Idi na sadržaj

Bonaire

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
12°9′0″N 68°16′0″W / 12.15000°N 68.26667°W / 12.15000; -68.26667
Bonaire (Boneiru)
javno tijelo
Zastava
Simbol
Država  Nizozemska
Glavni grad Kralendijk
 - Koordinate 12°9′0″N 68°16′0″W / 12.15000°N 68.26667°W / 12.15000; -68.26667
Najviša tačka Brandaris
 - Nadmorska visina 241 m
Površina 288 km2
Stanovništvo 27,611 (1. januar 2026.)
Gustoća 95,9 /km2 
Osnovan 10. oktobar 2010.
Vlada  
 - Položaj Gezaghebber
 - Vođa John Soliano
Vremenska zona AST (UTC-4)
Pozivni broj +599
Kod ISO 3166-2: BQ-BO, NL-BQ
Valuta Američki dolar ($) (USD)
Internet TLD .nl, .bq
Lokacija Bonairea u Karipskom moru
Službeni jezici: papiamento i nizozemski
Satelitski snimak Bonairea i malog ostrva Klein Bonaire

Bonaire[1] je karipsko ostrvo u južnom dijelu Karipskog mora i jedno od Ostrva privjetrine. Od 10. oktobra 2010. ima status javnog tijela Nizozemske i jedno je od tri javna tijela koja zajedno čine Karipsku Nizozemsku.[2] Sjedište javne uprave i najveće naselje na ostrvu je Kralendijk, smješten na zapadnoj obali. Bonaire, zajedno s Arubom i Curaçaom, čini grupu ABC ostrva.

Bonaire je površine 288 km² i pruža se oko 38,6 km u smjeru sjever–jug, dok širina ostrva varira od približno 5 do 8 km. Oko 800 m zapadno od Bonairea nalazi se nenaseljeno ostrvce Klein Bonaire, površine oko 6 km².[3] Ostrvo je poznato po svojim koraljnim grebenima i morskim ekosistemima, koji su zaštićeni u okviru Nacionalnog pomorskog parka Bonaire, čije područje obuhvata morske vode oko Bonairea i Klein Bonairea.[4]

Na dan 1. januara 2026. Bonaire je imao 27.611 stanovnika, što je za 1.059 stanovnika, odnosno 4%, više nego godinu ranije. Rast stanovništva u najvećoj je mjeri posljedica doseljavanja.[5]

Do raspada Nizozemskih Antila 10. oktobra 2010. Bonaire je bio dio Nizozemskih Antila, zemlje unutar Kraljevine Nizozemske. Nakon ustavne reforme postao je javno tijelo Nizozemske, zajedno sa Sabom i Svetim Eustahijem. Za razliku od općina u evropskom dijelu Nizozemske, javna tijela Bonairea, Sabe i Svetog Eustahija nisu dio nijedne nizozemske pokrajine.[6]

Etimologija

[uredi | uredi izvor]

Porijeklo naziva Bonaire nije sa sigurnošću utvrđeno. Prema najčešće prihvaćenom tumačenju, naziv je povezan s autohtonim toponimom "Bonay" iz kaketijskog jezika, koji se tumači u značenju "niska zemlja" ili "niski kraj". Evropski izvori iz 16. i 17. stoljeća bilježe brojne varijante naziva, među kojima su Poynare, Bojnaj, Boynari, Boinari, Buynare, Buinare, Boinare, Bonaÿre, Bonayre i Vonayre. Razlike u pisanju vjerovatno su posljedica bilježenja autohtonog naziva prema njegovom izgovoru, budući da kaketijski jezik nije imao vlastitu pisanu tradiciju.[7]

U starijim evropskim izvorima naziv je ponekad povezivan sa španskim izrazom buen aire, u značenju "dobar zrak", odnosno "dobar vjetar". Takvo tumačenje predstavlja sekundarnu etimološku interpretaciju, a ne nužno izvorno porijeklo naziva. Većina ranih oblika toponima, uključujući Bojnaj i Bonay, ne odgovara španskom izrazu buen aire, zbog čega se autohtono porijeklo smatra vjerovatnijim. Istraživanje Savjetovališta za imena Univerziteta u Leipzigu iz 2026. također ukazuje na to da najstariji zapisi govore u prilog autohtonom porijeklu naziva, dok je tumačenje buen aire vjerovatno nastalo njegovim naknadnim prilagođavanjem evropskim jezicima.[8]

Historija

[uredi | uredi izvor]
Tradicionalne stare kuće s ogradama od kaktusa, sačuvane u muzeju na otvorenom u Rinconu

Prvi stanovnici

[uredi | uredi izvor]

Najstariji poznati tragovi ljudskog prisustva na Bonaireu potječu iz arhaijskog, odnosno prekeramičkog razdoblja i datiraju od približno od 1650. p.n.e. Stanovništvo tog razdoblja činile su manje, pokretne zajednice koje su se bavile lovom i ribolovom te su koristile različita područja ostrva u skladu s dostupnim prirodnim resursima. Veći broj arheoloških nalazišta iz tog razdoblja pronađen je na sjeverozapadu Bonairea, posebno u području zaljeva Slagbaai i Gotomeer, koje se smatra jednim od glavnih područja aktivnosti arhaičkog stanovništva.[9][10]

Kasnije su se na Bonaireu pojavile zajednice keramičkog razdoblja, koje su se, za razliku od ranijih arhaičkih grupa, bavile i poljoprivredom te osnivale trajnija naselja. Njihova materijalna kultura povezuje se s dabajuroidnom tradicijom, rasprostranjenom na području današnje sjeverozapadne Venecuele i ABC ostrva. U arheološkoj i historijskoj literaturi ta se tradicija povezuje s narodom Caquetío, koji je u vrijeme dolaska Evropljana naseljavao područja današnje Venecuele, Arube, Bonairea i Curaçaa.[11]

Jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta ovog razdoblja na Bonaireu je "Amboina", gdje su pronađeni ostaci naselja s kružnim kućama, ukopima i drugim elementima materijalne kulture. Arheološka istraživanja pokazuju da je naselje bilo nastanjeno približno od 1040. do 1360, a moguće i nešto kasnije. Nalazište se pripisuje dabajuroidskoj kulturi, za koju se općenito smatra da je pripadala historijski poznatom narodu Caquetío.[12]

Arheološki ostaci domorodačkog stanovništva pronađeni su na više lokacija na Bonaireu, uključujući područja sjeveroistočno od Kralendijka i oko zaljeva Lac. Na ostrvu su sačuvani i primjeri petroglifa i drugih crteža na stijenama koji svjedoče o životu stanovništva u pretkolumbovskom dobu (periodu prije dolaska Evropljana na američki kontinent). Do dolaska Španaca krajem 15. stoljeća na Bonaireu je živjelo domorodačko stanovništvo koje se u evropskim historijskim izvorima navodi kao Kaketio.[13]

Špansko razdoblje

[uredi | uredi izvor]

Prvi poznati evropski kontakt s Bonaireom dogodio se 1499. tokom ekspedicije Alonsa de Ojeda duž sjeverne obale Južne Amerike. U ekspediciji su učestvovali i navigator Amerigo Vespucci te kartograf Juan de la Cosa. Prema historijskim rekonstrukcijama, ostrvo koje je ekspedicija posjetila u blizini Curaçaa najvjerovatnije je bilo Bonaire.[10]

Španci su u početku pridavali malo značaja Bonaireu i drugim ABC ostrvima. Zbog njihove sušne klime i nedostatka plemenitih metala ostrva su u španskim izvorima bila poznati kao "Beskorisna ostrva" (španski: islas inútiles).[14] Ipak, španski trgovci robljem su već u prvim decenijama 16. stoljeća zarobljavali domorodačko stanovništvo Bonairea i drugih ostrva i prisilno ga odvodili u španske kolonije. Dio stanovništva s Bonairea odveden je na Hispaniolu, gdje je korišten kao prisilna radna snaga, između ostalog u rudnicima bakra.[10][15]

Španska kruna je sredinom 1520-ih počela nastojati uspostaviti trajniju kontrolu nad ABC ostrvima. Juan Martínez de Ampíes, službenik Kraljevske riznice na Hispanioli, nastojao je zaštititi domorodačko stanovništvo od porobljavanja i dobiti pravo na naseljavanje ostrva. Dana 15. novembra 1526. sklopio je s krunom kapitulaciju kojom su mu dodijeljena prava u vezi s osvajanjem i naseljavanjem Curaçaa, Arube i Bonairea.[16]

Tokom 1520-ih na Bonaireu je uspostavljena ograničena španska kolonijalna prisutnost. Španci su na ostrvo doveli domaće životinje, među kojima goveda, magarce, koze, konje, svinje i ovce. Zbog sušne klime i ograničenih mogućnosti poljoprivrede, stočarstvo je postalo jedna od glavnih privrednih djelatnosti. Stoka se uglavnom uzgajala radi kože, dok je naselje Rincon u unutrašnjosti ostrva postalo jedno od glavnih centara stanovništva.[10]

Španska vlast nad Bonaireom ostala je ograničena i ostrvo je tokom 16. i početkom 17. stoljeća imalo malo stanovnika. Prema kasnijim historijskim procjenama, oko 1620. na Bonaireu je živjelo svega oko 40 ljudi.[10] Početkom 17. stoljeća na Bonaire su sve češće dolazili nizozemski brodovi u potrazi za soli, a slabljenje španske prisutnosti na ostrvu otvorilo je put nizozemskom osvajanju 1636.

Nizozemsko razdoblje

[uredi | uredi izvor]
Tvrđava Oranje u Kralendijku, izgrađena 1639.

Nizozemska zapadnoindijska kompanija (WIC) osnovana je 1621, s monopolom na nizozemsku trgovinu, kolonizaciju i pomorske aktivnosti na području Atlantika. Nizozemski brodovi posjećivali su Bonaire najmanje od 1623, prvenstveno radi nabavke soli, mesa, vode i drveta. Godine 1626. na ostrvo je stigla ekspedicija pod vodstvom Boudewijna Hendricksza, čiji su ljudi na Bonaireu pribavili stoku i drvo, a pri odlasku na ostrvu su ostavili 11 španskih i portugalskih zarobljenika.[17]

Nakon što su Nizozemci 1634. zauzeli Curaçao, njihove su snage 1636. preuzele kontrolu nad Arubom i Bonaireom. Time je Bonaire ušao u sastav nizozemskog kolonijalnog prostora i postao posjed Nizozemske zapadnoindijske kompanije. Ostrvo je ostalo pod upravom WIC-a do njenog ukidanja 1792.[10]

Za razliku od Curaçaa, koji je postao važan centar nizozemske trgovine robljem, Bonaire je prvenstveno korišten za proizvodnju soli, stočarstvo i uzgoj poljoprivrednih kultura. Sol je postala jedan od najvažnijih proizvoda ostrva. U solanama su radili porobljeni Afrikanci, a prisilni rad korišten je i u drugim djelatnostima. Tokom 17. i 18. stoljeća na ostrvu su živjeli i radili domorodački stanovnici, evropski doseljenici, porobljeni Afrikanci i kažnjenici. Razvoj proizvodnje soli bio je povezan s prirodnim uslovima Bonairea i njegovim položajem u odnosu na Curaçao i druge nizozemske karipske posjede.[10][18]

Nizozemska kolonijalna uprava održavala je malu populaciju na ostrvu i prvenstveno je bila usmjerena na iskorištavanje njegovih resursa. U izvještaju iz 1806. na Bonaireu je zabilježeno 272 porobljene osobe u vlasništvu kolonijalne uprave, 92 privatno porobljene osobe, 284 domorodačka stanovnika i 225 slobodnih crnih i obojenih stanovnika koji su, kao uslov boravka na ostrvu, imali obavezu obavljanja određenih javnih radova.[19]

Tokom 18. stoljeća počelo se razvijati malo naselje uz sidrište na jugozapadnoj obali Bonairea, na području današnjeg Kralendijka. Engleski pomorac William Dampier opisao je 1681. kuće smještene nešto dalje od obale, dok izvještaj iz 1778. spominje nekoliko kuća uz samo sidrište. Naselje je bilo poznato kao Playa, a tokom britanske uprave početkom 19. stoljeća dodatno se razvilo i postalo jezgro današnjeg Kralendijka.[20]

Na području današnjeg Kralendijka nizozemske vlasti podigle su utvrdu 1639. Utvrda je kasnije više puta mijenjana i obnavljana; nova utvrda kod naselja Playa podignuta je 1796, dok današnja građevina Fort Oranje uglavnom potiče iz obnove nakon povratka Bonairea pod nizozemsku vlast 1816.[20]

Britanska uprava

[uredi | uredi izvor]

Tokom Napoleonskih ratova Nizozemska je dvaput izgubila kontrolu nad Bonaireom. Britanci su preuzeli upravu nad ostrvom u periodima od 1800. do 1803. i od 1807. do 1816. Britanska okupacija bila je dio šireg sukoba evropskih sila i njihovog nadmetanja za kontrolu nad nizozemskim posjedima na Karibima.[18][19]

Tokom britanske uprave promijenili su se način upravljanja otokom i korištenje njegovih prirodnih resursa. Britanska uprava je 1810. godine iznajmila radnu snagu i prirodne resurse Bonairea američkom trgovcu Josephu Foulkeu, čija je djelatnost bila posebno usmjerena na iskorištavanje drveta i dovela do značajnog krčenja šuma.[19]

Nakon završetka Napoleonskih ratova i obnove nizozemske vlasti Bonaire je 1816. vraćen Nizozemskoj. Time je završeno razdoblje britanske uprave, a otok je ponovo stavljen pod nizozemsku vlast.[18]

Emancipacija

[uredi | uredi izvor]
Nastambe za robove na Bonaireu

Nakon obnove nizozemske vlasti 1816. Bonaire je ostao kolonijalno imanje pod neposrednom upravom vlasti. Privreda ostrva u velikoj se mjeri oslanjala na rad porobljenog stanovništva, naročito u proizvodnji soli. Za razliku od većine karipskih kolonija, na Bonaireu je većina porobljenih osoba bila u vlasništvu države: do 1792. Nizozemske zapadnoindijske kompanije, a nakon njenog raspuštanja nizozemske države. Posebno težak bio je rad u solanama, gdje su radnici bili izloženi visokoj temperaturi, odsjaju sunca od soli i slanoj vodi.[19]

Broj porobljenih stanovnika povećavao se tokom prve polovine 19. stoljeća. Godine 1853. na Bonaireu su bila 769 porobljena stanovnika, od kojih je 464 radilo u solanama.[10] Istovremeno je postojao i brojčano značajan slobodni dio stanovništva, dok su pojedini porobljeni ljudi u privatnom vlasništvu bili uključeni u domaće i druge poslove izvan državnih solana.[19]

Ukidanje ropstva u nizozemskim zapadnoindijskim kolonijama propisano je zakonom od 8. augusta 1862, koji je obuhvatio Surinam i ostrva Curaçao, Bonaire, Aruba, Sveti Eustahije, Saba i nizozemski dio Svetog Martina. Iako je zakon donesen 1862, njegovo stupanje na snagu bilo je određeno za 1. juli 1863. Tog dana ropstvo je na Bonaireu pravno ukinuto, zajedno s ostalim nizozemskim karipskim posjedima.[21][22]

Na emancipaciji je na Bonaireu slobodu dobilo ukupno 758 porobljenih osoba. Od tog broja 607 bilo je u vlasništvu kolonijalne vlade, dok je 151 osoba bila u privatnom vlasništvu. Za privatno porobljene osobe nizozemska država isplatila je naknadu njihovim vlasnicima; oslobođene osobe nisu dobila naknadu za višegodišnji prisilni rad. Struktura emancipacije na Bonaireu tako je bila neuobičajena u odnosu na druge karipske kolonije, jer je najveći dio oslobođenih prethodno bio u državnom, a ne privatnom vlasništvu.[10][19][22]

Za razliku od Surinama, gdje je nakon emancipacije uveden desetogodišnji sistem državnog nadzora nad dijelom bivših porobljenih radnika, takav sistem nije uveden na karipskim ostrvima. Na Bonaireu je, međutim, ekonomska zavisnost velikog dijela oslobođenog stanovništva ostala izražena. Mnogi bivši porobljeni nastavili su raditi u solanama kao najamni radnici, sada za novčanu naknadu. Proizvodnja soli zbog toga nije odmah prestala, iako su ukidanje prisilnog rada, troškovi rada i kolonijalni porezi utjecali na njenu kasniju profitabilnost.[10][22]

Emancipacija je istovremeno označila kraj dotadašnjeg sistema državnog upravljanja zemljištem i privredom. Bonaire je prije toga u velikoj mjeri funkcionisao kao državno kolonijalno imanje, a nakon ukidanja ropstva nizozemska kolonijalna uprava počela je prodavati državne posjede. Godine 1867. veliki dijelovi ostrva podijeljeni su na velike parcele i ponuđeni na prodaju, dok je prodaja državnih solana uslijedila krajem 1860-ih i početkom 1870-ih. Veliki dio zemljišta tako je prešao u privatne ruke, čime je okončano razdoblje Bonairea kao državnog kolonijalnog imanja.[23]

Drugi svjetski rat

[uredi | uredi izvor]

Izbijanje Drugog svjetskog rata snažno je utjecalo na Bonaire, iako se na samom ostrvu nisu vodile veće kopnene borbe. Nakon njemačke invazije na Nizozemsku 10. maja 1940, nizozemske kolonijalne vlasti na Karibima poduzele su mjere za zaštitu važnih privrednih i vojnih objekata. Poseban značaj imali su Aruba i Curaçao, gdje su se nalazile velike naftne rafinerije od strateškog značaja za savezničke ratne napore. Britanske snage učestvovale su u njihovoj odbrani, a od 1942. u zaštiti nizozemskih karipskih posjeda sve značajniju ulogu preuzele su Sjedinjene Američke Države.[24][25]

Jedna od prvih mjera bila je internacija osoba koje su kolonijalne vlasti smatrale prijetnjom javnom redu i sigurnosti. Na osnovu propisa PB 1940, br. 38, takve osobe mogle su biti pritvorene i internirane po nalogu glavnog tužioca, bez prethodne odluke suda. Za slučaj njemačke okupacije Nizozemske pripreme za interniranje bile su započete još 1939, a Bonaire je unaprijed određen za mjesto internacijskog kampa. Spisak osoba predviđenih za hapšenje također je bio sastavljen prije početka okupacije.[26]

U maju 1940. na Bonaire su prebačene grupe njemačkih i austrijskih državljana koji su živjeli na Curaçau i Arubi, kao i druge osobe koje su vlasti smatrale sigurnosnim rizikom. Među interniranima su se nalazili i njemački i austrijski Jevreji koji su prethodno napustili Evropu zbog nacističkog progona. Pored njih, internirani su i pojedini pripadnici ili simpatizeri Nacionalsocijalističkog pokreta u Nizozemskoj (NSB), kao i druge kategorije osoba.[27]

U početku su internirani bili smješteni u tri školske zgrade na Bonaireu. Najveći i najvažniji internacijski kamp, "Playa Pariba", južno od Kralendijka, dovršen je u oktobru 1940. Kamp je bio ograđen i strogo čuvan, a u njemu su bili odvojeni muškarci i žene. Ukupno je kroz kamp "Playa Pariba" tokom njegova postojanja prošlo 461 internirana osoba.[28]

Tokom 1941. dio njemačkih i austrijskih Jevreja premješten je iz "Playa Paribe" u kamp "Guatemala", na istoimenoj plantaži. Cilj premještanja bio je da se oni odvoje od interniranih koji su bili povezani s nacističkim režimom ili su mu bili naklonjeni. Kamp "Guatemala" djelovao je od marta 1941. do maja 1945. Osim ova dva glavna kampa, u različitim periodima korištene su i druge lokacije za interniranje.[29] Internacijski sistem na Bonaireu ostao je na snazi i nakon završetka većine ratnih operacija. Kamp "Playa Pariba" zatvoren je tek u februaru 1947. Time je Bonaire bio jedno od mjesta na kojima su se posljedice ratnih sigurnosnih mjera zadržale i nakon formalnog završetka rata.

Rat je doveo i do snažnijeg američkog vojnog prisustva na Bonaireu. Godine 1942. na području Tanki Maraka uspostavljena je američka vojna baza s radarskim i drugim odbrambenim kapacitetima. Njena osnovna svrha bila je nadzor i zaštita pomorskih i zračnih puteva u širem području južnih Kariba. Američke snage na Bonaireu ostale su prisutne i nakon završetka rata, a baza je rasformirana tek 1947.[30]

Američka vojna prisutnost utjecala je i na razvoj zračnog saobraćaja. Prvi aerodrom na Bonaireu izgrađen je 1935–1936, ali je tokom rata postalo jasno da postojeća pista nije dovoljna za vojne potrebe. Nakon dolaska američkih vojnika 1943. pokrenuta je izgradnja novog aerodroma. Radovi su počeli u decembru 1943, a novi Aerodrom "Flamingo" postao je operativan 1945.[31]

Rat je pogodio i stanovništvo Bonairea koje je živjelo od pomorstva. Brojni muškarci s ostrva radili su kao pomorci na tankerima i trgovačkim brodovima koji su prevozili naftu i drugu robu između karipskih luka. Njemačke podmornice napadale su brodove u blizini Arube, Curaçaa i obale Venezuele. Među žrtvama tih napada bili su i stanovnici Bonairea. Tako su, na primjer, 16. februara 1942. njemačke podmornice potopile tanker "Oranjestad" kod Arube i tanker "Tia Juana" kod obale Venezuele, pri čemu su poginuli i pomorci s Bonairea.[32]

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ↑ "Bonaire". Dictionary.com (jezik: engleski). Arhivirano s originala, 24. 11. 2015. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  2. ↑ "Governance of Bonaire, St Eustatius and Saba". Government.nl. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  3. ↑ "Reforestation Klein Curacao and Klein Bonaire Successful". DCNA. 27. 8. 2013. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  4. ↑ "Bonaire National Marine Park". UNESCO. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  5. ↑ "Population of the Caribbean Netherlands up by over 1.2 thousand in 2025". CBS. 27. 5. 2026. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  6. ↑ "What are the different parts of the Kingdom of the Netherlands?". Government.nl. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  7. ↑ L’Etang, Thierry. Du nom indigène des îles de l’archipel des Antilles (PDF) (Report) (jezik: francuski). Pristupljeno 4. 9. 2026.
  8. ↑ "ABC-Inseln" (jezik: njemački). Universität Leipzig. 14. 6. 2026. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  9. ↑ Hofman, Corinne L.; Antczak, Andrzej T., ured. (2019). Early Settlers of the Insular Caribbean: Dearchaizing the Archaic (PDF) (jezik: engleski). Leiden: Sidestone Press. ISBN 978-90-8890-780-7.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Stelten, Ruud; Antczak, Konrad A. (2022). "Life at the Salty Edge of Empire: The Maritime Cultural Landscape at the Orange Saltpan on Bonaire, 1821–1960". International Journal of Historical Archaeology (jezik: engleski). 27: 543–573. doi:10.1007/s10761-022-00660-9.
  11. ↑ Michael, Lev; de Carvalho, Fernando; Chacon, Thiago; Rybka, Konrad; Sabogal, Andrés; Chousou-Polydouri, Natalia; Kaiping, Gereon (9. 12. 2022). "Deriving calibrations for Arawakan using archaeological evidence". Interface Focus. 13 (1): 20220049. doi:10.1098/rsfs.2022.0049.
  12. ↑ Hofman, Corinne L.; Haviser, Jay B., ured. (2015). Managing Our Past into the Future: Archaeological Heritage Management in the Dutch Caribbean (PDF). Leiden: Sidestone Press. ISBN 978-90-8890-325-0.
  13. ↑ Presentation of the Caribbean Countries and Legal Protections (PDF). UNESCO World Heritage Centre. 2004.
  14. ↑ Gómez, María Asunción. "El español en la cartografía lingüística de las Antillas menores" (jezik: španski). Centro Virtual Cervantes. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  15. ↑ Anderson-Córdova, Karen F. (2017). Surviving Spanish Conquest: Indian Fight, Flight, and Cultural Transformation in Hispaniola and Puerto Rico. University of Alabama Press. doi:10.2307/jj.30297488.
  16. ↑ "Cronología de historia de Venezuela: 1526" (jezik: španski). Fundación Empresas Polar. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  17. ↑ Euwens, P. A. (1907). "Historisch overzicht van het eiland Bonaire". Neerlandia (jezik: nizozemski). 11. Pristupljeno 4. 9. 2026.
  18. 1 2 3 van Welie, Rik (2008). "Slave trading and slavery in the Dutch colonial empire: A global comparison". New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids (jezik: engleski). 82 (1–2): 47–96. doi:10.1163/13822373-90002465. JSTOR 43390702.
  19. 1 2 3 4 5 6 Quanjer, Björn; van Galen, Coen W.; Rosenbaum-Feldbrügge, Matthias (2026). "Under company and state, reconstructing government-owned enslaved families on Bonaire 1758-1863". The History of the Family (jezik: engleski). 31 (4): 654–673. doi:10.1080/1081602X.2026.2659321.
  20. 1 2 "Kralendijk Roadstead" (jezik: engleski). Cultural Heritage Agency of the Netherlands (RCE). Pristupljeno 4. 9. 2026.
  21. ↑ van Sypesteyn, C. A. (1866). "Afschaffing der Slavernij in de Nederlandsche West-Indische Kolonien". De Economist (jezik: nizozemski). 15 (1): 1–85. doi:10.1007/BF02203356. Pristupljeno 6. 9. 2026.
  22. 1 2 3 Fatah-Black, Karwan; Lauret, Lauren; van den Tol, Joris (2023). Serving the chain? De Nederlandsche Bank and the last decades of slavery, 1814–1863 (PDF) (jezik: engleski). Leiden University Press. doi:10.24415/9789087283926. ISBN 978-90-8728-392-6. Pristupljeno 6. 9. 2026.
  23. ↑ Benjamins, Herman Daniël; Snelleman, Joh. F., ured. (1917). Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indië (jezik: nizozemski). Den Haag/Leiden: Martinus Nijhoff / E.J. Brill. Pristupljeno 6. 9. 2026.
  24. ↑ van der Horst, Liesbeth (2004). Wereldoorlog in de West: Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba, 1940-1945 (jezik: nizozemski). Uitgeverij Verloren. ISBN 978-90-6550-794-5. Pristupljeno 6. 9. 2026.
  25. ↑ "The Netherlands Minister (Loudon) to the Under Secretary of State (Welles), January 6, 1942". Foreign Relations of the United States, 1942, Europe, Volume III (jezik: engleski). Office of the Historian, U.S. Department of State. 6. 1. 1942. Pristupljeno 6. 9. 2026.
  26. ↑ "Inventaris van de archieven van (Marine) instanties en onderdelen in de gebiedsdelen Curaçao en Suriname, 1934–1947" (jezik: nizozemski). Nationaal Archief. Pristupljeno 6. 9. 2026.
  27. ↑ Captain, Esther (2010). Oorlogserfgoed overzee: de erfenis van de Tweede Wereldoorlog in Aruba, Curaçao, Indonesië en Suriname (jezik: nizozemski). Amsterdam: Bert Bakker. ISBN 978-90-351-3584-0. Pristupljeno 6. 9. 2026.
  28. ↑ "Kamp Playa Pariba". Netwerk Oorlogsbronnen (jezik: nizozemski). Pristupljeno 6. 9. 2026.
  29. ↑ Victorina, Amy (2024). "Cultuurhistorische landschappen op Bonaire: Flexibele en duurzame bescherming van erfgoed (Interview met Claudia Kraan)". Tijdschrift voor Landscapsgeschiedenis / Academia.edu (jezik: nizozemski). Pristupljeno 6. 9. 2026.
  30. ↑ "Tanki Maraka Heritage Park". InfoBonaire (jezik: engleski). Pristupljeno 6. 9. 2026.
  31. ↑ "History of Bonaire Flamingo International Airport". Bonaire International Airport (jezik: engleski). Pristupljeno 6. 9. 2026.
  32. ↑ "Toespraak Rijksvertegenwoordiger Dodenherdenking Bonaire 4 mei 2024" (Press release) (jezik: nizozemski). Rijksdienst Caribisch Nederland. 6. 5. 2024. Pristupljeno 6. 9. 2026.
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Bonaire&oldid=3924588"