Pumunta sa nilalaman

Mandaluyong

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Mandaluyong

ᜋᜈ᜔ᜇᜎᜓᜌᜓᜅ᜔

Lungsod ng Mandaluyong
Mataas na urbanisadong lungsod
Tanawin ng Mandaluyong.
Tanawin ng Mandaluyong.
Opisyal na sagisag ng Mandaluyong
Sagisag
Mapa ng Kalakhang Maynila na nagpapakita ang lokasyon ng Mandaluyong
Mapa ng Kalakhang Maynila na nagpapakita ang lokasyon ng Mandaluyong
Map
Mandaluyong is located in Pilipinas
Mandaluyong
Mandaluyong
Lokasyon sa Pilipinas
Mga koordinado: 14°35′N 121°02′E / 14.58°N 121.03°E / 14.58; 121.03
Bansa Pilipinas
RehiyonPambansang Punong Rehiyon (NCR)
Distrito— 1380500000
Mga barangay27 (alamin)
Pagkatatag1841
Ganap na Lungsod9 Pebrero 1994
Pamahalaan
 • Punong LungsodBenjamin Abalos Sr.
 • Pangalawang Punong LungsodCarmelita A. Abalos
 • Manghalalal223,624 botante (2025)
Lawak
 [1]
 • Kabuuan9.29 km2 (3.59 milya kuwadrado)
Populasyon
 (Senso ng 2024)
 • Kabuuan465,902
 • Kapal50,000/km2 (130,000/milya kuwadrado)
 • Kabahayan
116,954
Ekonomiya
 • Kaurian ng kitaika-1 klase ng kita ng lungsod
 • Antas ng kahirapan0.50 sagisag ng porsiyento% (2023)[2]
 • Kita₱ 7,782 million (2024)
 • Aset₱ 33,442 million (2024)
 • Pananagutan₱ 6,818 million (2024)
 • Paggasta₱ 8,124 million (2024)
Sona ng orasUTC+8 (PST)
PSGC
1380500000
Kodigong pantawag02
Uri ng klimaTropikal na monsoon na klima
Mga wikaTagalog
Websaytmandaluyong.gov.ph
Shaw Boulevard

Ang Mandaluyong ay isang lungsod ng Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Pinalilibutan ito ng ilang lungsod tulad ng Maynila, ang kabisera ng bansa na nasa kanluran, ang lungsod ng San Juan sa hilaga, ang lungsod Quezon at lungsod ng Pasig sa silangan, at ang Lungsod ng Makati sa timog. Binansagan ang lungsod bilang "Sawang lungsod ng Pilipinas", "Puso ng Kalakhang Manila", at ang "Isang Kabisera ng mga matitinong Gobyernong di nagsasalubong sa Pilipinas". Ayon sa senso ng 2024, ito ay may populasyon na 465,902 sa may 116,954 na kabahayan.

Geograpiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Matatagpuan ang lungsod ng Mandaluyong sa puso ng kalakhang Maynila. Kabilang sa maraming atraksiyon ng lungsod ang kalahating parte ng lundayang Ortigas, isa sa mga pangunahing sentro ng negosyo at komersyo sa kalungsuran (nasa lungsod ng Pasig ang natitirang hati). Matatagpuan sa lundayang Ortigas ang pangunahing punong-tanggapan ng Asian Development Bank at ang punong tanggapan ng San Miguel Corporation, ang pinakamalaking korporasyon ng bansa. Matatagpuan dito ang Dave Vergel B. Castro & Associates, isa sa pinakapinagkakatiwalaang Engineering Firm sa bansa, SM Megamall, isa sa pinakamalaking shopping mall sa bansa pati na rin ang Shangri-la Plaza Mall at Star Mall. Sa silangan ng Ortigas Center matatagpuan ang Wack-Wack Golf and Country Club, sa hilaga nito matatagpuan ang La Salle Greenhills, isang tanyag na mataas na paaralang panlalaki. Ang estasyon ng MRT sa bulebard ng Shaw na itinuturing din isang mall, maliban na pagiging estasyon, ay nagdurugtong ng tatlo pang mga mall (Star Mall, Shangri-La Plaza, at ang EDSA Central).

Sa mga nakatira dito, ang lungsod ng Mandaluyong ay laging ginagamit sa mga biro tungkol sa pag-iisip ng isang tao (halimbawa: ang isang tao na may kahinahinalang katayuan ng pag-iisip ay mula sa Mandaluyong). Ito ay marahil ang National Center for Mental Health (Pambansang Senter ng Kalusugan ng Pag-iisip) ay matatagpuan sa lungsod. Matatagpuan din sa Mandaluyong ang "Welfareville", isang malaking pook kung saan laganap ang kahirapan.

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Nagmula ang pangalan ng Lungsod ng Mandaluyong sa salitang Tagalog na mga daluy. Ito ay batay sa maraming matatangkad na damo na dating tumutubo dito, ang mga damo ay parang dumadaloy sa hangin na ang ibig sabihin ay sentro ng kalakalan na inihalintulad sa produksiyon ng pinaka produkto ng palitan.

Mga barangay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Mandaluyong ay nahahati sa 27 na baranggay.

District Barangay Land Area
(has.)		 Population
(2015)[3]
1 Addition Hills 121.19 99,058
1 Bagong Silang 14.26 5,572
2 Barangka Drive 24.54 13,310
2 Barangka Ibaba 16.92 9,540
2 Barangka Ilaya 47.45 17,896
2 Barangka Itaas 17.21 11,252
2 Buayang Bato 7.26 1,782
1 Burol 2.78 2,740
1 Daang Bakal 17.34 3,660
1 Hagdan Bato Itaas 18.36 10,314
1 Hagdan Bato Libis 15.48 6,962
1 Harapin Ang Bukas 4.89 4,496
1 Highway Hills 105.12 28,703
2 Hulo 29.30 27,515
2 Mabini-J. Rizal 11.88 7,628
2 Malamig 29.52 12,667
1 Mauway 60.06 29,103
2 Namayan 30.60 6,123
1 New Zañiga 21.96 7,534
2 Old Zañiga 42.48 7,013
1 Pag-Asa 12.60 4,053
2 Plainview 115.92 26,575
1 Pleasant Hills 20.33 5,910
1 Poblacion 24.12 14,733
2 San Jose 3.18 7,262
2 Vergara 15.12 5,910
1 Wack-Wack Greenhills 294.48 8,965

Demograpiko

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Senso ng populasyon ng
Mandaluyong
TaonPop.±% p.a.
1903 4,349—    
1918 5,806+1.94%
1939 18,200+5.59%
1948 26,309+4.18%
1960 71,619+8.70%
1970 149,407+7.62%
1975 182,267+4.07%
1980 205,366+2.41%
1990 248,143+1.91%
1995 286,870+2.75%
2000 278,474−0.63%
2007 305,576+1.29%
2010 328,699+2.69%
2015 386,276+3.12%
2020 425,758+2.07%
2024 465,902+2.19%
Sanggunian: PSA[4][5][6][7]

Ekonomiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Isang drone shot ng gitnang Mandaluyong City, kasama ang mga gusali mula sa Ortigas Center, Greenfield District, Eastwood City, Greenhills Shopping Center, at ang Araneta City sa likuran
Talaksan:EDSA Ortigas (Bird's eye view), Nob 2025.jpg
Aerial view ng silangang bahagi ng Mandaluyong.

Ang lungsod ay tahanan ng ilang mga shopping center, entertainment hub, komersyal na establisyimento, matataas na opisina, residential condominium at hotel. Ang lungsod ay isa sa mahahalagang lugar ng negosyo at pananalapi sa metropolis.[8]

Mga aktibidad na pangkomersyo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Tulad ng ibang mga lungsod sa Metro Manila, ang Mandaluyong ay may sariling bahagi ng mga komersyal na linya at isang sentral na distrito ng negosyo. Ang dating komersyal na lugar, na binubuo karamihan ng mga bangko, opisina at mga establisyimento ng serbisyo, ay umaabot sa mga ruta ng pampublikong transportasyon kaya nagsisilbi sa parehong mga lokal na mamimili at mga dumadaan mula sa mga kalapit na lokalidad. Kabilang sa mga pangunahing komersyal na linya ng lungsod ang kahabaan ng Boni Avenue, Shaw Boulevard, lugar ng Libertad-Sierra Madre, Kalentong, San Francisco, bahagi ng Felix Martinez Lorenzo o F. Martinez Ave, Sgt. Bumatay patungong Barangka Drive at Pinatubo patungong EDSA. Ang sentral na distrito ng negosyo ng Mandaluyong ay nakasentro sa lugar ng EDSA-Shaw-Pioneer; kabilang dito ang kaunlarang Greenfield District.[9]

Antas ng kahirapan ng Mandaluyong

1
2
3
4
5
6
7
8
2000
7.25
2003
2.96
2006
6.10
2009
1.84
2012
1.28
2015
2.41
2018
1.33
2021
0.40

Sanggunian: Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas[10][11][12][13][14][15][16][17]

Mga aktibidad na pang-industriya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Talaksan:TV5 Media Center - reliance side (Reliance cor. Sheridan, Mandaluyong; 2017-01-06).jpg
TV5 Media Center

Ang mga aktibidad na pang-industriya ay kadalasang nakasentro sa loob ng Shaw Boulevard-Pioneer area at sa kahabaan ng Ilog Pasig. Bagama't prominente sa paggawa ng mga pagkain, gamot, at kagamitan sa laboratoryo, ang mga industriyang ito ay unti-unting bumababa ang bilang, at pinipiling lumipat sa mga bagong umunlad na sonang industriyal sa labas ng Metropolitan Manila. Sa lugar ng Ilog Pasig, lalo na sa mga Barangay Namayan at Mabini–J. Rizal, ang mga lugar na dating industriyal ay ngayon ay mga lugar para sa mga residential subdivision at townhouse. Sa lugar ng EDSA-Shaw-Pioneer, ang transpormasyon ay patungo sa isang mas kumikita sa ekonomiya at pandaigdigang mapagkumpitensyang aktibidad sa komersyo. At simula noong Disyembre 2013, ang Mandaluyong ay tahanan ng isa sa pinakamalaking network ng telebisyon sa bansa na TV5 at isa sa pinakamalaking pay TV operator na Cignal TV (parehong pagmamay-ari ng kompanyang sinusuportahan ng PLDT na MediaQuest Holdings na matatagpuan sa TV5 Media Center na nagsisilbi ring master playout facility ng kahalili ng CNN Philippines na RPTV), kasama ang master playout facility ng Solar Entertainment Corporation at ang relay playout facility ng RPTV (na matatagpuan sa Worldwide Corporate Center na kinaroroonan din ng mga pangunahing opisina ng mga kumpanya na pagmamay-ari ng real estate magnate, dating Senador, at may-ari ng All TV na Manny Villar at dating news channel na pagmamay-ari ng Nine Media Corporation na CNN Philippines), at ilang istasyon ng radyo na nauugnay sa Vera Group (Mellow 94.7, Magic 89.9, 99.5 Play FM, All Radio 103.5, DWBL at ang wala nang DWSS, ay pawang matatagpuan sa Paragon Plaza).[18]

Mga sentro ng pamimili

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Talaksan:SM Megamall, Ortigas Center, Abr 2025.jpg
SM Megamall

Ang mga super-regional supermall na ito ay mayroong mahigit isang daang lokal at internasyonal na tindahan at nakaangkla ng kahit isang department store at supermarket o hypermarket. Ang mga ito ang pinakamalaking mall sa Metro Manila na nagtatampok hindi lamang ng mga tindahan kundi pati na rin ng mga atraksyon tulad ng mga sinehan, rides, skating rink, bowling alley at iba pang mga pasilidad sa libangan. Ang bawat isa ay nagbibigay ng libu-libong espasyo sa paradahan ng sasakyan at matatagpuan halos malapit sa mga istasyon ng tren at mga itinatag na distrito ng negosyo sa loob ng metropolis. Ang mga mall na ito ay hindi lamang nagsisilbi sa mga residente ng Metro Manila at Greater Manila Area, kundi pati na rin sa mga lokal at dayuhang turista. Kabilang sa mga mall sa lungsod ay ang Shangri-La Plaza, SM Megamall, The Podium, St. Francis Square, Starmall EDSA-Shaw, SM Cherry Shaw, The Marketplace Shopping Mall (ang lugar kung saan matatagpuan ang Mandaluyong Public Market), Shaw Center Mall, apat na strip mall sa Greenfield District, at mga pocket mall sa mga residential condominium.[kailangan ng sanggunian]

Ang lungsod din ang tahanan ng Puregold Shaw, ang unang sangay ng supermarket chain na nagbukas noong 1998.[19]

Pamahalaan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Talaksan:Mandaluyong City Hall (Maysilo, Mandaluyong; 06-20-2021).jpg
Mandaluyong City Hall
Mandaluyong Hall of Justice

Mga kasalukuyang opisyal ng lungsod

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Posisyon Kandidato Partido
Kinatawan
Lone Legislative District		 Alexandria P. Gonzales Padron:Pangalan ng partido na may kulay
Alkalde Carmelita A. Abalos PFP
Vice Mayor Antonio D. Suva Jr. PFP
Mga Konsehal ng Lungsod
Padron:Maliit
Charisse Marie A. Abalos-Vargas PFP
Anjelo Elton P. Yap PFP
Danilo L. De Guzman PFP
Carissa Mariz S. Manalo PFP
Grace Marie V. Antonio PFP
Estanislao V. Alim III PFP
Padron:Maliit
Benjamin A. Abalos III PFP
Alexander C. Sta. Maria PFP
Michael Eric G. Cuejilo PFP
Fernando S. Ocampo PFP
Reginald S. Antiojo PFP
Leslie F. Cruz PFP
ABC President Darwin Fernandez
SK Presidente Aeron Sedrick Mangaliag

Mga Alkalde ng Mandaluyong

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Kasaysayan ng Selyo ng Mandaluyong

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Transportasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Shaw Boulevard, isa sa mga pangunahing lansangan sa lungsod

Ang lungsod ay may maayos na mga kalsada papunta at pabalik mula sa mga katabing lungsod sa Metro Manila sa pamamagitan ng mga pangunahing kalsada tulad ng Epifanio de los Santos Avenue (EDSA), Ortigas Avenue at Shaw Boulevard.[20]

Lupa

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Talaksan:02381jfMga Barangay EDSA Barangka Ilaya Boni Avenue Tunnel Mandaluyong Cityfvf 02.jpg
Boni-Pioneer Underpass

Ang Mandaluyong ay pangunahing pinaglilingkuran ng isang pampublikong network ng kalsada na binubuo ng 80.93 km (50.29 mi) na mga kalsadang kongkreto at aspalto. Sa kabuuang densidad ng kalsada na 7.19 km (4.47 mi) bawat 1 ha (0.010 km2) ng lupa, ang lungsod ay itinuturing na labis na pinaglilingkuran ng mga kalsada.[20]

Ang lungsod ay pangunahing pinaglilingkuran ng EDSA, ang pangunahing lansangan ng Metro Manila. Itinuturing na puso ng metropolis, ang mga pangunahing kalsada tulad ng Ortigas Avenue at Shaw Boulevard ay nagbibigay ng mga koneksyon sa pagitan ng mga lungsod, habang ang Boni Avenue at F. Martinez Street ay nagsisilbing alternatibong ruta sa lungsod.[20] Kabilang sa iba pang pangunahing kalsada sa Mandaluyong ang Boni-Pioneer Underpass, isang 280-metro-long (920 tal) tunnel sa ilalim ng EDSA na nagdurugtong sa Boni Avenue sa kanlurang dulo nito at sa Pioneer Street sa silangan. at ang Julia Vargas Avenue sa Ortigas Center. Ang mga Jeepney ay isa sa mga pinakakaraniwang paraan ng pampublikong transportasyon para sa mga commuter sa lungsod. Bukod sa mga jeepney, ang mga tricycle at pedicab ay isa rin sa mahahalagang paraan ng pampublikong transportasyon sa Mandaluyong, lalo na sa mga eskinita sa paligid ng lungsod.

Tubig

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Istasyon ng Hulo ng Pasig River Ferry Service.

Ang pagkakaroon ng Pasig River na umaabot sa timog na hangganan ng Mandaluyong ay nagbibigay ng alternatibong ruta at paraan ng pampublikong transportasyon pangunahin na para sa kargamento ng mga industriya sa kahabaan ng ilog, at para sa mga commuter na naghahanap ng mas mabilis at mas direktang ruta papunta at pabalik sa mga lungsod ng Pasig at Maynila.[20] Ang Pasig River Ferry Service ay may isang istasyon sa lungsod, na matatagpuan sa Hulo.

Riles

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Talaksan:MRT-3 Tren Shaw Boulevard 1.jpg
MRT Line 3 tren na paalis sa Estasyon ng Shaw Boulevard

Ang lungsod ay pinaglilingkuran din ng tren sa pamamagitan ng Ika-3 Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila (MRT-3), na matatagpuan sa EDSA. Ang lungsod ay pinaglilingkuran ng tatlong istasyon ng MRT-3 ng Ortigas, Shaw Boulevard, at Boni.

Ang Philippine National Railways ay dating nagseserbisyo sa Mandaluyong sa pamamagitan ng hindi na gumaganang sangay nito na Santa Mesa–Antipolo hanggang sa gumuho ang tulay na naghatid dito sa San Juan River noong 1982.

Kilalang personalidad

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Antonio Cabangon-Chua (ipinanganak 1934, namatay 2016) - Embahador ng Pilipinas sa Laos, negosyante, at negosyante[21]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Province:". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 12 Nobyembre 2016.
  2. ↑ "881 Cities and Municipalities Recorded Poverty Incidence of 20 Percent or Lower in 2023". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 6 Pebrero 2026. Inarkibo mula sa orihinal noong 3 Hunyo 2026. Nakuha noong 7 Pebrero 2026.
  3. ↑ "Final Results - 2007 Census of Population". Inarkibo mula sa orihinal noong 2008-11-20. Nakuha noong 2009-07-31.
  4. ↑ Census of Population (2015). "National Capital Region (NCR)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. PSA. Nakuha noong 20 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  5. ↑ Census of Population and Housing (2010). "National Capital Region (NCR)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. NSO. Nakuha noong 29 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  6. ↑ Censuses of Population (1903–2007). "National Capital Region (NCR)". Table 1. Population Enumerated in Various Censuses by Province/Highly Urbanized City: 1903 to 2007. NSO.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link) CS1 maint: url-status (link)
  7. ↑ "Province of". Municipality Population Data. Local Water Utilities Administration Research Division. Nakuha noong Disyembre 17, 2016.
  8. ↑ "Profile ng Lungsod ng Mandaluyong". Pamahalaan ng Lungsod ng Mandaluyong. Nakuha noong Pebrero 9, 2014.
  9. ↑ "Mga Aktibidad na Pangkomersyo". Pamahalaan ng Lungsod ng Mandaluyong. Nakuha noong Pebrero 9, 2014.
  10. ↑ "Poverty incidence (PI):". Philippine Statistics Authority. Nakuha noong Disyembre 28, 2020.
  11. ↑ "Estimation of Local Poverty in the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 29 Nobyembre 2005. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 3 Pebrero 2021. Nakuha noong 4 Agosto 2012.
  12. ↑ "2003 Small Area Estimates of Poverty (Full Report)" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 11 Marso 2009. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 21 Mayo 2025. Nakuha noong 4 Agosto 2012.
  13. ↑ "2006 City and Municipal Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 3 Agosto 2012. Inarkibo mula sa orihinal noong 21 Mayo 2025. Nakuha noong 4 Agosto 2012.
  14. ↑ "PSA Releases the 2012 Municipal and City Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 31 Mayo 2016. Inarkibo mula sa orihinal noong 21 Setyembre 2019. Nakuha noong 1 Hunyo 2016.
  15. ↑ "PSA Releases the 2015 Municipal and City Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 10 Hulyo 2019. Inarkibo mula sa orihinal noong 24 Pebrero 2020. Nakuha noong 11 Hulyo 2019.
  16. ↑ "PSA Releases the 2018 Municipal and City Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 15 Disyembre 2021. Inarkibo mula sa orihinal noong 15 Enero 2022. Nakuha noong 16 Disyembre 2021.
  17. ↑ "PSA Releases the 2021 City and Municipal Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 2 Abril 2024. Inarkibo mula sa orihinal noong 3 Abril 2024. Nakuha noong 3 Abril 2024.
  18. ↑ "Mga Aktibidad na Pang-industriya". Pamahalaan ng Lungsod ng Mandaluyong. Nakuha noong Pebrero 9, 2014.
  19. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  20. 1 2 3 4 "Mga Katangiang Pisikal at Espasyo". Pamahalaan ng Lungsod ng Mandaluyong. Hulyo 8, 2020. Nakuha noong Agosto 19, 2023.
  21. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  22. ↑ "Coleen Garcia at Billy Crawford ay lumipad patungong Espanya pagkatapos ng engagement". ABS-CBN News. Disyembre 24, 2016. Nakuha noong Disyembre 23, 2016.
  23. ↑ Elmer Borlongan: In City and Country (1992-2012). Makati, Philippines: Ayala Museum. 2014. ISBN 978-971-8551-89-9.
  24. ↑ "Paano nagkakilala sina Mikey Bustos at BF RJ Garcia". GMA Integrated News and Public Affairs (sa wikang Ingles). Hunyo 24, 2019. Nakuha noong Mayo 5, 2023.

Kawing panlabas

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Mandaluyong&oldid=2214738"