ateş

Ayrıca bakınız: Ateş, âteş

Türkçe

Köken

Osmanlı Türkçesi آتش‎, Farsça آتش‎

Söyleniş

• IPA^(anahtar): /aˈteʃ/
• IPA^(anahtar): [ɑ.ˈtɛʃ]
• Heceleme: a‧teş

Ad

ateş (belirtme hâli ateşi, çoğulu ateşler)

Ateş, kibritin çakılmasıyla ortaya çıkıyor. (1)

Ateş (2)

Kadın, yemekleri ateşe koymuş. (3)

Askerler, top ateşine başlamışlar.

Hemşire, hastanın ateşini ölçüyor. (5)

1. (kimya, yangın, ışık kaynakları) Yanıcı cisimlerin tutuşmasıyla beliren ısı ve ışık.
   • eş anlamlıları: od, nâr
   • Bu eller, vücuda getireceği tesirle duman ve ateş içinde, bütün bir memleketin son feryadını uyandırarak soğuyup donabilirdi. - Hamdullah Suphi Tanrıöver
   • 'Ateş, insan yaşamının vazgeçilmez unsurlarındandır ve kontrol altına alınması, medeniyetin ortaya çıkmasına olanak sağlamıştır.
2. Tutuşmuş olan cisim.
3. Isıtmak, pişirmek için kullanılan yer veya araç:
   • Yemeği ateşten indirdim.
4. Patlayıcı silahların atılması.
   • Top ateşi geceye kadar sürdü.
5. Genellikle hastalık etkisiyle artan vücut sıcaklığı.
   • Yaşamak güzel şey, dedi ateşi otuz dokuz olmasına rağmen umut dolu bir hasta.

     — 2026, Salim NİZAM, “Kırlangıç Kahvesi”, Türk Dili, 890. sayı, s. 19
6. (duygular, mecaz) Öfkeden dolayı oluşan kızgınlık.
   • Fırlayıp ayağa kalkmış, bir duvara yaslanarak ateş fışkıran gözlerle onu seyre başlamıştı. - Tarık Buğra
7. (duygular, mecaz) Şiddetli arzu.
   • Nejat Efendi'nin çalışında Peregrini'nin ihtirası, ateşi yoktu. - Halide Edip Adıvar
8. (duygular, mecaz) Büyük üzüntü, acı.
   • "İçimin ateşi hiç küllenmedi. Seneler geçtikçe daha alevleniyor. Evlat acısı bu." - Hüseyin Rahmi Gürpınar
   • Kendinizi ateşe atıyorsunuz.

Çekimleme

ateşin çekimlemesi

hâl	tekil	çoğul
yalın	ateş	ateşler
belirtme	ateşi	ateşleri
yönelme	ateşe	ateşlere
bulunma	ateşte	ateşlerde
ayrılma	ateşten	ateşlerden
tamlayan	ateşin	ateşlerin

iyelik ekleriyle

kişi	tekil	çoğul
1. tekil (benim)
yalın	ateşim	ateşlerim
belirtme	ateşimi	ateşlerimi
yönelme	ateşime	ateşlerime
bulunma	ateşimde	ateşlerimde
ayrılma	ateşimden	ateşlerimden
tamlayan	ateşimin	ateşlerimin
2. tekil (senin)
yalın	ateşin	ateşlerin
belirtme	ateşini	ateşlerini
yönelme	ateşine	ateşlerine
bulunma	ateşinde	ateşlerinde
ayrılma	ateşinden	ateşlerinden
tamlayan	ateşinin	ateşlerinin
3. tekil (onun)
yalın	ateşi	ateşleri
belirtme	ateşini	ateşlerini
yönelme	ateşine	ateşlerine
bulunma	ateşinde	ateşlerinde
ayrılma	ateşinden	ateşlerinden
tamlayan	ateşinin	ateşlerinin
1. çoğul (bizim)
yalın	ateşimiz	ateşlerimiz
belirtme	ateşimizi	ateşlerimizi
yönelme	ateşimize	ateşlerimize
bulunma	ateşimizde	ateşlerimizde
ayrılma	ateşimizden	ateşlerimizden
tamlayan	ateşimizin	ateşlerimizin
2. çoğul (sizin)
yalın	ateşiniz	ateşleriniz
belirtme	ateşinizi	ateşlerinizi
yönelme	ateşinize	ateşlerinize
bulunma	ateşinizde	ateşlerinizde
ayrılma	ateşinizden	ateşlerinizden
tamlayan	ateşinizin	ateşlerinizin
3. çoğul (onların)
yalın	ateşi	ateşleri
belirtme	ateşini	ateşlerini
yönelme	ateşine	ateşlerine
bulunma	ateşinde	ateşlerinde
ayrılma	ateşinden	ateşlerinden
tamlayan	ateşinin	ateşlerinin

Eş anlamlılar

• komut, od

Deyimler

ateşe atmak, ateş!, ateş açmak, ateş almak, ateş almaya mı geldin?, ateş bacayı sarmak, ateş saçağı sarmak, ateş basmak, ateş çıkmak, ateş etmek, ateşe tutmak, ateşe vermek, ateşe vurmak, ateşe vursa duman vermez, ateş gibi, ateş gibi kesilmek, ateş gibi yanmak, ateşi başına vurmak, ateşi çıkmak, ateşi yükselmek, ateşi düşmek, ateşine yanmak, ateşini almak, ateşi uyandırmak, ateş kesilmek, ateş kesmek, ateşle oynamak, ateşler içinde yanmak, ateş püskürmek, ateş saçmak, ateş vermek, ateş yağdırmak

Türetilmiş kavramlar

ateş balığı, ateş böceği, ateş burçları, ateş çemberi, ateş çiçeği, ateş düşürücü, ateş gecesi,ateş gemisi, ateş hattı, ateş kayığı, ateşkes, ateş kırmızısı, ateş küre, ateşölçer, ateş pahası, ateş parçası, ateş tuğlası, ateşten gömlek, alabanda ateş , çapraz ateş, aşk ateşi, bar ateşi, baraj ateşi, batarya ateşi, fındık ateşi, imha ateşi, Rum ateşi, taciz ateşi, yaylım ateşi

Çeviriler

ateşli silahların ateşlenmesini sağlayan komut

• Almanca: Feuer (de) n
• Fince: tulikomento (fi)
• İngilizce: fire (en)
• Osmanlı Türkçesi: آتش‎ (ota)
• Portekizce: febre (pt)

organizmanın hastalıklara

• Almanca: Fieber (de) n, Temperatur (de) d (hafif ateş)
• Baskça: sukar (eu)
• Çekçe: horečka (cs) d
• Ermenice: կրակ (hy) (krak)
• Felemenkçe: verhoging (nl)
• Fince: kuume (fi)
• Fransızca: fièvre (fr) d, température (fr) d
• İngilizce: fever (en)
• İspanyolca: fiebre (es) d
• İsveççe: feber (sv)
• İtalyanca: febbre (it) d
• Kürtçe: ta (ku)
• Letonca: drudzis (lv) e
• Macarca: láz (hu)
• Osmanlı Türkçesi: آتش‎ (ota)
• Portekizce: febre (pt) d
• Rusça: лихорадка (ru) d (lihoradka), жар (ru) e (jar)

yanma sırasında ortaya çıkan ışık

• Aari dili: nuha
• Afrikanca: vuur (af)
• Almanca: Feuer (de) n

  İsviçre Almancası: Feuer (als) n

• Arapça: نَار‎ (ar) e (nār), حَرِيق‎ (ar) e (ḥarīḳ)
• Arnavutça: zjarr (sq) e
• Âzerice: atəş (az), od (az)
• Baskça: su (eu)
• Başkurtça: ут (ba) (ut)
• Bretonca: tan (br)
• Bulgarca: огън (bg) (ogın)
• Çağatayca: ot‎ (chg)
• Çekçe: oheň (cs) e
• Çince:

  Mandarin dili: 火 (zh) (huǒ)

• Danca: ild (da)
• Endonezce: api (id)
• Ermenice: կրակ (hy) (krak)
• Ersya dili: тол (myv) ( tol )
• Esperanto dili: fajro (eo)
• Estonca: tuli (et)
• Evenki dili: того (togo)
• Faroe dili: eldur (fo)
• Farsça: آتش‎ (fa)
• Felemenkçe: vuur (nl)
• Fiji dili: buka (fj)
• Fince: tuli (fi)
• Fransızca: feu (fr)
• Frizce: fjoer (fy)
• Gagavuzca: ateş (gag)
• Galce: tân (cy)
• Galiçyaca: fogo (gl)
• Guarani dili: tata (gn)
• Hawaii dili: ahi (haw)
• Hausaca: wuta (ha)
• Hırvatça: vatra
• İdo dili: fairo (io)
• İngilizce: fire (en)
• İrlandaca: tine (ga)
• İskoçça: teine (gd)
• İspanyolca: fuego (es) e

  Yahudi İspanyolcası: fuego (lad)

• İsveççe: brand (sv) g, eld (sv) g
• İtalyanca: fuoco (it), fiamma (it)
• İzlandaca: eldur (is)
• Japonca: 火 (ja), ひ (ja) [hi]
• Karaçay-Balkarca: ot (krc)
• Katalanca: foc (ca) e
• Korsikaca: focu (co)
• Kürtçe: agir (ku),ar (ku)
• Lao dili: ໄຟ (lo) (fai)
• Latince: ignis (la)
• Lehçe: ogień (pl)
• Letonca: uguns (lv)
• Litvanca: ugnis (lt)
• Macarca: tűz (hu)
• Malayca: api (ms)
• Maorice: ahi (mi)
• Maranao dili: apoy
• Marathi dili: अग्नि (mr) (agni)
• Mokşa dili: тол (mdf) ( tol )
• Norveççe: ild (no) e
• Osmanlı Türkçesi: آتش‎ (ota)
• Özbekçe: otash (uz), alanga (uz), harorat (uz), olov (uz), oʻt (uz), taft (uz)
• Pali dili: aggi (pi)
• Portekizce: fogo (pt)
• Rohingya dili: ooin (rhg)
• Rumence: foc (ro) e
• Rusça: огонь (ru) (ogonʹ)
• Sarduca: focu (sc)
• Slovakça: oheň (sk) e
• Slovence: ogenj (sl)
• Sorbca:

  Aşağı Sorbca: wogeń (dsb) e

  Yukarı Sorbca: woheń (hsb) e, płomjo (hsb)

• Tatarca: ут (tt) (ut)

  Kırım Tatarcası: ateş (crh)

• Tayca: ไฟ (th) (fai)
• Telugu dili: అగ్ని (te) (agni)
• Ternate dili: uku
• Tibetçe: མེ (bo) (me)
• Türkmence: aataş (tk), ot (tk), oot ýalyn (tk)
• Udmurtça: тыл (udm) (tyl)
• Yunanca: φωτιά (el) (fotiá)

Kaynakça

• TDK Türkçe Sözlük'te: "ateş".
  TDK Özel Sözlük'te: ateş"

Atasözleri

• Ateş alev ile söndürülmez
• Ateş demekle ağız yanmaz
• Ateş düştüğü yeri yakar
• Ateş olmayan yerden duman çıkmaz
• Az ateş çok odunu yakar

Kırım Tatarcası

Ad

ateş

1. (kimya, yangın) ateş

Kaynakça

“ateş”, Luğatçıq (Rusça)