Huisduinen
Plaats in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
 (Details)
| |||
  | |||
| Situering | |||
| Provincie |  Noord-Holland | ||
| Gemeente |  Den Helder | ||
| Coördinaten | 52° 57′ NB, 4° 44′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 1,97[1] km² | ||
| - land | 1,97[1] km² | ||
| - water | 0[1] km² | ||
| Inwoners (2023-01-01) |
610[1] (310 inw./km²) | ||
| Woningvoorraad | 301 woningen[1] | ||
| Overig | |||
| Woonplaatscode | 3057 | ||
| Detailkaart | |||
 | |||
| Foto's | |||
 | |||
| |||
Huisduinen is een dorp in de gemeente Den Helder in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De badplaats Huisduinen is een voormalig eiland en ligt zo'n halve kilometer ten westen van Den Helder. De aan het zuiden van het dorp grenzende Grafelijkheidsduinen en de noordelijk gelegen Huisduinerpolder behoren ook tot Huisduinen. Het hoogste punt van het dorp, waarop Fort Kijkduin is gebouwd, ligt zo'n 20 meter boven NAP.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Het dorp en het water
[bewerken | brontekst bewerken]De oudste vermelding van Huisduinen stamt uit de 9e eeuw. Tussen 862 en 865 meldt de Sint-Maartenskerk te Utrecht het verlies van drie hofsteden. Het gebied werd toen 'Husidina' genoemd en er zijn archeologische vondsten die wijzen op activiteit van Vikingen in het gebied.[2] Rond het jaar 1000 lag het dorp aan het vasteland. In de 12e eeuw echter, na enkele stevige stormen, ontstonden er door zeegaten meerdere eilandjes in het gebied. Op een van die eilandjes lag Huisduinen en daaronder het onbewoonde eilandje genaamd 't Oogh of Ooghduinen. Deze werden van elkaar gescheiden door een stroomgeul genaamd 't Gaatje dat in de 16e eeuw is dichtgestoven en later werd ingepolderd. Hier ligt tegenwoordig het Harmplas. Onder 't Oogh lag het Heersdiep, een groter zeegat dat de eilanden van het zuidelijker gelegen Callantsoog scheidde.[2]
De bewoners van Huisduinen, dat oorspronkelijk een stuk westelijker lag, wierpen dijken op om zich tegen zee te beschermen. Rond 1240 werd dit een aaneengesloten zeewering maar in de eeuwen erna verdween veel land alsnog in zee.[2] Zo was er in de eerste helft van de 16e eeuw een kleine 500 meter land verloren gegaan. Na de Sint-Pontiaansvloed van 1552 en de Allerheiligenvloed was er van het dorp niet veel meer over. Bij die laatste storm stroomde het water bij de Noordzee het dorp binnen en aan de kant van de Zuiderzee er weer uit. In 1571, 1584, 1598 en 1604 werden inlagen aangelegd om de kust te beschermen en tussen 1580 en 1592 waren 150 huizen landinwaarts verplaatst, naar de huidige locatie van het dorp.[3]:5 Het eiland Huisduinen had inmiddels een tweede dorp gekregen genaamd Helder (die Helder buyrt) dat ook werd verplaatst. De huidige Grafelijkheidsduinen en de Huisduinerpolder zijn slechts restanten van het in vroegere tijden veel grotere eiland.[2]
In het aan vloedwater onderhevige Buitenveld, ten oosten van het eiland, lagen enkele binnenduintjes. Deze werden in 1601 door Isaac le Maire, die het gebied in 1599 van de graven van Egmont had gekocht, ingepolderd.[2] Naast de stormvloeden kreeg het dorp in 1604 te maken met een pest-epidemie, 'de groote sterfte', waardoor zo'n 60% van de 1200 inwoners stierf. Rond deze tijd werd ook de nieuwe begraafplaats van Huisduinen, de huidige algemene begraafplaats van Den Helder, aangelegd. De Huisduiner kerk stond in 1599 in de buitenste duinenrij en in 1648 werd er een nieuwe kerk gebouwd.[3]:5 Door de aanleg van een zanddijk, de Van Oldenbarneveltsdijk naar Callantsoog in 1610, werd het eiland verbonden met het vasteland.
Groei van Huisduinen en Den Helder
[bewerken | brontekst bewerken]
In de 17e en 18e eeuw leefden de inwoners van het dorp onder andere van de walvisvaart, koopvaardij en het loodsen van schepen door het Marsdiep van en naar Amsterdam. In die tijd werd voor de kust de Slag bij Kijkduin uitgevochten (1673). Het dorp groeide en bloeide maar aan het eind van de 18e eeuw nam het snel groeiende Den Helder, met zijn zee- en oorlogshaven het economisch zwaartepunt van Huisduinen over. De landen van Huisduinen werden in 1789 gekocht door de Staten van Holland en West-Friesland. In 1799 landden de Engelsen en Russen in het noorden van Holland, in Huisduinen werd onder andere de kerk van de Jansenisten verwoest. Wel werd door toedoen van Napoleon Bonaparte het Fort Kijkduin gebouwd. Tijdens de Franse overheersing verloor het dorp de uitoefening van zijn eigen recht. Het bestuurlijke gebied Huisduinen kreeg in de decennia erna de namen Huisduinen en Helder, en later Helder en Huisduinen, voordat de naam Huisduinen helemaal uit de gemeentenaam verdween.
In 1822 werd op het fort een vuurtoren gebouwd. Van het dorp zelf was op dat moment maar weinig meer over en in 1829 was er zelfs sprake van om het dorp compleet te laten vervallen. De bewoners wilden hier echt niets van weten en in respectievelijk 1851 en 1863 werden de kerk en de school vervangen.[4] In 1856 werd een maatschappij opgericht om water te winnen in de duinen bij het dorp. Dit water werd vervoerd naar Den Helder ten behoeve van de marine- en koopvaardijschepen. De bijbehorende Oude watertoren was een van de eerste watertorens in Nederland.[5] In 1877 werd, net ten noorden van het dorp, vuurtoren de Lange Jaap gebouwd; die verving de vuurtoren op het fort.
.jpg)
Huisduinen als badplaats
[bewerken | brontekst bewerken]In 1890 werd er een badpaviljoen geopend in Huisduinen.[6] De naam van de centrale straat door het dorp, Badhuisstraat, herinnert daar nog aan. Van 1896 tot en met 1917 reed er de Tramlijn Helder - Huisduinen van nabij de zeehaven in Den Helder naar Huisduinen. Tot de jaren 1930 was Huisduinen een familiebadplaats met een ruim zandstrand. Door de aanleg van de afsluitdijk, echter, veranderden de waterstromen en bleef er van het strand niets over. In die jaren werd het oude badpaviljoen gesloopt en kwam er een nieuw badpaviljoen met een badhotel ernaast dat later bejaardentehuis Irene werd.[7][8]
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de dijk, en dus een gedeelte van Huisduinen, verboden gebied. De bezetter bouwde onder andere een logementsgebouw in het dorp. In het kader van de wederopbouw werden er na de oorlog tientallen Oostenrijkse woningen neergezet waardoor het dorp een stuk groter werd.
Voor de dijkverzwaring begin jaren 1970 werden het bejaardentehuis en badpaviljoen, vakantiewoningen op de dijk en diverse woningen aan de Zeeweg gesloopt.
Bezienswaardigheden
[bewerken | brontekst bewerken].jpg)
Naast het strand, duinen en natuur is Huisduinen vooral bekend van Fort Kijkduin. Het fort, daterend van 1811, is onderdeel van de Stelling Den Helder, een verdedigingslinie die werd gebouwd onder Napoleon. Het fort is tegenwoordig een museum, dat de geschiedenis vertelt van de periode dat het een fort was. In het fort bevindt zich ook een Noordzee-aquarium. In het oude logementsgebouw, tijdens de Tweede Wereldoorlog gebouwd door de Duitse marine, is het Atlantikwall Centrum gevestigd.
Net ten noorden van het dorp staat in de Huisduinerpolder vuurtoren De Lange Jaap die dateert uit 1878. Het is de hoogste gesloten gietijzeren vuurtoren ter wereld.
De kerk van Huisduinen dateert uit 1851 en is in 1896 verbouwd van een houten naar een stenen kerk. De kerk heeft een aantal oude objecten in het interieur. De klok, gegoten door Goebel Sael, stamt uit 1537 en overleefde onder andere de klokkenvordering van de Tweede Wereldoorlog. In het kerkje is een houten sculptuur van een leeuw te vinden uit 1623 en een votiefschip uit de walvisvaarderstijd (eind 18e eeuw). De kroonluchters dateren uit 1650.[9]
Evenementen
[bewerken | brontekst bewerken]De belangenvereniging Huisduiner Belang, dat in 1930 is opgericht[10], organiseert onder andere jaarlijks de Huisduiner pinksterkermis en pinksterfeesten.[11] Het Rondje Cultuur is een jaarlijks evenement waarbij tientallen kunstenaars hun tuin of huis openstellen en waarin zij hun kunst tentoonstellen.[12]
Sport
[bewerken | brontekst bewerken]
Door de ligging tegen het duingebied is Huisduinen een geliefde plek voor onder andere hardlopers en wandelaars om hun sport te beoefenen. De Strandzesdaagse eindigt op het dorpsplein, een pad boven op de duin heet het Strand6daagsepad. Op het strand van Huisduinen worden verscheidene hardloopwedstrijden georganiseerd door SV Noordkop. Eind 20e eeuw werd jaarlijks de Halve Marathon van Huisduinen gehouden en ook de Halve van Den Helder passeert het dorp.
Jaarlijks is de start en finish van één etappe van de wielerronde Tour de Lasalle in Huisduinen. Naast de Strandzesdaagse vond er vanaf 1993 nog een tocht plaats van Hoek van Holland naar Huisduinen, de strandfietsrace Hoek van Holland-Den Helder. In 2021 werd de achtentwintigste en laatste editie verreden.[13][14]
Het strand en de dijk worden ook gebruikt door wind-, kite- en golfsurfers. Onder andere tijdens Hoek tot Helder, de sinds 2016 nagenoeg jaarlijks gehouden langste eendaagse kitesurftocht ter wereld eindigt er.[15] Naast de vuurtoren is een manege gevestigd waar de paardensport kan worden beoefend.
Straatnamen
[bewerken | brontekst bewerken]
De door de lengte van het dorp gelegen Badhuisstraat is vernoemd naar het badhuis dat boven op de dijk stond. Deze weg loopt in het oosten verder in de Huisduinerweg die Huisduinen van oudsher met het oudste deel van Den Helder verbindt. De Duinweg volgt de contouren van de duinen en loopt in het oosten verder tussen de duinen en de begraafplaats naar Nieuw-Den Helder. De Kijkduinlaan is vernoemd naar het duin waarop Huisduinen ligt en de Zeeweg is gelegen aan de binnenkant van de Zeedijk. Boven op de duin, ligt Fort Kijkduin aan het Admiraal Verhuellplein, vernoemd naar Carel Hendrik Ver Huell die in 1813/1814 in Franse dienst vanuit het fort Den Helder verdedigde tegen de Engelse en Nederlandse troepen, tot de val van Parijs, een halfjaar nadat de Fransen al uit Nederland waren vertrokken.
De Tuintjesweg is vernoemd naar een naastgelegen uitspanning met de naam De Tuintjes dat oorspronkelijk de pastorie van de 17e eeuwse predikant Van Till was geweest en Tillenhof heette.[16] Aan de andere kant van het dorp kocht N.V. Zeebad Huisduinen in 1926 een officierswoning op het voormalige Galgeveld om als seizoenswoningen te verhuren. Deze drie-onder-een-kap-woning werd de naam Tillenhof gegeven om de herinnering vaan het oude Tillenhof levendig te houden.[17] De naastgelegen weg kreeg de naam Tillenhof.
Veel van de genoemde straatnamen werden gegeven ten tijde van het gemeentelijk uitbreidingsplan van 1931, toen er uitbreidingen kwamen in Huisduinen. Een aantal namen die inmiddels weer zijn verdwenen zijn de Strandboulevard (op de oude Zeedijk) en de Villaweg (opgegaan in Duinweg).[18] In die tijd werden ook de eerste straten vernoemd naar kunstenaars. Er waren plannen voor een Jozef Israëls-, Paulus Potter-, Willem Maris- en Jan Steenstraat maar uiteindelijk zijn alleen de H.W. Mesdag- en Rembrandtstraat er gekomen.[19][20] Begin jaren 1990 kregen de vernoemingen naar kunstenaars een vervolg toen het Anton Pieckhof werd gebouwd.[3]:13 Zo'n kwart eeuw later kwam er nog een vervolg toen het voormalige OS&O-terrein (eerder Galgeveld) werd ontwikkeld tot woonbuurt en de naam R.W. van de Wintstraat kreeg, naar de kunstenaar die op dat terrein zijn werkplaats had.
Openbaar vervoer
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie Openbaar vervoer in Den Helder voor het hoofdartikel over dit onderwerp.Tot en met 2011 reed buslijn 135 vanaf Huisduinen naar Hoorn. Vanaf december 2011 rijdt deze vanaf station Den Helder naar Hoorn en was er tot 21 juli 2024 geen vaste buslijn naar Huisduinen meer. Vanaf die datum ging er weer een vaste bus naar Huisduinen rijden. In de zomermaanden rijdt de Kustbus (lijn 851) vanaf station Den Helder via het Noordwest Ziekenhuisgroep en Huisduinen richting Petten.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- 1 2 3 4 5 Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
- 1 2 3 4 5 Huisduinen: van vaste wal eiland naar kustdorp Duinen en mensen, blz 126. Gearchiveerd op 5 april 2023.
- 1 2 3 Kort overzicht van de geschiedenis van Huisduinen, Levend Verleden, Helderse Historische Vereniging, september 2001, via Regionaal Archief Alkmaar.
- ↑ Ontwikkelingsgeschiedenis en beschrijving der gemeente Helder: Huisduinen in verval. D. Dekker, 1875.
- ↑ De duinen vanaf ca 1800 Duinen en mensen, Noordkop en Zwanenwater, 2011. Gearchiveerd op 5 april 2023.
- ↑ Binnenlandsch nieuws, Helder - Badpaviljoen Heldersche en Nieuwedieper Courant, 9 mei 1890. Gearchiveerd op 30 juni 2020.
- ↑ Foto RAA003022155, Café - Restaurant Badpaviljoen, beeldbank Regionaal Archief Alkmaar.
- ↑ Foto RAA003020484, bejaardentehuis Irene, beeldbank Regionaal Archief Alkmaar.
- ↑ Willibrord stichter van eerste Huisduiner kerk Levend Verleden, juni 1994. Gearchiveerd op 18 januari 2022.
- ↑ Welkom, huisduinerbelang.nl, geraadpleegd 14 oktober 2023.
- ↑ Huisduinen maakt kermis- en Pinksterfeestprogramma bekend Regio Noordkop, 16 mei 2023, via archive.org.
- ↑ Huisduinen is even een heus kunstenaarsdorp. ’Voorheen schilderde ik dikke vrouwen en koeien, gewoon voor de fun’ Noordhollands Dagblad, 4 juni 2023.
- ↑ Jubilieum-editie wordt laatste Hoek van Holland-Den Helder bikesight.nl, 17 juli 2017, via archive.org.
- ↑ Het verhaal van de langste strandrace in Nederland: Hoek van Holland-Den Helder, bicycling.nl, 8 oktober 2025.
- ↑ Groen licht voor langste kitesurftocht: 350 deelnemers vertrekken donderdag vanuit Hoek van Holland naar Den Helder, rodi.nl, 1 september 2026.
- ↑ Vervolg der berichten - De "Tuintjes", Vliegend Blaadje, 12 augustus 1891, via Regionaal Archief Alkmaar.
- ↑ N.V. Zeebad "Huisduinen" - Seizoenswoningen, Heldersche Courant, 29 mei 1926, via Regionaal Archief Alkmaar.
- ↑ Huisduinen juli 1934, Levend Verleden, Helderse Historische Vereniging, september 2001, via Regionaal Archief Alkmaar.
- ↑ Gemeenteraad - Straatnamen Huisduinen en Julianadorp., Heldersche Courant, 20 juni 1931, via Regionaal Archief Alkmaar.
- ↑ RAA-GADH-00177 Kaart van Huisduinen, 1937 (ontwerp), Beeldbank Regionaal Archief Alkmaar.
· 
· 
