temmuz 2012). The Crusades Through Arab Eyes. Saqi. s. 81. ISBN 978-0-86356-848-0.
- ↑ Daftary, Farhad (1992). The Isma'ilis: Their History and Doctrines (İngilizce). Cambridge University Press. s. 384. ISBN 978-0-521-42974-0.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Hitti, Philip H. (çev. Salih Tuğ), (1968) Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (IV Cilt), İstanbul:Boğaziçi Yayınları.
- Üçok, Bahriye (1979) İslam Tarihi Emeviler-Abbasiler, Devlet Kitapları, Ankara: Milli Eğitim Basımevi (1.Basım:1968)
- Muir, Wiiliam (1924), The Caliphate, its rise, decline and fall, Edinburgh:John Grant Selçuklular Himâyesi altında Bağdat'ta Abbasi Halifeleri17 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. 17 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) (Erişim:1.4.2013)
