Przejdź do zawartości

Malimbus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Malimbus
Vieillot, 1805[1]
Ilustracja
Wikłacz zmienny (M. cucullatus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

wikłaczowate

Podrodzina

wikłacze

Rodzaj

Malimbus

Typ nomenklatoryczny

Malimbus cristatus Vieillot, 1805 (= Tanagra malimbica Daudin, 1802)

Gatunki

69 gatunków – zobacz opis w tekście

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Malimbus – rodzaj ptaków z podrodziny wikłaczy (Ploceinae) w rodzinie wikłaczowatych (Ploceidae).

Rozmieszczenie geograficznie

[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce[30].

Morfologia

[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 10–22 cm; masa ciała 10–65 g[31].

Systematyka

[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj zdefiniował w 1805 roku francuski ornitolog Louis Pierre Vieillot w publikacji własnego autorstwa zatytułowanej Historia naturalna najpiękniejszych ptaków śpiewających z strefy tropikalnej[1]. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie)[32] wikłacz czubaty (Malimbus malimbicus).

Etymologia

[edytuj | edytuj kod]
  • Malimbus: Malimbe lub Malimba, Kongo Portugalskie (obecnie Malembo, prowincja Kabinda, Angola)[33].
  • Textor: epitet gatunkowy Oriolus textor Latham 1790; łac. textor, textoris ‘tkacz’, od texere ‘tkać’[34]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Oriolus textor J.F. Gmelin, 1789 (= Oriolus cucullatus Statius Müller, 1776).
  • Symplectes: gr. συν sun ‘łącznie, razem’; nowołac. plectes ‘tkacz’, od gr. πλεκω plekō ‘wyplatać’ (por. συμπλεκω sumplekō ‘wyplatać’)[35]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[36]: Symplectes chrysocomus Swainson, 1837 (= Ploceus bicolor Vieillot, 1819).
  • Hyphantornis: gr. ὑφαντης huphantēs ‘tkacz’, od ὑφαινω huphainō ‘tkać’; ορνις ornis, ορνιθος ornithos ‘ptak’[37]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[38]: Hyphantornis grandis G.R. Gray, 1844.
  • Sitagra: gr. σιτος sitos ‘kukurydza, ziarno’; αγρα agra ‘polowanie’, od αγρεω agreō ‘polować’[39]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Fringilla luteola M.H.C. Lichtenstein, 1823.
  • Sycobrotus: gr. συκον sukon ‘figa’, od συκεα sukea ‘figowiec’; βρωτος brōtos ‘zjadać’, od βιβρωσκο bibrōskō ‘jeść’[40].
  • Ploceolus: rodzajuPloceus Cuvier, 1816 (wikłacz); przyrostek zdrabniający -olus[41]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[36]: Fringilla luteola M.H.C. Lichtenstein, 1823.
  • Oriolinus: nowołac. oriolinus ‘jak wilga’ (tj. złoto-żółty), od nazwy rodzaju Oriolus Linnaeus, 1766 (wilga)[42]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[36]: Ploceus subaureus A. Smith, 1839.
  • Xanthophilus: gr. ξανθος xanthos ‘żółty’; φιλος philos ‘miłośnik’[43]. Gatunek typowy późniejsze oznaczenie)[44]: Ploceus aureiflavus A. Smith, 1839.
  • Anaplectes: gr. αναπλεκω anaplekō ‘splatać’ (por. gr. ανα ana ‘z, zaraz potem’; rodzaj Symplectes Swainson, 1837 (wikłacz))[45]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[36]: Ploceus melanotis Lafresnaye, 1840 (= Ploceus leuconotos J.W. von Müller, 1851).
  • Sharpia: Richard Bowdler Sharpe (1847-1909), brytyjski ornitolog[46]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sharpia angolensis Bocage, 1878.
  • Icteropsis: rodzaj Icterus Brisson, 1760 (wilga) (por. gr. ικτερος ikteros ‘żółtaczkowo-żółty’); gr. οψις opsis ‘wygląd’[47]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Icteropsis crocata Pelzeln, 1881 (= Sitagra pelzelni Hartlaub, 1887).
  • Cinnamopteryx: gr. κινναμον kinnamon ‘cynamon’; πτερυξ pterux, πτερυγος pterugos ‘skrzydło’[48]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[36]: Ploceus castaneofuscus Lesson, 1840.
  • Melanopteryx: gr. μελας melas, μελανος melanos ‘czarny’; πτερυξ pterux, πτερυγος pterugos ‘pióro’ (por. μελανοπτερυξ melanopterux, μελανοπτερυγος melanopterugos ‘czarnoskrzydły’)[49]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ploceus nigerrimus Vieillot, 1819.
  • Heterhyphantes: gr. ἑτερος heteros ‘inny’; ὑφαντης huphantēs ‘tkacz’, od ὑφαινω huphainō ‘tkać’[50]. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie)[51]: Ploceus melanogaster Shelley, 1887.
  • Melanhyphantes: gr. μελας melas, μελανος melanos ‘czarny’; ὑφαντης huphantēs ‘tkacz’, od ὑφαινω huphainō ‘tkać’[52]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Malimbus nigricollis Vieillot, 1808.
  • Othyphantes: gr. ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’; ὑφαντης huphantēs ‘tkacz’, od ὑφαινω huphainō ‘tkać’[53]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sycobrotus reichenowi G.A. Fischer, 1884.
  • Hypermegethes: gr. ὑπερμεγεθης hupermegethēs ‘niezmiernie wielki’, od ὑπερ huper ‘nadzwyczajny’; μεγεθος megethos ‘wielkość, objętość’[54]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Hyphantornis grandis G.R. Gray, 1844.
  • Phormoplectes: gr. φορμος phormos ‘kosz wiklinowy’, od φερω pherō ‘nosić’; nowołac. plectes ‘tkacz”, od gr. πλεκω plekō ‘wyplatać’[55]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Sycobrotus insignis Sharpe, 1891.
  • Notiospiza: gr. νοτιος notios ‘południowy’, od νοτος notos ‘południe’; σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’[56].
  • Plesiositagra: gr. πλησιος plēsios ‘powiązany’, od πελας pelas ‘blisko’, od πελαζω pelazō ‘zbliżyć się’; rodzaj Sitagra Reichenbach, 1850[57]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyphantomis spekei von Heuglin, 1861.
  • Euploceus: gr. ευ eu ‘dobry’; rodzaj Ploceus Cuvier, 1816 (wikłacz)[58]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Oriolus capensis Linnaeus, 1766.
  • Microplectes: gr. μικρος mikros ‘mały’; nowołac. plectes ‘tkacz’, od gr. πλεκω plekō ‘wyplatać’[59]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Ploceus velatus Vieillot, 1819.
  • Xanthoplectes: gr. ξανθος xanthos ‘żółty’; nowołac. plectes ‘tkacz’, od gr. πλεκω plekō ‘wyplatać’[60]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyphantornis xanthopterus Finsch & Hartlaub, 1870.
  • Thomasophantes: São Tomé lub São Thomé, Zatoka Gwinejska; gr. ὑφαντης huphantēs ‘tkacz’, od ὑφαινω huphainō ‘tkać’[61]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sycohius st. thomae Hartlaub, 1848.
  • Melanoploceus: gr. μελας melas, μελανος melanos ‘czarny’; rodzaj Ploceus Cuvier, 1816 (wikłacz)[62]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyphantornis tricolor Hartlaub, 1854.
  • Xanthoploceus: gr. ξανθος xanthos ‘żółty’; rodzaj Ploceus Cuvier, 1816 (wikłacz)[63]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyphantornis bertrandi Shelley, 1893.
  • Bensonhyphantes: Constantine Walter Benson (1909–1982), angielski administrator kolonialny, ornitolog, kolekcjoner; gr. ὑφαντης huphantēs ‘tkacz’, od ὑφαινω huphainō ‘tkać’[64]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Symplectes olivaceiceps Reichenow, 1899.
  • Eremiphantes: gr. ερημια erēmia ‘pustynia’; ὑφαντης huphantēs ‘tkacz’, od ὑφαινω huphainō ‘tkać’[65]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Ploceus trothae Reichenow, 1905.
  • Eremiplectes: gr. ερημια erēmia ‘pustynia’; nowołac. plectes ‘tkacz’, od gr. πλεκω plekō ‘wyplatać’[66]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Ploceus trothae Reichenow, 1905.
  • Oriolinops: rodzaj Oriolinus Reichenbach, 1863; gr. ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’[67]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyphantornis xanthops Hartlaub, 1862.
  • Sitagroides: rodzaj Sitagra Reichenbach, 1850; gr. -οιδης -oidēs ‘przypominający’[68]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Sitagra aliena Sharpe, 1902.
  • Hypositagra: gr. ὑπο hupo ‘nieco, związany z’; rodzaj Sitagra Reichenbach, 1850[69]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Ploceus intermedius Rüppell, 1845.

Podział systematyczny

[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju należą następujące gatunki[70]:

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Nowa nazwa dla Symplectes Swainson, 1837 uznana za zajętą przez Symplecta Meigen, 1830 (Diptera).
  2. ↑ Młodszy homonim Sharpia Tournier, 1873 (Coleoptera).
  3. ↑ Nowa nazwa dla Sharpia Bocage, 1878.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 L.J.P. Vieillot: Histoire naturelle des plus beaux oiseaux chanteurs de la zone torride. Paris: Crapelet pour J.E. Gabriel Dufour, 1805, s. 71. (fr.).
  2. ↑ C.J. Temminck: Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux: pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon. Strasbourgh: Chez Legras Imbert et Comp., 1838, s. ryc. 75. (fr.).
  3. ↑ W. Swainson: On the natural history and classification of birds. Cz. 2. London: John Taylor, 1837, s. 279, seria: Cabinet cyclopaedia. Natural history. (ang.).
  4. ↑ G.R. Gray: The genera of birds: comprising their generic characters, a notice of the habits of each genus, and an extensive list of species referred to their several genera. Cz. 2. London: Longman, Brown, Green, and Longmans, 1844, s. 1. (ang.).
  5. ↑ H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. ryc. 79. (niem.).
  6. ↑ J. Cabanis: Museum Heineanum: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt. Cz. 1. Halberstadt: In Commission bei R. Frantz, 1850–1851, s. 182. (niem.).
  7. ↑ Reichenbach 1862 ↓, s. 77.
  8. 1 2 Reichenbach 1862 ↓, s. 84.
  9. ↑ Reichenbach 1862 ↓, s. 86.
  10. ↑ J.V.B. du Bocage. Mélanges ornithologiques (continuado do num. XXIII). V. Espèces nouvelles d'Angola. „Jornal de sciencias mathematicas, physicas e naturaes / Academia Real das Sciencias de Lisboa”. 6, s. 258, 1878. (port.).
  11. ↑ A. von Pelzeln. Ueber eine Sendung von Vögeln aus Central-Afrika. „Verhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien”. 31, s. 149, 1882. (niem.).
  12. ↑ Reichenow 1886 ↓, s. 126.
  13. ↑ Reichenow 1886 ↓, s. 125.
  14. ↑ Sharpe 1890 ↓, s. 405, 414.
  15. ↑ R.B. Sharpe: Birds collected at entrenched camp, Aruwimi River. W: J.S. Jameson: The story of the rear column of the Emin Pasha Relief Expedition. London: R.H. Porter, 1890, s. 404. (ang.).
  16. ↑ G.E. Shelley: The birds of Africa, comprising all the species which occur in the Ethiopian region. Cz. 1. London: Published for the author by R.H. Porter, 1896, s. 37. (ang.).
  17. 1 2 A. Reichenow. Bericht über die Jahresversammlung. „Journal für Ornithologie”. 51, s. 149, 1903. (niem.).
  18. ↑ H.Ch. Oberholser. Notes on the nomenclature of certain genera of birds. „Smithsonian Miscellaneous Collections”. 48, s. 64, 1907. (ang.).
  19. ↑ T. Iredale & D.A. Bannerman. Regard to the generic names Textor and Hyphantornis. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 41, s. 129, 1921. (ang.).
  20. ↑ Roberts 1922 ↓, s. 271.
  21. 1 2 Roberts 1922 ↓, s. 270.
  22. ↑ W.L. Sclater. A new subgeneric name for the São Thomé Weaver (Thomasophantes). „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 46, s. 16, 1925. (ang.).
  23. 1 2 C.W. Mackworth-Praed & C.H.B. Grant. On the Generic Classification of the Weaver-birds of Eastern Africa placed in the Genus Ploceus in Selater's Syst. Av. Æthiop. ii. 1930, pp. 730–750. „The Ibis”. 88 (2), s. 228, 1946. DOI: 10.1111/j.1474-919X.1946.tb03478.x. (ang.).
  24. ↑ Roberts 1947 ↓, s. 82.
  25. ↑ Roberts 1947 ↓, s. 78.
  26. ↑ Roberts 1947 ↓, s. 74.
  27. ↑ Roberts 1947 ↓, s. 73.
  28. ↑ Roberts 1947 ↓, s. 81.
  29. ↑ H.E. Wolters. On the Generic Classification of the Weaver Birds of the Malimbus-Ploceus Group. „Natural History Bulletin of the Siam Society”. 23 (3), s. 376, 1970. (ang.).
  30. ↑ F. Gill & D. Donsker: Old World sparrows, snowfinches & weavers. IOC World Bird List: Version 15.2. [dostęp 2026-10-19]. (ang.).
  31. ↑ D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Weavers and Allies (Ploceidae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2026, Malimbus, DOI: 10.2173/bow.plocei1.01 [dostęp 2026-10-19] (ang.). Publikacja w zamkniętym dostępie – wymagana rejestracja, też płatna, lub wykupienie subskrypcji
  32. ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 43. (ang.).
  33. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Malimbus [dostęp 2026-10-19].
  34. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Textor [dostęp 2026-10-19].
  35. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Symplectes [dostęp 2026-10-19].
  36. 1 2 3 4 5 G.E. Shelley,. A Review of the Species of the Family Ploceidæ of the Ethiopian Region.— Part II. Ploceinæ. (Plates I. & II.). „Ibis”. Fith series. 5 (17), s. 7, 1877. (ang.).
  37. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Hyphantornis [dostęp 2026-10-19].
  38. ↑ G.R. Gray: Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum. London: The Trustees, 1855, s. 70. (ang.).
  39. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Sitagra [dostęp 2026-10-19].
  40. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Sycobrotus [dostęp 2026-10-19].
  41. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Ploceolus [dostęp 2026-10-19].
  42. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Oriolinus [dostęp 2026-10-19].
  43. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Xanthophilus [dostęp 2026-10-19].
  44. ↑ Sharpe 1890 ↓, s. 437.
  45. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Anaplectes [dostęp 2026-10-19].
  46. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Sharpia [dostęp 2026-10-19].
  47. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Icteropsis [dostęp 2026-10-19].
  48. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Cinnamopteryx [dostęp 2026-10-19].
  49. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Melanopteryx [dostęp 2026-10-19].
  50. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Heterhyphantes [dostęp 2026-10-19].
  51. ↑ G.E. Shelley: The birds of Africa, comprising all the species which occur in the Ethiopian region. Cz. 1. London: Published for the author by R.H. Porter, 1896, s. 37. (ang.).
  52. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Melanhyphantes [dostęp 2026-10-19].
  53. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Othyphantes [dostęp 2026-10-19].
  54. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Hypermegethes [dostęp 2026-10-19].
  55. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Phormoplectes [dostęp 2026-10-19].
  56. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Notiospiza [dostęp 2026-10-19].
  57. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Plesiositagra [dostęp 2026-10-19].
  58. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Euploceus [dostęp 2026-10-19].
  59. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Microplectes [dostęp 2026-10-19].
  60. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Xanthoplectes [dostęp 2026-10-19].
  61. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Thomasophantes [dostęp 2026-10-19].
  62. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Melanoploceus [dostęp 2026-10-19].
  63. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Xanthoploceus [dostęp 2026-10-19].
  64. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Bensonhyphantes [dostęp 2026-10-19].
  65. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Eremiphantes [dostęp 2026-10-19].
  66. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Eremiplectes [dostęp 2026-10-19].
  67. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Oriolinops [dostęp 2026-10-19].
  68. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Sitagroides [dostęp 2026-10-19].
  69. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Hypositagra [dostęp 2026-10-19].
  70. ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Ploceinae Sundevall, 1836 – wikłacze (wersja: 2026-10-03). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-19].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Malimbus&oldid=81007919”