Tanzania

Republik Bersatu Tanzania Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (Swahili) United Republic of Tanzania (bahasa Inggeris)
Bendera Jata
Cogan kata: "Uhuru na Umoja" "Kebebasan dan Kesatuan"
Lagu kebangsaan: "Mungu ibariki Afrika" "Tuhan memberkati Afrika"
Lokasi Tanzania di Afrika Timur
Ibu negara	Dodoma
Bandar terbesar	Dar es Salaam
Bahasa rasmi	Swahili Inggeris
Bahasa kebangsaan	Swahili
Agama (2020)	63% Kristian 34% Islam 3% agama lain, kepercayaan tradisional atau tidak beragama
Demonim	Orang Tanzania
Pemerintah	Republik kesatuan berpresiden
• Presiden	Samia Suluhu Hassan
• Naib Presiden	Emmanuel Nchimbi
• Perdana Menteri	Mwigulu Nchemba
Badan perundangan	Perhimpunan Kebangsaan
Kemerdekaan
• Tanganyika daripada United Kingdom	9 Disember 1961
• Zanzibar daripada United Kingdom	10 Disember 1963
• Penyatuan Tanganyika dan Zanzibar	26 April 1964
• Perlembagaan semasa	26 April 1977
Keluasan
• Jumlah	947,303 km2 (365,756 bt2)
Populasi
• Perkiraan 2026	70,038,850
• Bancian penduduk tahun 2022	61,741,120
KDNK (PPP)	2026
• Jumlah	AS$320.879 bilion
• Per kapita	AS$4,607
KDNK (nominal)	2026
• Jumlah	AS$94.89 bilion
• Per kapita	AS$1,360
Gini (2018)	40.5 sederhana
HDI (2023)	0.555 sederhana (165)
Mata wang	Syiling Tanzania (TZS)
Zon waktu	UTC+3 (Waktu Afrika Timur)
Kod panggilan	+255
Kod ISO 3166	TZ
DPT internet	.tz

Tanzania (Jawi: تنزانيا; secara rasminya Republik Bersatu Tanzania; Swahili: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania; bahasa Inggeris: United Republic of Tanzania) ialah sebuah negara di Afrika Timur yang terletak di kawasan Tasik-Tasik Besar Afrika dan menghadap Lautan Hindi. Negara ini bersempadan dengan Kenya dan Uganda di utara, Rwanda, Burundi dan Republik Demokratik Congo di barat, Zambia di barat daya serta Malawi dan Mozambique di selatan. Wilayahnya merangkumi tanah besar bekas Tanganyika serta kepulauan Zanzibar. Dodoma ialah ibu negara dan pusat pentadbiran, manakala Dar es Salaam merupakan bandar terbesar serta pusat ekonomi dan pelabuhan terpenting negara.

Wilayah Tanzania mempunyai kepelbagaian geografi yang besar, daripada pantai tropika dan kepulauan Zanzibar hingga dataran tinggi pedalaman, Lembah Celah Besar dan tasik-tasik besar Afrika. Gunung Kilimanjaro, dengan ketinggian 5,895 m, ialah gunung tertinggi di Afrika. Tanzania juga mempunyai kawasan pemuliharaan yang penting di peringkat antarabangsa, termasuk Taman Negara Serengeti, Kawasan Pemuliharaan Ngorongoro dan Taman Negara Kilimanjaro. Tujuh tapak di negara ini telah disenaraikan sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Sejarah Tanzania moden terbentuk daripada pengalaman politik Tanganyika di tanah besar dan Zanzibar di pesisir. Tanganyika mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 9 Disember 1961, manakala Zanzibar merdeka pada 10 Disember 1963. Selepas Revolusi Zanzibar pada Januari 1964, Tanganyika dan Republik Rakyat Zanzibar bergabung pada 26 April 1964 sebagai Republik Bersatu Tanganyika dan Zanzibar, yang kemudiannya dinamakan Republik Bersatu Tanzania pada tahun yang sama. Negara ini dipimpin oleh Julius Nyerere sepanjang sebahagian besar dua dekad pertama selepas kemerdekaan, ketika dasar ujamaa, sosialisme Afrika dan pembinaan identiti kebangsaan menjadi unsur utama politik dan pembangunan negara.

Tanzania ialah sebuah republik berpresiden yang mempunyai struktur Kesatuan yang tersendiri. Kerajaan Republik Bersatu mentadbir urusan Kesatuan dan urusan bukan Kesatuan bagi Tanzania Tanah Besar, manakala Zanzibar mempunyai kerajaan, presiden dan badan perundangannya sendiri bagi perkara bukan Kesatuan. Bahasa Swahili berfungsi sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa perhubungan utama, sementara bahasa Inggeris turut digunakan dalam pentadbiran, pendidikan dan bidang profesional. Menurut bancian 2022, Tanzania mempunyai 61,741,120 penduduk; Biro Perangkaan Kebangsaan mengunjurkan jumlah penduduk meningkat kepada 70,038,850 pada 2026.

Penamaan

Nama Tanzania dibentuk daripada nama dua entiti yang bersatu pada 1964, iaitu Tanganyika dan Zanzibar. Selepas penyatuan pada 26 April 1964, negara baharu itu pada mulanya dinamakan Republik Bersatu Tanganyika dan Zanzibar. Nama Republik Bersatu Tanzania kemudiannya diterima pakai pada akhir 1964.

Nama Tanganyika pula berkait dengan Tasik Tanganyika, manakala nama Zanzibar telah lama digunakan untuk kepulauan dan pusat perdagangan di pesisir Afrika Timur. Dalam penggunaan rasmi, bentuk panjang negara ialah Jamhuri ya Muungano wa Tanzania dalam bahasa Swahili dan United Republic of Tanzania dalam bahasa Inggeris.

Sejarah

Prasejarah dan masyarakat awal

Jejak kaki hominin dari Laetoli, salah satu tapak prasejarah penting di Tanzania.

Kawasan yang kini membentuk Tanzania mempunyai rekod arkeologi yang amat penting bagi kajian evolusi manusia. Gaung Olduvai dan Laetoli, dalam dan berhampiran Kawasan Pemuliharaan Ngorongoro, telah menghasilkan tinggalan hominin, alat batu serta jejak kaki fosil yang merangkumi sejarah manusia selama berjuta-juta tahun. Jejak kaki Laetoli bertarikh kira-kira 3.6 juta tahun dahulu, sementara tapak-tapak di Olduvai mengandungi bukti beberapa spesies hominin dan perkembangan teknologi batu.

Dalam beberapa ribu tahun terakhir, masyarakat penutur bahasa Bantu berhijrah secara berperingkat ke kawasan Tanzania daripada bahagian lain Afrika dan membawa tradisi pertanian serta metalurgi besi. Masyarakat Pare di timur laut, misalnya, mempunyai tradisi pengeluaran besi yang lama. Penyelidikan arkeologi di kawasan masyarakat Haya di sebelah barat Tasik Victoria turut menemukan bukti teknologi peleburan besi bersuhu tinggi sejak lebih seribu tahun dahulu.

Pesisir Swahili, Zanzibar dan Oman

Bandar Batu Zanzibar berkembang daripada jaringan perdagangan pesisir Swahili dan kini merupakan Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Pesisir Tanzania menjadi sebahagian daripada jaringan perdagangan Lautan Hindi sekurang-kurangnya sejak alaf pertama Masihi. Pedagang dari Semenanjung Arab, Teluk Parsi dan anak benua India berhubung dengan masyarakat pesisir Afrika Timur, sementara pusat bandar perdagangan seperti Kilwa Kisiwani dan Zanzibar berkembang sebagai sebahagian daripada budaya Swahili. Islam tersebar secara beransur-ansur di sepanjang pesisir dan menjadi unsur penting dalam masyarakat serta budaya bandar Swahili.

Pada awal abad ke-16, Portugis menguasai beberapa pelabuhan dan laluan perdagangan utama di pesisir Afrika Timur. Kuasa Portugis kemudiannya berundur apabila pengaruh Oman meningkat pada akhir abad ke-17 dan awal abad ke-18. Sultan Said bin Sultan memindahkan pusat pemerintahannya dari Muscat ke Zanzibar pada abad ke-19. Di bawah Kesultanan Zanzibar, kepulauan itu menjadi pusat penting pengeluaran cengkih dan perdagangan serantau, tetapi ekonominya juga berkait rapat dengan perdagangan hamba di Afrika Timur. Tekanan diplomatik British dan perubahan politik pada penghujung abad ke-19 membawa kepada penghapusan perdagangan hamba secara berperingkat dan pembentukan naungan British ke atas Zanzibar.

Pemerintahan Jerman dan British

Pada penghujung abad ke-19, sebahagian besar tanah besar Tanzania hari ini dimasukkan ke dalam Afrika Timur Jerman, yang turut merangkumi wilayah Rwanda dan Burundi sekarang. Pemerintahan kolonial Jerman menghadapi beberapa bentuk penentangan. Yang terbesar ialah Pemberontakan Maji Maji pada 1905 hingga 1907, sebuah pemberontakan meluas di selatan dan timur koloni terhadap dasar serta penguasaan Jerman. Penindasan pemberontakan dan dasar bumi hangus menyumbang kepada kematian besar-besaran akibat keganasan, kebuluran dan penyakit.

Selepas kekalahan Jerman dalam Perang Dunia Pertama, wilayah Tanganyika diletakkan di bawah pentadbiran British sebagai mandat Liga Bangsa-Bangsa dan kemudian sebagai wilayah amanah Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Zanzibar pula kekal sebagai kesultanan di bawah naungan British. Dar es Salaam, yang telah berkembang sebagai pusat pentadbiran kolonial pada zaman Jerman, terus menjadi pusat politik dan ekonomi utama di Tanganyika.

Gerakan nasionalisme berkembang selepas Perang Dunia Kedua. Kesatuan Kebangsaan Afrika Tanganyika (TANU), yang dipimpin Julius Nyerere mulai 1954, menjadi organisasi utama yang menuntut pemerintahan sendiri dan kemerdekaan. Tanganyika mencapai kemerdekaan pada 9 Disember 1961 dengan Nyerere sebagai perdana menteri. Negara itu pada mulanya merupakan sebuah alam Komanwel dengan Elizabeth II sebagai Ratu Tanganyika sebelum menjadi republik pada 9 Disember 1962, dengan Nyerere sebagai presiden.

Kemerdekaan dan pembentukan Tanzania

Zanzibar memperoleh kemerdekaan daripada United Kingdom pada 10 Disember 1963 sebagai monarki berperlembagaan di bawah Sultan Jamshid bin Abdullah. Pada 12 Januari 1964, Revolusi Zanzibar menggulingkan kesultanan dan membawa kepada penubuhan Republik Rakyat Zanzibar dan Pemba.

Tanganyika dan Zanzibar meratifikasi Artikel Kesatuan dan bersatu pada 26 April 1964. Negara baharu itu pada mulanya dinamakan Republik Bersatu Tanganyika dan Zanzibar, sebelum menggunakan nama Republik Bersatu Tanzania pada akhir tahun tersebut. Struktur Kesatuan yang dibentuk ketika itu terus menjadi asas perlembagaan negara, dengan kerajaan Kesatuan di satu pihak dan kerajaan Zanzibar bagi perkara bukan Kesatuan di pihak yang lain.

Era Nyerere

Julius Nyerere, presiden pertama Tanzania dan tokoh utama dasar ujamaa.

Selepas penyatuan, pemerintahan Nyerere memberi penekanan kepada pembentukan identiti kebangsaan dalam sebuah negara yang mempunyai kepelbagaian bahasa dan etnik yang sangat luas. Penggunaan bahasa Swahili sebagai bahasa kebangsaan, peluasan pendidikan serta pembinaan institusi negara menjadi unsur penting proses tersebut.

Pada 1967, TANU menerima pakai Deklarasi Arusha, yang menetapkan sosialisme dan berdikari sebagai asas dasar pembangunan negara. Dasar ini dikaitkan dengan konsep ujamaa, yang menekankan pemilikan awam, pembangunan luar bandar dan gagasan masyarakat egalitarian. Bank serta beberapa perusahaan besar dinasionalisasikan dan program penempatan semula penduduk luar bandar ke kampung pembangunan dilaksanakan secara meluas. Dasar tersebut meningkatkan peranan negara dalam ekonomi dan penyediaan perkhidmatan sosial, tetapi turut menghadapi masalah produktiviti, kekurangan barang, kekangan fiskal dan tentangan terhadap program pengkampungan.

Pada 1977, TANU dan Parti Afro-Shirazi Zanzibar bergabung membentuk Chama Cha Mapinduzi (CCM). Perlembagaan Republik Bersatu Tanzania 1977 mengukuhkan struktur politik negara pada zaman parti tunggal. Tanzania pada masa yang sama memainkan peranan penting dalam gerakan antikolonial dan pembebasan Afrika selatan.

Nyerere meletakkan jawatan sebagai presiden pada 1985 dan digantikan oleh Ali Hassan Mwinyi. Peralihan tersebut membuka fasa liberalisasi ekonomi secara beransur-ansur setelah masalah ekonomi pada penghujung zaman Nyerere.

Pembaharuan politik dan perkembangan mutakhir

Kerajaan menerima semula sistem politik pelbagai parti pada 1992, dan pilihan raya umum pelbagai parti diadakan pada 1995. Walaupun parti pembangkang kemudian berkembang, CCM terus memenangi semua pilihan raya presiden peringkat Kesatuan sejak pengenalan semula sistem pelbagai parti.

Selepas Mwinyi, jawatan presiden disandang berturut-turut oleh Benjamin Mkapa pada 1995, Jakaya Kikwete pada 2005 dan John Magufuli pada 2015. Magufuli meninggal dunia ketika memegang jawatan pada Mac 2021. Naib presidennya, Samia Suluhu Hassan, mengangkat sumpah sebagai presiden pada 19 Mac 2021 dan menjadi wanita pertama memegang jawatan presiden Tanzania.

Dalam pilihan raya umum 29 Oktober 2025, suruhanjaya pilihan raya mengisytiharkan Hassan sebagai pemenang dengan 97.66% undi. Dua pencabar utamanya tidak mengambil bahagian selepas disingkirkan daripada pertandingan, dan pilihan raya itu diikuti bantahan serta keganasan. Misi Pemerhatian Pilihan Raya Kesatuan Afrika menyimpulkan dalam kenyataan awalnya bahawa pilihan raya tersebut tidak memenuhi prinsip Kesatuan Afrika dan piawaian antarabangsa bagi pilihan raya demokratik, serta bahawa suasana sebelum, semasa dan sejurus selepas pengundian tidak kondusif kepada penerimaan keputusan secara aman. Kerajaan mempertahankan proses pilihan raya sebagai adil dan telus.

Geografi dan alam sekitar

Gunung Kilimanjaro, gunung tertinggi di Afrika.

Tanzania mempunyai keluasan keseluruhan 947,303 km² dan merupakan antara negara terbesar di Afrika Timur. Negara ini bersempadan dengan Kenya dan Uganda di utara; Rwanda, Burundi dan Republik Demokratik Congo di barat; Zambia di barat daya; serta Malawi dan Mozambique di selatan. Di timur, Tanzania mempunyai pantai yang panjang di Lautan Hindi dan wilayah kepulauan yang merangkumi Unguja dan Pemba, dua pulau utama Zanzibar.

Bentuk muka bumi dan perairan

Bahagian timur negara terdiri daripada dataran pantai yang secara beransur-ansur meningkat menuju penara pedalaman. Tanzania dilintasi cabang-cabang Sistem Celah Afrika Timur, yang membentuk lembah, tebing sesar, gunung berapi dan tasik dalam.

Di timur laut terletak Gunung Kilimanjaro, setinggi 5,895 m dan merupakan titik tertinggi Afrika. Berhampirannya ialah Gunung Meru. Banjaran Usambara dan Pare terletak lebih jauh ke tenggara. Kawasan tengah pula didominasi penara luas dengan banyak kawasan separa gersang.

Tanzania berkongsi tiga tasik besar Afrika. Tasik Victoria, tasik terbesar di Afrika mengikut keluasan permukaan, terletak di utara; Tasik Tanganyika, antara tasik terdalam di dunia, membentuk sebahagian sempadan barat; dan Tasik Malawi terletak di sempadan barat daya. Sungai utama termasuk Sungai Rufiji, yang sistem salirannya merangkumi sebahagian besar selatan negara.

Iklim

Tanzania mempunyai iklim yang kebanyakannya tropika, tetapi suhu dan hujan berubah mengikut ketinggian dan kedudukan geografi. Kawasan pantai lazimnya panas dan lembap, manakala penara tengah lebih kering dan kawasan tanah tinggi mengalami suhu yang lebih sederhana.

Corak hujan juga berbeza. Sebahagian besar utara dan timur mengalami dua musim hujan, iaitu hujan pendek yang dikenali sebagai vuli sekitar Oktober hingga Disember dan hujan panjang masika sekitar Mac hingga Mei. Sebahagian besar selatan, barat dan tengah mempunyai satu musim hujan utama, lazimnya antara November dan April.

Perubahan iklim menambah tekanan terhadap sumber air, pertanian, kawasan pesisir dan ekosistem. Turun naik hujan, kejadian kemarau dan banjir serta peningkatan suhu mempunyai kesan yang berbeza mengikut wilayah dan sektor ekonomi.

Biodiversiti dan pemuliharaan

Savana Taman Negara Serengeti, salah satu kawasan pemuliharaan utama Tanzania.

Tanzania mempunyai kepelbagaian ekosistem yang besar, termasuk hutan montane, hutan miombo, savana, tanah lembap, tasik air tawar, bakau, terumbu karang dan ekosistem marin. Negara ini terkenal dengan populasi mamalia besar Afrika serta migrasi tahunan ungulat di ekosistem Serengeti–Mara.

Rangkaian kawasan perlindungannya termasuk Taman Negara Serengeti, Taman Negara Kilimanjaro, Taman Negara Nyerere, Kawasan Pemuliharaan Ngorongoro, Rizab Permainan Selous dan banyak taman serta rizab lain. UNESCO menyenaraikan tujuh Tapak Warisan Dunia di Tanzania: Kawasan Pemuliharaan Ngorongoro, Serengeti, Taman Negara Kilimanjaro, Rizab Permainan Selous, Runtuhan Kilwa Kisiwani dan Songo Mnara, Bandar Batu Zanzibar serta Tapak Seni Batu Kondoa.

Pemuliharaan menghadapi cabaran seperti pemburuan haram, perubahan penggunaan tanah, pertumbuhan penempatan, konflik antara manusia dengan hidupan liar, spesies invasif dan kesan perubahan iklim. UNESCO turut mengenal pasti tekanan pembangunan dan pelancongan sebagai antara isu yang memerlukan pengurusan berterusan di beberapa tapak warisan.

Politik dan pentadbiran

Samia Suluhu Hassan, presiden Tanzania sejak 2021.

Perlembagaan dan struktur Kesatuan

Tanzania ditadbir menurut Perlembagaan Republik Bersatu Tanzania 1977, sebagaimana yang dipinda. Perlembagaan mentakrifkan Tanzania sebagai sebuah negara berdaulat yang terbentuk daripada Tanzania Tanah Besar dan Tanzania Zanzibar.

Susunan pemerintahan negara mempunyai dua kerajaan utama: Kerajaan Republik Bersatu Tanzania dan Kerajaan Revolusi Zanzibar. Kerajaan Republik Bersatu mempunyai bidang kuasa terhadap perkara Kesatuan bagi seluruh negara dan terhadap perkara bukan Kesatuan di Tanzania Tanah Besar. Kerajaan Revolusi Zanzibar pula mentadbir perkara bukan Kesatuan di Zanzibar. Oleh sebab itu, Tanzania Tanah Besar tidak mempunyai kerajaan atau badan perundangan tersendiri yang setara dengan institusi Zanzibar.

Struktur komponen utama Republik Bersatu Tanzania

Komponen	Kedudukan dalam Kesatuan	Institusi pemerintahan utama	Bilangan wilayah	Penduduk, bancian 2022
Tanzania Tanah Besar	Bahagian tanah besar Republik Bersatu; tidak mempunyai kerajaan tanah besar yang berasingan	Kerajaan Republik Bersatu dan Perhimpunan Kebangsaan	26	59,851,347
Zanzibar	Bahagian separa autonomi dalam Republik Bersatu bagi perkara bukan Kesatuan	Kerajaan Revolusi Zanzibar dan Dewan Perwakilan Zanzibar	5	1,889,773

Kerajaan dan pilihan raya

Presiden Tanzania ialah ketua negara dan ketua kerajaan serta dipilih melalui pilihan raya langsung. Presiden melantik perdana menteri daripada kalangan anggota Perhimpunan Kebangsaan dan melantik anggota kabinet menurut peruntukan perlembagaan. Sejak 2021, jawatan presiden disandang Samia Suluhu Hassan. Emmanuel Nchimbi ialah naib presiden, manakala Mwigulu Nchemba ialah perdana menteri.

Kuasa perundangan pada peringkat Kesatuan dijalankan oleh Perhimpunan Kebangsaan Tanzania. Ahlinya terdiri daripada wakil kawasan pilihan raya, kerusi khas wanita dan beberapa kategori anggota lain yang ditetapkan oleh perlembagaan dan undang-undang pilihan raya. Zanzibar secara berasingan memilih presiden Zanzibar dan anggota Dewan Perwakilannya.

Tanzania menggunakan sistem pelbagai parti sejak pembaharuan pada 1992, tetapi Chama Cha Mapinduzi dan parti pendahulunya telah mendominasi politik negara sejak kemerdekaan. Parti pembangkang utama dalam beberapa pilihan raya termasuk Chama cha Demokrasia na Maendeleo (CHADEMA) dan ACT-Wazalendo.

Pilihan raya umum 2025 menjadi pertikaian politik penting. Walaupun keputusan rasmi memberikan kemenangan besar kepada Presiden Hassan dan CCM, Kesatuan Afrika menyatakan bahawa beberapa aspek kerangka undang-undang, persekitaran politik, proses pengundian dan pengiraan menjejaskan integriti pilihan raya. Misi itu turut merekodkan beberapa kejadian pemberian berbilang kertas undi dan pengisian peti undi di pusat yang diperhatikannya.

Pembahagian pentadbiran

Tanzania dibahagikan kepada 31 wilayah, iaitu 26 di Tanzania Tanah Besar dan lima di Zanzibar. Wilayah tanah besar dibahagikan lagi kepada daerah dan unit kerajaan tempatan yang terdiri daripada pihak berkuasa bandar dan luar bandar. Zanzibar mempunyai sistem pentadbirannya sendiri yang merangkumi lima wilayah di Unguja dan Pemba.

Dodoma ialah ibu negara dan menempatkan Parlimen serta semakin banyak institusi kerajaan pusat. Keputusan memindahkan ibu negara daripada Dar es Salaam dibuat pada awal 1970-an dan pelaksanaannya berlangsung secara berperingkat selama beberapa dekad. Dar es Salaam bagaimanapun kekal sebagai bandar terbesar, pusat perniagaan, kewangan dan pelabuhan utama Tanzania.

Ekonomi

Tanzanit kasar dan yang telah dipotong, dari kawasan Mererani di Wilayah Arusha.

Dar es Salaam ialah pusat ekonomi dan perdagangan utama Tanzania.

Tanzania mempunyai ekonomi campuran yang menggabungkan pertanian, perkhidmatan, industri, pembinaan, perlombongan dan pelancongan. Menurut unjuran World Economic Outlook Tabung Kewangan Antarabangsa pada April 2026, KDNK nominal Tanzania dianggarkan sekitar AS$94.9 bilion pada 2026, manakala KDNK pada pariti kuasa beli dianggarkan sekitar AS$320.9 bilion. IMF mengunjurkan pertumbuhan KDNK benar sebanyak kira-kira 5.9% bagi 2026.

Pertanian terus memainkan peranan besar dalam mata pencarian luar bandar dan keselamatan makanan. Tanaman makanan utama termasuk jagung, ubi kayu, padi, pisang dan kekacang, manakala tanaman komersial termasuk kopi, teh, kapas, tembakau, gajus, sisal, cengkih dan produk hortikultur. Penternakan juga penting di banyak kawasan tanah besar.

Tanzania mempunyai sumber mineral yang besar. Emas merupakan antara eksport mineral terpenting, sementara negara ini turut menghasilkan berlian, arang batu dan batu permata. Tanzanit, sejenis zoisit biru-ungu yang dinamakan sempena Tanzania, terkenal kerana deposit komersial utamanya dikaitkan dengan kawasan Mererani berhampiran Gunung Kilimanjaro. Gas asli juga dibangunkan, khususnya daripada medan di selatan negara dan luar pesisir.

Sektor perkhidmatan merangkumi perdagangan, kewangan, telekomunikasi, pengangkutan dan pelancongan. Industri pelancongan berkait rapat dengan taman negara dan kawasan pemuliharaan, Gunung Kilimanjaro, pantai Lautan Hindi serta warisan sejarah Zanzibar. Dar es Salaam berfungsi sebagai pusat perdagangan utama dan pelabuhannya menghubungkan Tanzania dengan negara pedalaman Afrika Timur dan Selatan.

Selepas era ekonomi berorientasikan negara di bawah dasar ujamaa, Tanzania melaksanakan liberalisasi, penswastaan dan pembaharuan ekonomi mulai 1980-an. Dalam beberapa dekad berikutnya, negara mengalami pertumbuhan ekonomi yang relatif tinggi, tetapi kemiskinan, ketidaksamaan pendapatan, pekerjaan tidak formal, produktiviti pertanian dan akses tidak seimbang kepada perkhidmatan asas kekal sebagai cabaran pembangunan. Indeks Gini Bank Dunia bagi tinjauan 2018 ialah 40.5, meningkat daripada 38 dalam tinjauan 2011/12.

Demografi

Penduduk dan petempatan

Bancian Penduduk dan Perumahan 2022 merekodkan 61,741,120 penduduk di seluruh Republik Bersatu Tanzania, termasuk 59,851,347 di Tanzania Tanah Besar dan 1,889,773 di Zanzibar. Daripada jumlah keseluruhan, 21,544,623 penduduk tinggal di kawasan bandar. Pertumbuhan penduduk yang pesat menjadikan Tanzania antara negara berpenduduk terbesar di Afrika.

Biro Perangkaan Kebangsaan mengunjurkan jumlah penduduk negara mencapai 70,038,850 pada 2026. Struktur umur penduduk adalah muda, dan pertumbuhan penduduk memberi tekanan terhadap keperluan pendidikan, kesihatan, perumahan, pekerjaan, pengangkutan dan prasarana bandar.

Dar es Salaam ialah kawasan metropolitan terbesar dan pusat bandar terpenting negara. Bandar-bandar besar lain termasuk Mwanza, Arusha, Mbeya, Morogoro, Tanga dan Dodoma. Perpindahan penduduk dari luar bandar ke bandar telah meningkatkan kadar pembandaran, khususnya di Dar es Salaam dan beberapa pusat wilayah.

Kumpulan etnik

Anggota masyarakat Maasai di kawasan Ngorongoro.

Tanzania mempunyai lebih daripada seratus kumpulan etnik dan tidak mempunyai satu kumpulan yang merangkumi majoriti mutlak penduduk. Sebahagian besar kumpulan masyarakat tanah besar menutur bahasa dalam cabang Bantu, termasuk Sukuma, Nyamwezi, Chaga, Haya, Gogo, Ha, Hehe dan Makonde. Masyarakat lain termasuk penutur bahasa Nilotik seperti Maasai serta masyarakat yang menutur bahasa Kusitik.

Zanzibar mempunyai sejarah demografi yang dibentuk oleh interaksi panjang antara penduduk Afrika, Arab, Parsi dan Asia Selatan melalui jaringan perdagangan Lautan Hindi. Identiti masyarakat di Tanzania moden bagaimanapun tidak dapat diterangkan secara tepat melalui kategori kaum atau etnik yang sederhana, dan bancian terkini tidak menerbitkan pecahan penduduk kebangsaan mengikut kumpulan etnik.

Bahasa

Bahasa Swahili ialah bahasa kebangsaan, bahasa perhubungan utama antara kumpulan etnik dan bahasa yang paling luas digunakan dalam kehidupan awam. Bahasa Inggeris juga memainkan peranan penting, terutama dalam pendidikan peringkat lebih tinggi, bidang profesional, perdagangan antarabangsa dan sebahagian pentadbiran.

Lebih daripada seratus bahasa dituturkan di Tanzania. Kebanyakannya termasuk dalam keluarga Niger-Congo, khususnya cabang Bantu, tetapi terdapat juga bahasa Nilotik dan Kusitik serta bahasa yang tidak tergolong dalam kumpulan tersebut. Antara bahasa tempatan yang mempunyai jumlah penutur besar ialah Sukuma, Nyamwezi, Chaga, Haya, Ha, Gogo dan Makonde.

Penggunaan meluas bahasa Swahili selepas kemerdekaan sering dikaitkan dengan pembentukan identiti nasional yang merentasi sempadan etnik. Bahasa itu digunakan sebagai bahasa pengantar utama dalam pendidikan asas, sementara penggunaan bahasa Inggeris meningkat pada peringkat pendidikan yang lebih tinggi.

Agama

Tiada pecahan agama terkini yang diterbitkan melalui bancian penduduk kebangsaan, maka komposisi agama biasanya dinyatakan berdasarkan anggaran kajian. Anggaran Pew Research Center bagi 2020, sebagaimana dipetik dalam laporan kebebasan beragama Amerika Syarikat, meletakkan kira-kira 63% penduduk sebagai Kristian dan 34% sebagai Muslim, dengan selebihnya menganut kepercayaan tradisional, agama lain atau tidak beragama.

Pola agama berbeza mengikut wilayah. Kristian mempunyai penganut yang ramai di kebanyakan kawasan tanah besar, sementara Islam mempunyai sejarah yang panjang di pesisir dan merupakan agama utama di Zanzibar. Amalan keagamaan tempatan juga kadangkala wujud bersama tradisi Kristian atau Islam.

Pengangkutan

Kereta api TAZARA dalam perjalanan antara Zambia dengan Dar es Salaam.

Kedudukan Tanzania di pesisir Lautan Hindi menjadikannya laluan pengangkutan penting bagi beberapa negara pedalaman Afrika Timur dan Selatan. Sistem pengangkutannya merangkumi rangkaian jalan raya, kereta api, pelabuhan, feri dan lapangan terbang.

Pelabuhan Dar es Salaam ialah pelabuhan utama negara dan mengendalikan perdagangan Tanzania serta trafik transit bagi negara jiran yang tidak mempunyai pantai. Pelabuhan lain termasuk Tanga, Mtwara serta beberapa pelabuhan di Tasik Victoria, Tasik Tanganyika dan Tasik Malawi.

Rangkaian kereta api tanah besar merangkumi sistem yang dikendalikan oleh Tanzania Railways Corporation (TRC) dan Kereta Api Tanzania–Zambia (TAZARA), yang menghubungkan Dar es Salaam dengan Zambia. TRC menyediakan perkhidmatan penumpang dan barang serta sedang membangunkan rangkaian kereta api tolok piawai dari Dar es Salaam ke kawasan pedalaman. Projek tersebut merangkumi beberapa bahagian dari Dar es Salaam melalui Morogoro dan Dodoma ke wilayah tengah dan barat.

Lapangan terbang antarabangsa utama termasuk Lapangan Terbang Antarabangsa Julius Nyerere di Dar es Salaam, Lapangan Terbang Antarabangsa Kilimanjaro dan Lapangan Terbang Antarabangsa Abeid Amani Karume di Zanzibar. Pengangkutan udara domestik penting kerana jarak yang jauh antara bandar dan kawasan pelancongan utama.

Pendidikan

Blok dewan kuliah Universiti St. Augustine Tanzania di Mwanza.

Sistem pendidikan Tanzania merangkumi pendidikan pra-rendah, rendah, menengah, teknikal dan vokasional serta pendidikan tinggi. Kerajaan merupakan penyedia pendidikan terbesar, di samping sekolah dan institusi bukan kerajaan serta swasta.

Bahasa Swahili merupakan bahasa pengantar utama dalam pendidikan asas awam, sementara bahasa Inggeris digunakan dengan lebih meluas pada peringkat menengah atas, teknikal dan pendidikan tinggi. Dasar bahasa pendidikan menjadi subjek perbincangan berterusan kerana keperluan mengimbangi penguasaan bahasa kebangsaan dengan akses kepada sumber akademik dan profesional dalam bahasa Inggeris.

Institusi pendidikan tinggi utama termasuk Universiti Dar es Salaam, Universiti Dodoma, Universiti Pertanian Sokoine dan beberapa universiti awam serta swasta yang lain. Pengembangan akses pendidikan sejak kemerdekaan telah meningkatkan penyertaan sekolah, tetapi sistem pendidikan masih menghadapi cabaran seperti pertumbuhan bilangan murid, nisbah guru kepada murid, kemudahan sekolah, perbezaan bandar-luar bandar dan peralihan daripada pendidikan kepada pekerjaan.

Kesihatan

Sistem kesihatan Tanzania merangkumi kemudahan kerajaan, organisasi keagamaan, pertubuhan bukan kerajaan dan sektor swasta. Perkhidmatan disediakan melalui rangkaian dispensari, pusat kesihatan, hospital daerah, hospital wilayah, hospital zon dan hospital rujukan kebangsaan.

Petunjuk kesihatan telah bertambah baik dalam beberapa dekad terakhir, termasuk jangka hayat serta kelangsungan hidup kanak-kanak, tetapi beban penyakit berjangkit dan penyakit tidak berjangkit masih wujud serentak. Tanzania terus menghadapi penyakit seperti malaria, tuberkulosis dan HIV/AIDS, di samping peningkatan penyakit kardiovaskular, diabetes dan kanser.

Menurut data Bank Dunia, jangka hayat ketika lahir ialah kira-kira 67 tahun pada 2024. Perbezaan geografi dalam akses kepada kakitangan kesihatan, kemudahan, ubat-ubatan, air bersih dan sanitasi kekal sebagai cabaran, terutama di kawasan luar bandar dan terpencil.

Kebudayaan dan warisan

Kumpulan muzik taarab dari Zanzibar.

Kebudayaan Tanzania mencerminkan kepelbagaian masyarakat Afrika Timur serta hubungan sejarah dengan dunia Lautan Hindi. Bahasa Swahili merupakan salah satu unsur budaya bersama yang paling menonjol dan telah membantu membentuk identiti nasional sejak kemerdekaan. Di pesisir, seni bina, masakan, bahasa, muzik dan tradisi keagamaan memperlihatkan pengaruh panjang masyarakat Afrika, Arab, Parsi dan Asia Selatan.

Muzik tradisional berbeza mengikut masyarakat dan wilayah, sementara genre seperti taarab mempunyai hubungan kuat dengan Zanzibar dan pesisir Swahili. Dalam muzik popular moden, gaya tempatan berinteraksi dengan hip hop, R&B dan muzik Afrika Timur untuk menghasilkan bentuk seperti Bongo Flava.

Tanzania mempunyai tujuh Tapak Warisan Dunia UNESCO, terdiri daripada tiga tapak kebudayaan, tiga tapak semula jadi dan sebuah tapak campuran. Bandar Batu Zanzibar ialah contoh bandar perdagangan Swahili yang memelihara seni bina dan bentuk bandar daripada interaksi Afrika, Arab, India dan Eropah. Runtuhan Kilwa Kisiwani dan Songo Mnara pula mencerminkan kepentingan bandar-bandar Swahili dalam perdagangan Lautan Hindi pada Zaman Pertengahan, sementara Tapak Seni Batu Kondoa mengandungi tradisi seni batu yang berkembang dalam tempoh yang panjang.

Warisan semula jadi negara pula diwakili oleh Serengeti, Kilimanjaro dan Rizab Permainan Selous, manakala Kawasan Pemuliharaan Ngorongoro disenaraikan bagi nilai semula jadi dan kebudayaannya. Ngorongoro turut mempunyai rekod arkeologi luar biasa mengenai evolusi manusia yang merangkumi hampir empat juta tahun.

Pautan luar

• Portal rasmi Kerajaan Republik Bersatu Tanzania
• Biro Perangkaan Kebangsaan Tanzania
• Kategori berkaitan Tanzania di Wikimedia Commons