Ceteris paribus
Ceteris paribus, Latijn voor "onder overigens gelijke omstandigheden" of "het overige gelijk blijvend". De uitdrukking wordt in de wetenschap gebruikt om de invloed van één of meerdere variabelen te beschouwen, terwijl alle overige omstandigheden gelijk worden gehouden. Het principe maakt het mogelijk om afzonderlijke verbanden te bestuderen binnen systemen waarin meerdere factoren tegelijkertijd een rol spelen.
In de natuurwetenschappen kan de conditie vaak worden gerealiseerd door middel van gecontroleerde experimenten. Zo kan bij het onderzoeken van het effect van temperatuur op de druk van een gas het volume constant worden gehouden. Het effect van temperatuur kan zo afzonderlijk worden bestudeerd. In de sociale wetenschappen, waaronder economie, is het doorgaans moeilijker om alle overige omstandigheden daadwerkelijk constant te houden. Economische en sociale processen worden beïnvloed door talrijke, onderling samenhangende factoren die niet altijd rechtstreeks kunnen worden gecontroleerd. Onderzoekers gebruiken daarom onder meer statistische of econometrische methoden, experimentele onderzoeksopzetten, en theoretische modellen om afzonderlijke effecten te onderzoeken. Daarbij zijn vaak aanvullende aannames nodig.
De mate waarin overige omstandigheden daadwerkelijk constant gehouden kunnen worden, verschilt per vakgebied, onderzoeksvraag en onderzoeksopzet. In gecontroleerde experimenten kan de ceteris paribus conditie vaak rechtstreeks worden benaderd, terwijl in andere onderzoeksopzetten aanvullende aannames nodig zijn om de invloed van afzonderlijke variabelen te isoleren. Het principe blijft daarmee in beide gevallen relevant, maar verschilt in de wijze waarop het wordt toegepast.
Voorbeeld: economie
[bewerken | brontekst bewerken]Uitspraak: De prijs bepaalt, ceteris paribus, de gevraagde hoeveelheid.
Interpretatie: een prijsverhoging van een product zal, onder verder gelijk blijvende omstandigheden, leiden tot een wijziging (meestal daling) van de hoeveelheid die door alle consumenten gezamenlijk wordt gevraagd.
Die gelijk blijvende omstandigheden (vandaar dus ceteris paribus) houden in dat er géén verandering optreedt in:
- de inkomens van de consumenten
- het aantal consumenten
- de voorkeuren van die consumenten, en
- de prijzen van andere goederen.
