Trollowanie

Trollowanie (ang. trolling) – antyspołeczne zachowanie charakterystyczne dla internetowych forów dyskusyjnych i mediów społecznościowych, polegające na zamieszczaniu kontrowersyjnych, napastliwych, często nieprawdziwych treści w celu zwrócenia na siebie uwagi albo sprowokowania, ośmieszenia lub obrażenia innych użytkowników. Osobę odpowiedzialną za publikowanie takich przekazów określa się jako „troll”.

Etymologia

Określenie „trollowanie” pochodzi od ang. trolling for fish – metoda łowienia ryb na haczyk, błystkę ponieważ troll „zarzuca haczyk”, poruszając kontrowersyjny temat, często niepotrzebnie, aby wywołać kłótnię. Poprzez wsteczną etymologię uprawiających trollowanie nazwano trollami (od legendarno-baśniowych stworów z mitologii nordyckich).

Cechy

Trollowanie polega na zamierzonym wpływaniu na innych użytkowników poprzez ich ośmieszenie lub kierowane pod ich adresem wyzwisk, co z kolei, ma prowadzić do wywołania kłótni. Stosowane obecnie metody, opierają się na wysyłaniu napastliwych, kontrowersyjnych, często nieprawdziwych przekazów na dany temat, czy też poprzez stosowanie różnego rodzaju zabiegów erystycznych. Podstawą tego działania jest upublicznianie takich wiadomości jako przynęty, która – zdaniem trolla – potencjalnie mogłaby doprowadzić do wywołania dyskusji.

Typowe miejsca działania trolli to grupy i listy dyskusyjne, fora internetowe, czaty i serwisy społecznościowe. Trollowanie jest złamaniem jednej z podstawowych zasad netykiety. Jego efektem jest dezorganizacja danego miejsca w Internecie, w którym prowadzi się dyskusję, i skupienie uwagi na trollującej osobie.

Pomocne trollom okazują się tu techniki manipulacji psychologicznej, takie jak efekt iluzorycznej prawdy, który opiera się na rozpowszechnianiu opinii autorów znanym odbiorcom, co znacznie poprawia zaufanie do nadawcy takiego komunikatu czy efekt potwierdzenia będący procesem komunikowania tych samych przekazów na różne sposoby i w różnych kontekstach. Swoje metody oddziaływania i szerzenia dezinformacji trolle wykorzystują poprzez różne techniki. Jest to między innymi spamowanie polegające na wysyłaniu tysięcy podobnych komunikatów, wpisów i komentarzy w celu zmarginalizowania głosów alternatywnych, tworzenie specjalnych stron z fałszywymi informacjami, kreowanie mody na konkretne hasztagi czy hasła, szczególnie przydatne na Twitterze (X) czy masowe zgłaszanie do administratorów treści niezgodnych z punktem widzenia osoby publikującej.

Geneza zjawiska

O ile trollowanie określane jest obecnie jako zachowanie patologiczne i chuligańskie, wywodzi się ono z działania podejmowanego w usenecie wobec nowych użytkowników, mającego na celu ich zdyskredytowanie w oczach uczestników konkretnej grupy dyskusyjnej. Tego typu zachowanie cenione było przez grupy, a ofiarom, wobec których było ono zastosowane, czasami wysyłano akronim YHBT (you have been trolled), co oznacza powiadomienie osoby, że dała się podpuścić.

Z czasem tego typu zachowania przestały być akceptowane, a osoby nadmiernie stosujące tego typu działania zaczęto piętnować, zarówno poprzez określanie ich mianem trolli, zakłócających merytoryczny przebieg dyskusji, jak i ostrzegając przed nimi innych, szczególnie nowych użytkowników, poprzez polecanie im niepodejmowania dyskusji z trollami.

Trolle mogą również dodawać treści w internecie odpłatnie, często na zlecenie wyspecjalizowanych podmiotów zajmujących się marketingiem politycznym, nazywanych zwyczajowo farmami trolli (ang. troll farms).

Charakterystyka zachowania trolla

Osoba stosująca trollowanie zwykle reaguje wrogo zarówno na próby uspokojenia dyskusji, jak i agresywne reagowanie na jego zaczepki, merytoryczna zawartość dyskusji ma zaś dla niego znaczenie tylko o tyle, o ile rozpala w dyskutantach negatywne emocje i przyczynia się do kontynuowania sporu. Sprawia to zazwyczaj takie wrażenie, jakby troll sycił się nimi. Najczęściej im więcej osób wpadnie w jego sidła i odpowie na jego post, tym bardziej wydaje się zadowolony. Znużenie dyskutantów objawiające się kończeniem dyskusji (patrz: EOT) lub też wrzuceniem go do killfile’a interpretuje jako odniesienie zwycięstwa.

Część trolli rzadziej lub częściej zmienia swoje dane (np. adres poczty elektronicznej), aby znaleźć się poza killfile’ami innych osób.

Rodzaje trolli

W literaturze przedmiotu możemy znaleźć typologię, w której wyróżnia się siedem rodzajów trolli.

Pierwszym z nich jest typ podpalacza, którego celem jest umyślne wywołanie burzy w dyskusji. Najczęściej dotyczy ona nieznaczącego zagadnienia, ale troll próbuje jej go nadać oraz sprowokować jak najwięcej użytkowników do zwrócenia nań uwagi. Są to sytuacje, kiedy nagle w toku spokojnej, merytorycznej dyskusji pojawia się głos, który próbuje nadać znaczenie faktom lub elementom kompletnie tego znaczenia pozbawionym.

Kolejnym typem jest pedantyczny gramatyk, czyli troll, którego przedmiotem zainteresowania nie jest dyskusja, ani żaden z jej aspektów, ale słowa, które w niej padają. Wytyka on uczestnikom dyskusji błędy gramatyczne lub stylistyczne, atakuje personalnie jako nieumiejących korzystać ze słownika, podając się jednocześnie za znawcę prawideł języka.

Wojownik to typ trolla, który z przesadną konsekwencją dyskutuje i nie odpuszcza, dopóki ktoś nie zgodzi się z jego argumentami. Jest typem, który usiłuje udowodnić, że ma rację, nawet wówczas gdy nikt już nie chce z nim dyskutować.

W swoim rzekomym profesjonalizmie przypomina trolla-eksperta, czyli takiego, który zna się na wszystkim, w każdym temacie potrafi i chce się wypowiedzieć. Ekspert nie opiera jednak swoich słów na wiedzy, a jedynie na przekonaniach, przez co często dezinformuje, podając się za specjalistę w wielu dziedzinach. W stosunku do innych uczestników dyskusji wywyższa się, uważa za wszechwiedzącego i najlepiej rozumiejącego rzeczywistość.

Kolejnym typem trolla jest złodziej. W odróżnieniu od innych typów nie ogranicza się on jedynie do dyskusji na forum. W jej trakcie lub nawet po zakończeniu wysyła prywatne wiadomości do pozostałych uczestników, często grożąc im lub stosując mowę nienawiści. Podaje się również za organa ścigania, wymuszając w ten sposób na przykład podanie swojej tożsamości czy danych wrażliwych.

Przypomina nieco trolla-dawcę, który po otrzymaniu lub samodzielnym wyszukaniu danych na temat osób biorących udział w dyskusji, upublicznia je, szkaluje i podaje w dużej ilości miejsc w internecie lub mediach społecznościowych, aby zdeprecjonować daną osobę i być może zachęcić nawet do hejtu wobec niej.

Ostatnim typem jest prześladowca, który po upatrzeniu sobie wybranej z dyskusji osoby, będzie ją śledzić i prześladować w innych miejscach i dyskusjach, starając się jak najbardziej tej osobie dokuczyć. Ataki kończy dopiero wtedy, gdy zostanie publicznie przeproszony, choć i wówczas może odpowiedzieć w sposób dyskryminujący czy nienawistny.

Typy te nie stanowią zamkniętego i sztywnego zbioru, są raczej zapisem obserwacji zachowań, jakie zachodzą w internecie i mediach społecznościowych. Trolle mogą przybierać różne formy, łączyć się w coś na wzór hybrydy i zmieniać typy w zależności od sytuacji. Często zmian tych mogą dokonywać w czasie trwania jednej dyskusji po to, aby jak najbardziej ją zdestabilizować.

Psychologia trollingu

Funkcjonowanie trolli nie byłoby możliwe, gdyby nie środowisko informacyjne, które powstało dzięki internetowi. Zajmuje ono przestrzeń pomiędzy skrajnościami: z jednej strony widzącymi sieć jako cyfrowy Dziki Zachód z normami i zasadami ustanawianymi przez użytkowników, aż do cyfrowego totalitaryzmu, z cenzurą i pozorem prawdziwej wolności. Takie widzenie przestrzeni internetowej wiąże się z przypisywaniem jej panowania innych, odwróconych zasad społecznych. Polega to na myśleniu moralnym wyraźnie oddzielonym od tego poza internetem i możemy określić je mianem wyobraźni dysocjacyjnej, która skutkuje poczuciem zagubienia i anomii, a w efekcie doprowadza do powstania indywidualnych projekcji zachowań normatywnych. Stąd także odwrócony model komunikacji, w którym ograniczone jest przekazywanie wielu informacji niewerbalnych, obejmujących cechy fizyczne, status społeczny czy stany emocjonalne. Związane z tym zjawisko niemożności potwierdzenia wszystkich zdobytych informacji sprawia, że internauta samodzielnie, na podstawie własnego doświadczenia społecznego musi zbudować sobie postać interlokutora. Z założenia będzie to portret projekcyjny, który opiera się głównie na osobowości osoby dokonującej introjekcji solipsystycznej i najczęściej rozmija z prawdą.

Dodatkowo trollingowi sprzyja, charakterystyczna dla środowiska internetu, minimalizacja autorytetów i odejście od hierarchii społecznej świata rzeczywistego, w którym czynom i słowom towarzyszą konsekwencje. Stąd związek pomiędzy trollowaniem a cechami osobowości, gdzie najczęściej zwraca się uwagę na sadyzm, makiawelizm oraz psychopatię, czyli tak zwaną Mroczną Triadę. Troll będzie więc osobą zapatrzoną w siebie, narcystyczną, charakteryzującą się obniżonym poziomem empatii oraz skłonną do manipulowania innymi ludźmi. Niektórzy badacze wskazują dodatkowo na ujemną korelację z ugodowością. Takie agresywne działania w internecie często idą w parze z wysokim poziomem nieśmiałości obserwowanym w świecie realnym, stąd wzrastająca chęć zachowań prowokacyjnych, która w warunkach poza sieciowych byłaby niemożliwa.

Trolle kreują swój własny świat, często będący przestrzenią dezinformacyjną, a następnie wychodzą z tym światem do innych użytkowników, dystrybuując zmanipulowaną rzeczywistość po sieci. Tworzą ponad dwanaście razy więcej treści niż przeciętni bywalcy internetu i im mniej są zauważani, tym częściej publikują treści denerwujące lub szokujące. Nie mają także moralnych obiekcji z nękaniem innych użytkowników jedynie dla własnej przyjemności. Nakręcają w ten sposób spiralę negatywnych emocji, ponieważ oglądanie postów tworzonych przez trolle, uczestniczenie w dyskusji z nimi podnosi prawdopodobieństwo, że inni użytkownicy zaczną trollować. To pokazuje, że zjawisko trollingu nie jest zarezerwowane jedynie dla aspołecznej mniejszości, ale że trollem może stać się każdy. Mechanizmami wyzwalającymi są: nastrój jednostki oraz kontekst dyskusji, w którym znaczącą rolę odgrywa narażenie na wcześniejsze zachowania trollingowe. Użycie dezinformacji jako broni we własnej sprawie oraz do wzmocnienia argumentów jest jednocześnie środkiem do osiągnięcia celu oraz pośrednią konsekwencją sytuacji, w której znaleźć może się większość użytkowników internetu. Dodatkowo umieszczenie dyskusji w mediach społecznościowych powoduje, że staje się ona popularna w bardzo krótkim czasie, wzrasta poziom zaangażowania biorących w niej udział i tym samym podnosi się poziom ich chęci udowodnienia swoich racji. Trolle mogą wówczas stać się celebrytami, co jeszcze mocniej będzie pogłębiać ich deficyty psychologiczne oraz zwiększać wpływ społeczny. To z kolei motywuje do jeszcze intensywniejszej działalności. Główny cel trolli to przecież zaistnienie, wywołanie reakcji innych ludzi i bycie zauważonym, a motywacja – poszukiwanie doznań i nuda.

Ta spirala wzajemnych zależności nie tylko intensyfikuje zjawisko trollingu, lecz także wpływa na zwiększenie ilości treści dezinformacyjnych, które są podstawowym narzędziem trolli w internetowych dyskusjach. Ich działalność, choć wyrasta z prostych pobudek, może przyczyniać się do wielu szkód obejmujących zarówno wirtualny, jak i realny świat.

Obrona przed trollowaniem

Nie karmić trolla

Prosimy nie karmić trolli, jest to nieuprzejme i niepotrzebne

Najskuteczniejszą obroną przed trollowaniem jest ignorowanie zaczepek trolla. O ile istnieje taka możliwość, administratorzy lub moderatorzy powinni blokować możliwość publikowania wiadomości, które można uznać za trollowanie i odpowiadania na nie. Kasowanie cudzych wiadomości wywołuje konflikt, gdyż jest powodem oskarżenia o cenzurowanie wypowiedzi oraz dodatkowym argumentem do podtrzymania konfliktu.

Zazwyczaj konsekwentne ignorowanie trolla skutkuje jego zniechęceniem i przeniesieniem się w inne miejsce lub całkowitym zaprzestaniem działalności. W praktyce jednak rzadko do tego dochodzi, ponieważ na forum bardzo często znajdą się osoby, które będą z trollem dyskutowały i tym samym zachęcały do kontynuacji działalności. Dodatkowo, niektóre trolle potrafią stworzyć wokół siebie krąg osób, które ich wspierają, chronią przed oponentami oraz podsycają dyskusję z udziałem trolla. Na szczęście, jest to zjawisko czasowe, ponieważ trolle swoim pogardliwym i nacechowanym wyższością zachowaniem w stosunku do tych osób, szybko je do siebie zniechęcają.

W slangu internetowym często mówi się, że trolla nie należy karmić – czyli że nie należy z nim w ogóle wchodzić w jakąkolwiek polemikę.

Nadużywanie terminu

Termin troll bywa nadużywany na dyskusyjnych forach internetowych. Niektóre osoby mianem tym określają dyskutanta, który przedstawia zagadnienia dla kogoś niewygodne lub za trudne do merytorycznego, szerszego omówienia. Nie każda bowiem kontrowersyjna, poruszająca trudne zagadnienia i mogąca kogoś bulwersować wypowiedź jest formą trollingu.

Zobacz też

• prawo Godwina
• hejter
• lurker
• rickroll
• griefing

Bibliografia

• KatarzynaK. Bąkowicz KatarzynaK., Trolle jako kreatorzy dezinformacji. Analiza zjawiska, „Media Biznes Kultura” (1 (16)), 2024, s. 7–18, DOI: 10.4467/25442554.MBK.24.001.19938 [dostęp 2026-07-28] .

Linki zewnętrzne

• Claire Wardle, Can you outsmart a troll (by thinking like one)? (ang.), kanał „TED-Ed” na YouTube, 29 października 2020 [dostęp 2024-10-05].