Sàngoe
ZE |
Quésta pàgina a l'é scrîta in zenéize, segóndo a grafîa ofiçiâ |
O sàngoe (in latìn sanguis, in grêgo αἷμα, haîma) o l'é 'n lìquido òrgànico, stórbio, de cô rósso, che sótta a-o sponción do cheu o gîa inte l'aparâto cardiovascolâre e o se spàntega a tùtte e regioìn do còrpo pe exegoî de fonçioìn metabòliche fondamentâli[1].
Conpoxiçión
[modìfica | modìfica wikitèsto]O sàngoe o l'é conscideròu 'n tesciûo co-îna matrîxe lìquida, dónde l'é aposòu de çélole: o sèrve a-o traspòrto di gàzzi, a-a distribuçión de sostànse nutritîve, a-o traspòrto di prodûti do catabolîximo da-i tesciûi periférichi a-i rén, a-a regolaçión do pH e da conpoxiçión eletrolìtica inti lìquidi interstiçiâli, a-a regolaçión da tenperatûa do còrpo[2].O sàngoe o permétte ascì o traspòrto de çélole specializæ che diféndan i tesciûi periférichi da infeçioìn e moutîe. L'òrganîximo umàn o ne contêgne 5÷6 l, ö sæ ciù o mêno l'8% do péizo do còrpo. O sàngoe o l'é formòu da dôe conponénte: unn-a lìquida, ò plàsma, ch'a constitoìsce o 55÷60% do volùmme e unn-a fæta de çélole in sospensción into plàsma (glòboli rósci, glòboli giànchi, ciastrìnn-e), che reprezéntan inte l'insémme o 45÷40% do volùmme conplescîvo do sàngoe. A schéuggia do sàngoe (serum sanguinis) a l'é a conponénte lìquida privâ de fibrinògeno, fatô VIII, fatô V e protronbìnn-a.
Tùtte e çélole do sàngoe són prodûte inte 'n proçèsso ciamòu emopoiêxi, ch'o coménsa da-o 14° giórno de vìtta inte l'ùtero e-o l'à lêugo, into córso do svilùppo, into sàcco vitelìn, pöi into figæto e inta mìnsa e in sciâ fìn inta mòula de òsse. Defæti, con l'emopoiêxi, da-a çélola staminâle ematopoiética (HSC) se diferénçia di progenitoî mielòidi e di progenitoî linfòidi, che prodûan tùtte e çélole de ste dôe lìnie. L'emocrömo (exàmme emocromocitométrico) o l'é l'exàmme ch'o permétte de studiâ a conpoxiçión da conponénte corpuscolâ do sàngoe.
L'emostâxi
[modìfica | modìfica wikitèsto]Into câxo de 'na lexón ch'a l'interèssa i vâxi, l'òrganîximo o l'é dotòu de 'n insémme de proçèsci che són boìn a fermâ o sccioî do sàngoe. Sto scistêma, ch'o pìggia o nómme de emostâxi, o conprénde l'agregaçión de ciastrìnn-e e-a préiza do sàngoe. In condiçioìn fixològiche gh'é 'n equilìbrio tra-i proçèsci che fèrman o sccioî do sàngoe fêua do còrpo e quélli chò-u mantêgnan latìn drénto di vâxi. Pe prìmma cösa, dòppo 'na lexón o vâxo o s'astrénze pe ridûe de fìcco l'arivâ do sàngoe inta zöna; alôa e ciastìnn-e in gîo s'amùggian into scîto do dànno e fórman un tàppo provizöio. Co-a préiza do sàngoe ò coagulaçión s'atîva 'na chéita de proteìnn-e, ö sæ i fatoî da préiza, ch'a pòrta a-a formaçión de 'na ræ de fibrìnn-a ch'a fa vegnî stàbile o tàppo de ciastrìnn-e. Quànde no gh'é ciù de bezéugno do coàgolo, o proçèsso da fibrinolîxi o permétte de desligâ a fibrìnn-a con l'ativaçión da plasmìnn-a.
Moutîe
[modìfica | modìfica wikitèsto]A moutîa do sàngoe ciù difûza a l'é l'anemîa, ö sæ a riduçión de l'emoglobìnn-a sótta a-i livélli normâli (13,5 - 17,5 g/dL into màsccio e 12,0 - 15,5 g/dL inta fémina ch'a no l'é grâia), ch'a peu êse provocâ pe exénpio da mancànse de færo ò de vitàmìnna B12, pèrdie de sàngoe e fatoî outoinmûni. Se mensónn-a pöi i destùrbi da préiza cómme l'emofilîa, 'na moutîa genética ch'a l'inpedìsce a-o sàngoe de préndise e ch'a pòrta a de pèrdie de sàngoe spontànie ò pe di tràomi ànche picìn. O sàngoe o peu patî de moutîe neoplàstiche ascì, cómme a leocemîa, ö sæ 'na condiçión caraterizâ da 'na cresciànsa incontrolâ de çélole staminâli inta mòula de l'òsso.
Voxe corelæ
[modìfica | modìfica wikitèsto]Anotaçioìn
[modìfica | modìfica wikitèsto]Âtri progètti
[modìfica | modìfica wikitèsto]
Wikimedia Commons a contêgne di files in sce sàngoe
