Immanuel Kant
Immanuel Kant | |
|---|---|
 Potret Kant oleh Johann Gottlieb Becker, 1768 | |
| Kelahiran | 22 April 1724 |
| Meninggal dunia | 12 Februari 1804 (umur 79) Königsberg, Prusia Timur, Kerajaan Prusia |
| Warganegara | Prusia |
| Era | Zaman Pencerahan |
| Falsafah | Falsafah Barat |
| Institusi | Universiti Königsberg |
Kepentingan utama | |
Mempengaruhi | |
Immanuel Kant (22 April 1724 – 12 Februari 1804) ialah seorang ahli falsafah Jerman dari Prusia dan salah seorang tokoh terpenting dalam falsafah moden serta Zaman Pencerahan. Falsafahnya mengubah perbahasan mengenai hubungan antara pengalaman dengan akal, batas pengetahuan manusia, asas kewajipan moral dan kebebasan, serta persoalan dalam estetika, falsafah politik, falsafah agama dan falsafah sains. Projek yang digelarnya sebagai falsafah "kritis" berusaha menyelidiki keupayaan dan batas akal sebelum menerima tuntutan metafizik sebagai pengetahuan.[1]
Dalam Kritik der reinen Vernunft (Kritik Akal Murni, 1781; edisi kedua 1787), Kant mengemukakan suatu sintesis kritis terhadap tradisi rasionalisme dan empirisme. Menurutnya, pengalaman tidak semata-mata diterima secara pasif: bentuk a priori kepekaan manusia, khususnya ruang dan masa, serta konsep asas pemahaman turut membentuk pengalaman yang mungkin bagi manusia. Doktrin yang kemudiannya dikenali sebagai idealisme transendental membezakan benda sebagaimana ia tampil kepada manusia daripada benda sebagaimana adanya pada dirinya sendiri, sambil menghadkan pengetahuan teoritis kepada ranah pengalaman yang mungkin.[2]
Dalam falsafah moral, Kant mengembangkan teori yang berpusat pada kewajipan, autonomi dan perintah kategoris, iaitu prinsip moral yang menurutnya mengikat agen rasional tanpa bergantung pada tujuan atau keinginan bersyarat. Beliau juga memberikan sumbangan penting kepada teori keindahan dan keluhuran dalam Kritik der Urteilskraft (1790), kepada teori hak dan negara dalam Die Metaphysik der Sitten (1797), serta kepada gagasan mengenai penggunaan awam akal dan keamanan antarabangsa.[3][4][5]
Kant menghabiskan hampir seluruh kehidupannya di Königsberg dan mengajar di Universiti Königsberg selama beberapa dasawarsa sebelum menjadi profesor logik dan metafizik pada 1770. Tiga karya kritik utamanya, Kritik der reinen Vernunft, Kritik der praktischen Vernunft dan Kritik der Urteilskraft, menjadi titik rujukan penting bagi perkembangan Idealisme Jerman, Neo-Kantianisme dan pelbagai aliran falsafah selepasnya.[1] Warisannya turut dinilai secara kritis kerana sebahagian tulisan antropologi dan geografinya mengandungi pengelasan hierarki manusia berdasarkan "ras"; hubungan antara pandangan tersebut dengan prinsip moral dan politik universalnya kekal sebagai perkara perdebatan dalam penyelidikan Kant masa kini.[6]
Riwayat hidup
[sunting | sunting sumber]Kehidupan awal dan pendidikan
[sunting | sunting sumber]Kant dilahirkan pada 22 April 1724 di Königsberg, ibu kota Prusia Timur, yang ketika itu merupakan sebahagian daripada Kerajaan Prusia. Beliau berasal daripada keluarga tukang yang sederhana. Ibu bapanya dipengaruhi oleh Pietisme, sebuah gerakan pembaharuan dalam tradisi Lutheranisme yang menekankan kesalehan peribadi, disiplin dan kehidupan beragama secara langsung.[1][7]
Kant belajar di Collegium Fridericianum, sebuah sekolah yang berorientasikan Pietisme, sebelum mendaftar di Universiti Königsberg pada 1740. Di universiti itu beliau mempelajari falsafah, matematik dan sains alam. Antara guru yang paling mempengaruhinya ialah Martin Knutzen, yang memperkenalkannya secara lebih mendalam kepada falsafah Christian Wolff, perdebatan yang berpunca daripada Gottfried Wilhelm Leibniz serta fizik dan kosmologi Isaac Newton.[1]
Karya pertama Kant, Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte, diterbitkan pada 1747 dan membincangkan pertikaian mengenai ukuran "daya hidup" dalam fizik. Selepas tempoh pengajiannya di universiti, beliau bekerja selama kira-kira enam tahun sebagai tutor persendirian untuk beberapa keluarga di kawasan sekitar Königsberg sebelum kembali kepada kerjaya akademik.[1]
.jpg)
Kerjaya akademik dan zaman prakritis
[sunting | sunting sumber]Pada 1755, Kant kembali ke Universiti Königsberg. Sebuah disertasi dalam bahasa Latin mengenai api membolehkannya memperoleh ijazah Magister, manakala karya Nova dilucidatio memenuhi syarat untuk beliau mengajar sebagai Privatdozent, iaitu pensyarah yang pada ketika itu tidak menerima gaji tetap daripada universiti dan memperoleh pendapatan terutamanya daripada yuran pelajar.[1] Kedudukan akademik ini tidak bersamaan secara langsung dengan sistem ijazah sarjana dan kedoktoran moden.
Pada tahun yang sama beliau menerbitkan Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels, yang mengemukakan suatu penjelasan mekanistik tentang pembentukan sistem planet daripada bahan asal yang tersebar. Gagasan tersebut kemudiannya dikaitkan dengan perkembangan hipotesis nebula.[1]
Antara 1755 dengan 1770, Kant mengajar pelbagai mata pelajaran, termasuk logik, metafizik, etika, matematik, fizik dan geografi fizikal. Beban pengajarannya pada beberapa tempoh adalah sekitar 20 jam seminggu. Kuliahnya banyak menggunakan buku teks Alexander Gottlieb Baumgarten dan Georg Friedrich Meier, walaupun beliau bebas mengembangkan hujahnya sendiri semasa mengajar.[1]
Pemikiran Kant sepanjang tempoh ini beransur-ansur menjauh daripada metafizik rasionalis yang dominan dalam tradisi Leibniz-Wolff. Pembacaan terhadap David Hume memperkuat keraguannya terhadap tuntutan metafizik mengenai hubungan sebab-akibat dan pengetahuan yang bebas daripada pengalaman, manakala Jean-Jacques Rousseau mempengaruhi minatnya terhadap martabat manusia, kebebasan dan falsafah moral.[1]
Pada 1766, Kant memperoleh jawatan sebagai pembantu pustakawan di perpustakaan diraja di Königsberg. Pada 1770, ketika berusia 46 tahun, beliau akhirnya dilantik sebagai profesor logik dan metafizik di Universiti Königsberg. Disertasi pelantikannya, De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis, membezakan dunia yang dapat dialami melalui deria daripada dunia yang dianggap dapat difahami melalui akal dan sudah memperlihatkan beberapa unsur yang kemudian dikembangkan dalam falsafah kritisnya.[1]
Zaman kritis dan kemasyhuran
[sunting | sunting sumber]Selepas pelantikannya pada 1770, Kant menerbitkan sedikit karya besar selama kira-kira satu dasawarsa sementara beliau mengembangkan sistem falsafah yang baharu. Hasil utamanya ialah Kritik der reinen Vernunft, yang diterbitkan pada 1781. Sambutan awal terhadap buku itu bercampur-campur dan Kant berusaha menjelaskan serta mempertahankan projeknya melalui Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik pada 1783 dan edisi kedua Kritik der reinen Vernunft pada 1787.[1]
Dekad 1780-an menjadi tempoh paling produktif dalam kerjayanya. Grundlegung zur Metaphysik der Sitten diterbitkan pada 1785, diikuti oleh Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft pada 1786, Kritik der praktischen Vernunft pada 1788 dan Kritik der Urteilskraft pada 1790. Beliau turut menerbitkan esei mengenai sejarah, politik dan Pencerahan, termasuk Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? pada 1784.[1]
Menjelang penghujung 1780-an, falsafah Kant telah menjadi pusat perbahasan intelektual di wilayah berbahasa Jerman. Karl Leonhard Reinhold memainkan peranan penting dalam mempopularkan falsafah kritisnya, sementara generasi berikutnya yang merangkumi Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Wilhelm Joseph Schelling dan Georg Wilhelm Friedrich Hegel berusaha mengembangkan atau mengatasi sistem Kant.[1]
Dalam dekad terakhir kerjayanya, Kant terus menulis mengenai agama, undang-undang dan politik. Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft (1793) membawanya ke dalam pertikaian dengan pihak berkuasa Prusia mengenai penapisan agama pada zaman pemerintahan Frederick William II dari Prusia. Persoalan hubungan antara fakulti falsafah, teologi dan kuasa negara kemudiannya dibincangkan dalam Der Streit der Fakultäten (1798).[8]
Tahun akhir dan kematian
[sunting | sunting sumber]Kant berhenti memberikan kuliah pada 1796. Dalam tahun-tahun berikutnya, kesihatannya dan keupayaannya untuk bekerja semakin merosot, tetapi beliau terus menulis nota bagi sebuah projek yang tidak pernah diselesaikan dan kemudian diterbitkan sebagai Opus Postumum. Beliau meninggal dunia di Königsberg pada 12 Februari 1804 ketika berusia 79 tahun.[1]
Kant tidak pernah berpindah secara kekal dari kawasan Königsberg dan tidak pernah berkahwin. Gambaran popular yang menjadikannya seorang pertapa yang sepenuhnya terasing daripada masyarakat bagaimanapun terlalu mudah; sumber biografi menunjukkan bahawa beliau mempunyai lingkungan rakan dan kenalan serta dikenali sebagai pensyarah dan teman perbualan yang menarik, khususnya pada bahagian awal dan pertengahan kerjayanya.[7]
Falsafah
[sunting | sunting sumber]Projek falsafah kritis
[sunting | sunting sumber]Istilah "kritik" dalam falsafah Kant merujuk kepada pemeriksaan sistematik terhadap kuasa, sumber dan batas sesuatu keupayaan manusia, terutamanya akal. Daripada terus bertanya apakah sifat jiwa, dunia atau Tuhan sebagai objek metafizik, Kant terlebih dahulu bertanya apakah jenis pengetahuan yang mungkin bagi manusia dan apakah syarat yang memungkinkan pengetahuan tersebut.[9]
Tiga karya "Kritik"nya meneliti bidang yang berbeza tetapi saling berkaitan. Kritik der reinen Vernunft menumpukan pengetahuan teoritis dan metafizik; Kritik der praktischen Vernunft membincangkan akal amali, kebebasan dan moraliti; manakala Kritik der Urteilskraft membincangkan penghakiman estetika serta penghakiman teleologi mengenai alam.[1][4]
Kant tidak bertujuan menghapuskan metafizik sama sekali. Sebaliknya, beliau mahu membezakan penggunaan konsep yang sah dalam pengalaman daripada tuntutan spekulatif yang melampaui syarat pengetahuan manusia. Dengan cara ini, kritik terhadap akal pada masa yang sama merupakan percubaan untuk menentukan ruang yang sah bagi sains, moraliti dan kepercayaan rasional.[9]
Epistemologi dan metafizik
[sunting | sunting sumber]Pengetahuan a priori dan revolusi Kopernikus
[sunting | sunting sumber]Salah satu persoalan asas Kritik der reinen Vernunft ialah bagaimana pengetahuan sintetik a priori dapat wujud. Kant membezakan pengetahuan a priori, yang tidak bergantung pada pengalaman tertentu untuk pembenarannya, daripada pengetahuan a posteriori, yang bergantung pada pengalaman. Beliau juga membezakan penghakiman analitik, yang predikatnya sudah terkandung dalam konsep subjek, daripada penghakiman sintetik, yang menambahkan kandungan kepada konsep tersebut.[10]
Kant berpendapat bahawa matematik dan prinsip asas sains alam mengandungi penghakiman sintetik a priori. Persoalannya ialah bagaimana penghakiman tersebut dapat mempunyai keperluan dan keluasan sejagat jika pengetahuan manusia bermula dengan pengalaman. Jawapannya ialah minda manusia sendiri menyumbangkan bentuk dan struktur yang menjadi syarat bagi sebarang pengalaman yang mungkin.[10]
Kant membandingkan perubahan sudut pandang ini dengan Revolusi Kopernikus. Daripada menganggap bahawa pengetahuan mesti sepenuhnya menyesuaikan diri dengan objek yang sudah mempunyai struktur bebas daripada subjek yang mengetahui, beliau menyiasat kemungkinan bahawa objek sebagaimana dialami mesti mematuhi syarat asas keupayaan kognitif manusia.[1] Analogi tersebut tidak bermaksud bahawa objek dicipta sesuka hati oleh fikiran, tetapi bahawa bentuk pengalaman manusia bergantung pada struktur kognitif yang memungkinkan sesuatu hadir sebagai objek pengalaman.
Idealisme transendental
[sunting | sunting sumber]Dalam "Estetika Transendental" pada bahagian awal Kritik der reinen Vernunft, Kant berhujah bahawa ruang dan masa ialah bentuk a priori bagi kepekaan manusia. Semua objek pengalaman luaran dialami dalam ruang, sementara semua keadaan pengalaman, termasuk pengalaman dalaman, tersusun dalam masa. Menurut Kant, ruang dan masa bukan ciri yang boleh kita ketahui sebagai milik benda pada dirinya sendiri secara bebas daripada cara manusia mengalaminya.[11]
Dalam "Analitik Transendental", Kant berhujah bahawa pengalaman yang bersatu dan objektif juga memerlukan konsep asas pemahaman yang disebut kategori, termasuk konsep sebab-akibat, kesatuan, pluraliti dan keperluan. Bahan deria tanpa struktur konseptual tidak dengan sendirinya menghasilkan pengalaman tentang objek yang tersusun; sebaliknya, konsep tanpa kandungan deria tidak memberikan pengetahuan empirik.[9]
Kant menamakan kedudukan keseluruhannya sebagai idealisme transendental. Objek yang berada dalam ruang dan masa ialah "penampakan" atau fenomena, iaitu objek sebagaimana ia dapat dialami di bawah syarat kepekaan dan pemahaman manusia. Kant membezakan penampakan tersebut daripada benda "pada dirinya sendiri" (Jerman: Ding an sich), yakni benda dipertimbangkan secara bebas daripada syarat pengalaman manusia.[2]
Perbezaan tersebut menjadi salah satu bahagian falsafah Kant yang paling banyak diperdebatkan. Tafsiran berbeza mengenai sama ada penampakan dan benda pada dirinya sendiri harus dianggap sebagai dua jenis entiti, dua aspek benda yang sama atau dua cara mempertimbangkan objek telah muncul sejak penerbitan Kritik der reinen Vernunft.[2] Oleh itu, idealisme transendental tidak wajar diringkaskan sebagai dakwaan mudah bahawa dunia luar hanyalah ilusi.
Batas akal dan metafizik spekulatif
[sunting | sunting sumber]Kant membezakan pemahaman yang menggunakan konsep untuk menyusun pengalaman daripada akal yang mencari prinsip lebih umum dan penjelasan tanpa syarat. Dorongan akal untuk mencapai keseluruhan yang lengkap adalah berguna bagi penyelidikan, tetapi menurut Kant ia menimbulkan kekeliruan apabila idea seperti jiwa, dunia sebagai keseluruhan dan Tuhan dianggap sebagai objek yang dapat diketahui dengan cara yang sama seperti objek pengalaman.[9]
Dalam "Dialektik Transendental", Kant mengkritik apa yang dianggapnya sebagai kekeliruan dalam psikologi rasional, kosmologi rasional dan teologi rasional. "Paralogisme" membincangkan percubaan membuat kesimpulan metafizik mengenai sifat jiwa semata-mata daripada kesedaran diri. "Antinomi" pula menunjukkan bahawa akal boleh terdorong kepada hujah yang saling bertentangan apabila dunia sebagai keseluruhan diperlakukan sebagai objek pengalaman yang lengkap.[10]
Kant turut menolak keupayaan akal teoritis untuk membuktikan kewujudan Tuhan melalui bentuk tradisional hujah ontologi, hujah kosmologi dan hujah teleologi. Kesimpulannya bukan bahawa Tuhan atau kebebasan telah terbukti tidak wujud, tetapi bahawa tuntutan tersebut tidak boleh dijadikan pengetahuan teoritis dengan melampaui batas pengalaman yang mungkin.[9]
Falsafah moral
[sunting | sunting sumber]Kehendak baik, kewajipan dan nilai moral
[sunting | sunting sumber]Falsafah moral Kant dikembangkan terutamanya dalam Grundlegung zur Metaphysik der Sitten (1785), Kritik der praktischen Vernunft (1788) dan Die Metaphysik der Sitten (1797). Kant bermula dengan gagasan bahawa kehendak baik mempunyai nilai moral bukan kerana akibat yang berjaya dihasilkannya, tetapi kerana prinsip yang mengarahkannya.[3]
Bagi Kant, terdapat perbezaan antara tindakan yang sekadar sesuai dengan kewajipan dengan tindakan yang dilakukan daripada kewajipan. Seseorang mungkin, misalnya, melakukan perkara yang secara luaran betul kerana kepentingan diri, kebiasaan atau kecenderungan. Nilai moral dalam pengertian Kant bergantung pada maksim, iaitu prinsip subjektif yang menjadi dasar seseorang bertindak, dan pada hubungan maksim tersebut dengan hukum moral.[3]
Penekanan ini menjadikan Kant salah satu sumber terpenting bagi tradisi yang kemudiannya dikenali sebagai etika deontologi. Walau bagaimanapun, teori Kant lebih luas daripada peraturan mudah bahawa "kewajipan mengatasi akibat". Ia menghubungkan kewajipan dengan rasionaliti, kebebasan, penghormatan terhadap manusia dan keupayaan agen untuk memberikan hukum moral kepada dirinya sendiri.[3]
Perintah kategoris dan autonomi
[sunting | sunting sumber]Kant membezakan perintah hipotetis daripada perintah kategoris. Perintah hipotetis mengikat seseorang dengan syarat bahawa orang itu mempunyai tujuan tertentu, misalnya jika seseorang mahu mencapai suatu hasil maka dia harus menggunakan cara yang sesuai. Perintah kategoris pula, menurut Kant, mengikat agen rasional tanpa bergantung pada tujuan bersyarat seperti itu.[3]
Kant memberikan beberapa rumusan bagi prinsip moral tertinggi tersebut. Rumusan hukum sejagat menghendaki seseorang hanya bertindak berdasarkan maksim yang pada masa yang sama dapat dikehendakinya menjadi hukum sejagat. Ujian ini menilai bukan sama ada tindakan tertentu menghasilkan akibat yang menyenangkan, tetapi sama ada prinsip tindakan tersebut boleh diterima secara rasional sebagai prinsip bagi semua agen dalam keadaan yang sebanding.[3]
Rumusan kemanusiaan pula menghendaki kemanusiaan, sama ada pada diri sendiri atau orang lain, diperlakukan sebagai tujuan pada dirinya dan bukan semata-mata sebagai alat. Rumusan ini menjadi asas penting bagi penekanan Kant terhadap nilai dan kedudukan moral setiap orang.[3]
Konsep autonomi menyatukan unsur-unsur tersebut. Bagi Kant, autonomi bukan kebebasan melakukan apa sahaja yang dikehendaki seseorang, tetapi keupayaan kehendak rasional untuk tertakluk kepada hukum yang dapat diakui sebagai diberikan oleh akal itu sendiri. Sebaliknya, heteronomi berlaku apabila prinsip tindakan akhirnya bergantung pada dorongan, kepentingan atau autoriti yang tidak berasal daripada hukum moral rasional.[3]
Estetika dan teleologi
[sunting | sunting sumber]Bahagian pertama Kritik der Urteilskraft membincangkan penghakiman estetik, terutamanya pengalaman terhadap yang indah dan yang luhur. Kant membezakan keseronokan terhadap keindahan daripada keseronokan yang hanya berkaitan dengan sesuatu yang menyenangkan atau berguna. Penghakiman mengenai keindahan, menurutnya, melibatkan keseronokan yang tidak bergantung pada kepentingan peribadi terhadap kewujudan objek tersebut, namun pada masa yang sama membuat tuntutan bahawa persetujuan orang lain secara munasabah dapat diharapkan.[4]
Kant menerangkan pengalaman keindahan melalui hubungan bebas antara imaginasi dengan pemahaman. Perbincangannya turut merangkumi seni, genius dan idea estetik. Dalam analisis mengenai yang luhur, beliau meneliti pengalaman apabila keluasan atau kuasa sesuatu melampaui kemampuan imaginasi untuk merangkumnya dengan mudah tetapi pada masa yang sama menonjolkan keupayaan akal manusia.[4]
Bahagian kedua karya tersebut membincangkan teleologi. Kant berhujah bahawa organisma sukar difahami melalui penghakiman biasa seolah-olah bahagian dan keseluruhannya tidak mempunyai hubungan bertujuan. Beliau membenarkan penggunaan konsep tujuan sebagai prinsip penghakiman reflektif dalam mengkaji organisma, tetapi tidak menganggapnya sebagai bukti bahawa sains telah mengetahui suatu tujuan objektif atau perancang ghaib di sebalik alam.[4]
Falsafah politik dan undang-undang
[sunting | sunting sumber]Falsafah politik Kant tersebar dalam sejumlah esei dan dikembangkan secara sistematik dalam bahagian "Doktrin Hak" dalam Die Metaphysik der Sitten. Titik permulaannya ialah hak asal setiap orang kepada kebebasan sejauh kebebasan seseorang dapat wujud bersama kebebasan semua orang di bawah hukum sejagat.[5]
Menurut Kant, manusia mempunyai kewajipan untuk meninggalkan keadaan alam dan memasuki keadaan sivil yang diperintah oleh undang-undang awam. Negara yang sah tidak sepatutnya memaksakan suatu konsep tertentu mengenai kebahagiaan kepada rakyat, tetapi harus menjamin kerangka hak yang membolehkan kebebasan setiap orang diselaraskan dengan kebebasan orang lain.[5]
Dalam Über den Gemeinspruch: Das mag in der Theorie richtig sein, taugt aber nicht für die Praxis dan Zum ewigen Frieden, Kant menggunakan gagasan kontrak sosial sebagai prinsip akal untuk menilai kesahan undang-undang, bukan sebagai dakwaan bahawa suatu kontrak sejarah sebenar pernah berlaku. Beliau mempertahankan perlembagaan republikan, kebebasan penggunaan awam akal serta pembentukan hubungan undang-undang antara negara sebagai syarat bagi keamanan yang berkekalan.[5]
Pemikiran antarabangsa Kant membezakan hak dalam sesebuah negara, hak antara negara dan hak kosmopolitan. Zum ewigen Frieden (1795) mencadangkan suatu aturan antarabangsa yang mengurangkan keadaan perang berterusan antara negara dan menjadi salah satu teks klasik dalam sejarah teori keamanan serta hubungan antarabangsa.[5]
Pada masa yang sama, teori kewarganegaraan Kant mempunyai batas yang ketara menurut ukuran kesamarataan moden. Beliau membezakan warganegara "aktif" daripada "pasif" dan tidak memberikan kedudukan politik aktif yang sama kepada wanita, kanak-kanak serta orang dewasa tertentu yang bergantung secara ekonomi kepada orang lain. Aspek ini menjadi salah satu sasaran penting kritikan kontemporari terhadap teori politiknya.[5][12]
Falsafah agama
[sunting | sunting sumber]Hubungan Kant dengan agama tidak dapat diringkaskan hanya sebagai penerimaan atau penolakan agama. Dalam falsafah kritisnya, beliau menolak dakwaan bahawa akal teoritis dapat menghasilkan pengetahuan mengenai Tuhan yang melampaui pengalaman. Walau bagaimanapun, beliau memberikan persoalan agama suatu tempat dalam akal amali dan moraliti.[8]
Dalam Kritik der praktischen Vernunft, idea Tuhan dan keabadian jiwa muncul dalam hubungan dengan tuntutan akal amali dan gagasan mengenai kebaikan tertinggi. Kedudukannya tidak menjadikan kewujudan Tuhan sebagai kesimpulan pengetahuan teoritis, tetapi meletakkan persoalan tersebut dalam konteks kepercayaan rasional yang berkaitan dengan kehidupan moral.[8]
Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft membincangkan kecenderungan manusia kepada kejahatan, pembaharuan moral dan kemungkinan sebuah komuniti etika. Kant menafsirkan sejumlah gagasan agama melalui kerangka moralnya sendiri, suatu pendekatan yang menimbulkan pertikaian dengan pihak berkuasa agama dan politik Prusia.[8]
Falsafah alam, geografi dan antropologi
[sunting | sunting sumber]Kosmologi dan sains alam
[sunting | sunting sumber]Minat Kant terhadap sains alam mendahului falsafah kritisnya. Dalam Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels (1755), beliau cuba menerangkan pembentukan sistem suria melalui proses alamiah yang bermula daripada bahan yang tersebar. Teori tersebut merupakan salah satu pendahulu sejarah kepada bentuk kemudian hipotesis nebula mengenai pembentukan sistem planet.[1]
Kant juga mengajar geografi fizikal untuk sebahagian besar kerjaya akademiknya. Kuliah tersebut merangkumi fenomena alam dan maklumat mengenai pelbagai masyarakat serta wilayah dunia berdasarkan sumber geografi yang tersedia pada abad ke-18. Pada musim sejuk 1772–1773, beliau mula menawarkan antropologi sebagai kursus tersendiri, yang kemudiannya berkembang menjadi salah satu bahagian tetap dalam pengajarannya.[13]
Karya akhir Anthropologie in pragmatischer Hinsicht (1798) mengemukakan antropologi yang bertujuan memahami manusia sebagai agen yang hidup dan bertindak dalam dunia sosial. Pendekatan ini berbeza daripada antropologi fizikal moden dan harus difahami dalam konteks klasifikasi serta teori manusia pada zaman Kant.[1]
Antropologi dan teori ras
[sunting | sunting sumber]Kant mengambil bahagian dalam perbahasan Eropah abad ke-18 mengenai perbezaan manusia dan pewarisan sifat. Pada 1775 beliau menerbitkan esei Von den verschiedenen Rassen der Menschen ("Tentang ras manusia yang berbeza"), yang berkaitan dengan kuliah geografi fizikalnya dan cuba memberikan penjelasan mengenai asal serta pewarisan perbezaan yang dianggapnya sebagai ciri "ras".[13]
Sebahagian tulisan diterbitkan dan bahan kuliah Kant mengandungi dakwaan hierarki mengenai kumpulan manusia yang kini dianggap bersifat perkauman. Penilaian mengenai kedudukan pandangan tersebut dalam keseluruhan falsafah Kant menjadi bidang penyelidikan yang aktif. Sesetengah sarjana menekankan pertentangan antara hierarki ras yang ditemui dalam tulisan tertentu dengan prinsip moral Kant mengenai nilai rasional sejagat, sementara yang lain berdebat mengenai perubahan pandangannya dari semasa ke semasa dan sejauh mana teori ras harus dianggap sebagai unsur pusat atau pinggiran dalam sistemnya.[6]
Oleh sebab sejarah penerbitan kuliah, nota pelajar, refleksi tidak diterbitkan dan karya yang disunting selepas hayat Kant tidak semuanya mempunyai kedudukan teks yang sama, kajian semasa turut menekankan kepentingan membezakan jenis sumber tersebut ketika menentukan perkembangan pandangannya.[6]
Penerimaan, pengaruh dan kritikan
[sunting | sunting sumber]
Idealisme Jerman
[sunting | sunting sumber]Pengaruh Kant terhadap falsafah berbahasa Jerman bermula ketika beliau masih hidup. Karl Leonhard Reinhold cuba memberikan dasar yang lebih sistematik kepada falsafah kritis, sementara Johann Gottlieb Fichte mengembangkan sistem idealisme yang bermula daripada aktiviti subjek. Friedrich Wilhelm Joseph Schelling dan Georg Wilhelm Friedrich Hegel seterusnya mengembangkan bentuk idealisme mereka sendiri dengan menerima sebahagian persoalan Kant sambil mengkritik batas yang ditetapkannya antara pengetahuan dengan benda pada dirinya sendiri.[1]
Perkembangan tersebut membentuk tradisi yang kini biasanya disebut Idealisme Jerman. Walaupun Fichte, Schelling dan Hegel sering dianggap sebagai pewaris Kant, mereka bukan sekadar pengikutnya; sistem masing-masing berusaha mengubah atau mengatasi aspek utama idealisme transendental serta pembahagian antara alam dan kebebasan dalam falsafah Kant.[1]
Arthur Schopenhauer menganggap pencapaian Kant sangat penting tetapi mengkritik penggunaan konsep benda pada dirinya sendiri dan beberapa bahagian teori sebab-akibatnya. Perdebatan mengenai hubungan antara penampakan dengan benda pada dirinya sendiri kemudiannya terus menjadi salah satu masalah asas dalam tafsiran Kant.[2]
Neo-Kantianisme dan pengaruh moden
[sunting | sunting sumber]Pada separuh kedua abad ke-19, falsafah Kant mengalami kebangkitan semula dalam gerakan Neo-Kantianisme. Dari sekitar 1870 hingga Perang Dunia Pertama, gerakan ini menjadi salah satu arus utama falsafah akademik Jerman. Dua tradisi yang paling berpengaruh ialah Mazhab Marburg, yang dikaitkan dengan Hermann Cohen, Paul Natorp dan Ernst Cassirer, serta mazhab Barat Daya atau Baden yang dikaitkan dengan tokoh seperti Wilhelm Windelband dan Heinrich Rickert.[14]
Persoalan yang dirumuskan Kant terus mempengaruhi perbahasan dalam epistemologi, metafizik, falsafah sains, etika, falsafah politik, estetika dan falsafah agama. Pengaruhnya tidak terbatas kepada mazhab yang menggelarkan diri mereka Kantian; konsep mengenai syarat kemungkinan pengalaman, autonomi, martabat manusia dan batas akal menjadi titik rujukan yang turut dikritik atau diubah oleh tradisi falsafah yang sangat berbeza.[1]
Perdebatan dan kritikan
[sunting | sunting sumber]Sejak akhir abad ke-18, pengkritik Kant mempertikaikan sama ada perbezaannya antara penampakan dengan benda pada dirinya sendiri dapat dipertahankan secara konsisten. Masalahnya termasuk persoalan bagaimana Kant dapat menyatakan bahawa benda pada dirinya sendiri wujud atau mempengaruhi kepekaan jika kategori seperti sebab-akibat hanya mempunyai penggunaan yang sah dalam lingkungan pengalaman. Pelbagai tafsiran idealisme transendental pada zaman moden sebahagiannya berkembang sebagai jawapan terhadap kesukaran tersebut.[2]
Etika Kant pula diperdebatkan mengenai sifat ujian hukum sejagat, hubungan antara prinsip moral dengan akibat tindakan, konflik kewajipan serta peranan emosi dan hubungan tertentu dalam kehidupan moral. Perdebatan ini telah menghasilkan pelbagai bentuk etika Kantian kontemporari yang tidak semuanya bersetuju tentang cara terbaik mentafsir atau menggunakan perintah kategoris.[3]
Kajian kontemporari turut memberikan perhatian yang semakin besar kepada ketegangan antara prinsip moral dan politik Kant yang bersifat sejagat dengan pandangannya mengenai ras, jantina dan kewarganegaraan dalam beberapa teks. Dalam bidang kajian ras khususnya, para sarjana berbeza pendapat mengenai bagaimana perubahan kronologi, perbezaan antara teks terbitan dengan nota kuliah serta hubungan antara karya antropologi dengan falsafah kritis patut dinilai.[6][12] Perdebatan tersebut kini menjadi sebahagian penting daripada penilaian sejarah dan falsafah terhadap warisan Kant.
Karya utama
[sunting | sunting sumber]Kant menghasilkan karya mengenai metafizik, epistemologi, moral, politik, agama, estetika, sains alam, sejarah dan antropologi sepanjang lebih lima dasawarsa. Jadual berikut menyenaraikan karya terpilih yang penting bagi perkembangan pemikirannya dan bukan merupakan bibliografi lengkap.[1]
| Tahun | Judul asal | Terjemahan deskriptif dalam bahasa Melayu | Bidang atau kepentingan |
|---|---|---|---|
| 1747 | Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte | Pemikiran tentang Penilaian Sebenar Daya Hidup | Falsafah alam dan fizik prakritis.[1] |
| 1755 | Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels | Sejarah Alam Sejagat dan Teori Langit | Kosmologi dan pembentukan sistem planet; pendahulu sejarah hipotesis nebula.[1] |
| 1764 | Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen | Pemerhatian tentang Perasaan Indah dan Luhur | Perbincangan prakritis mengenai estetika, watak dan masyarakat.[1] |
| 1766 | Träume eines Geistersehers, erläutert durch Träume der Metaphysik | Mimpi Seorang Pelihat Roh, Diterangkan melalui Mimpi Metafizik | Kritik terhadap tuntutan metafizik dan pengetahuan mengenai dunia ghaib.[1] |
| 1770 | De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis | Tentang Bentuk dan Prinsip Dunia Deria dan Dunia yang Dapat Difahami | Disertasi pelantikan profesor; peralihan menuju falsafah kritis.[1] |
| 1781 1787 |
Kritik der reinen Vernunft | Kritik Akal Murni | Epistemologi, metafizik, idealisme transendental dan batas akal teoritis; edisi kedua diterbitkan pada 1787.[2] |
| 1783 | Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, die als Wissenschaft wird auftreten können | Prolegomena kepada Sebarang Metafizik Masa Hadapan yang Boleh Tampil sebagai Sains | Penjelasan yang lebih ringkas tentang persoalan utama falsafah teoritis kritis.[1] |
| 1784 | Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung? | Jawapan kepada Soalan: Apakah Pencerahan? | Penggunaan awam akal, kebebasan berfikir dan konsep Pencerahan.[5] |
| 1785 | Grundlegung zur Metaphysik der Sitten | Asas Metafizik Moral | Kehendak baik, kewajipan, perintah kategoris dan autonomi.[3] |
| 1786 | Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft | Asas Metafizik Sains Alam | Hubungan antara metafizik kritis dengan prinsip asas sains alam.[1] |
| 1788 | Kritik der praktischen Vernunft | Kritik Akal Amali | Akal amali, moraliti, kebebasan dan postulat akal amali.[3] |
| 1790 | Kritik der Urteilskraft | Kritik Daya Penghakiman | Estetika, keindahan, keluhuran dan teleologi alam.[4] |
| 1793 | Die Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft | Agama dalam Batas Akal Semata-mata | Falsafah agama, kejahatan dan komuniti etika.[8] |
| 1795 | Zum ewigen Frieden. Ein philosophischer Entwurf | Menuju Keamanan Abadi: Suatu Rancangan Falsafah | Negara republikan, hubungan antara negara, hak kosmopolitan dan keamanan.[5] |
| 1797 | Die Metaphysik der Sitten | Metafizik Moral | Teori hak, undang-undang, kewajipan etika dan kebajikan.[3][5] |
| 1798 | Der Streit der Fakultäten | Pertikaian Fakulti | Hubungan antara falsafah, universiti, agama dan kuasa negara.[8] |
| 1798 | Anthropologie in pragmatischer Hinsicht | Antropologi dari Sudut Pandang Pragmatik | Antropologi pragmatik dan kajian manusia sebagai agen sosial.[1] |
Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Rohlf, Michael (2024). Zalta, Edward N.; Nodelman, Uri (penyunting). "Immanuel Kant". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Fall 2024). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "Kant's Transcendental Idealism". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Fall 2022). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Johnson, Robert; Cureton, Adam (2025). "Kant's Moral Philosophy". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Winter 2025). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 Ginsborg, Hannah (2022). "Kant's Aesthetics and Teleology". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Fall 2022). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Rauscher, Frederick (2026). "Kant's Social and Political Philosophy". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Summer 2026). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 Vereb, Zachary; Parkhurst, William A. B. (Disember 2025). "The Problem of Methodological Dogmatism: The Curious Case of Kant on Race". Kantian Review (diterbitkan 20 Januari 2026). 30 (4): 607–631. doi:10.1017/S1369415425101180.CS1 maint: date and year (link)
- 1 2 Kuehn, Manfred (2001). Kant: A Biography. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52406-3.
- 1 2 3 4 5 6 "Kant's Philosophy of Religion". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Fall 2025). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 "Kant's Account of Reason". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Spring 2026). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 3 "Kant's Critique of Metaphysics". The Stanford Encyclopedia of Philosophy (ed. Spring 2018). Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- ↑ "Kant's Views on Space and Time". The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
- 1 2 Basevich, Elvira (2022). "The Promise and Limit of Kant's Theory of Justice: On Race, Gender and the Structural Domination of Labourers". Kantian Review. 27 (4): 541–555. doi:10.1017/S1369415422000292.
- 1 2 van Gorkom, Joris (10 Mac 2025). "Immanuel Kant's Inheritance: Race in his Early Lectures on Physical Geography". Kantian Review. doi:10.1017/S1369415424000384.CS1 maint: date and year (link)
- ↑ "Neo-Kantianism". The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Dicapai pada 10 Ogos 2026.
Pautan luar
[sunting | sunting sumber]| Antarabangsa | |
|---|---|
| Kebangsaan | |
| Akademik | |
| Seniman | |
| Tokoh | |
| Lain | |
