Radioactive decay

Radioactive decay

Subclass of	particle decay
Part of	radioactivity

Nəgəgərgərtəbe bannanzən (sha notə nuclearbe bannanzən, kəndobe baronzən, au nuclearbe tartəlan) shima tartif donyi kamil nucleusbe dunozəga kəgərtəlan fatsəyinmadən. Kare donyi suronzən nuclei tambo bama sha radioactivero gotin. Nowatadə jili yakkə awowa bannatabedə sandima alpha a, beta a kuru gamma a. Duno duno badə shima dawari donyi beta decaybe suwudinmawo, amma indi gafsənadə duno electromagneticbe a nuclearbe a sandiya sunotin.

Bannatə radioactivebedə tartiffa jilifiyayibe nasha atom falben. Futə dawari ilmube quantumben, loktə atom laadə bannajinro notə muwonjinba, loktə atomdəbe kəndagəramzən muradətənyi. Dasoson yayi, adadu atomsbe samunnamzən, awowa bannatabe sammalan bayantin awowa bannatabe sambisoro au reta kəngaben. Shi reta-kənənga atoms radioactivebedə zaumaro kura: tiyinzən səta saa dunyabedəga kozənaro saadəna.

Nucleus donyi wurtin madə sha botin ya-a awa-a radioisotope lan botin, kuru tartif adəbe gananzə yayi fero nuclidebe sutuluyin. Dawunbaro gammabe bannanzə au faltə surobe kəndaram nuclearbe karuwunzən, bannadə nuclearbe fafaltəlan jaza ferobe gozə shilan lamba gade-gade protonbe au neutronbe mbeji (au indison). Sa nəm nguwu proton ye də faltiya, atom gade chemical ye tuwandin.

Dunyalan awoa kemikalbe alamen təwandinma 28 mbeji sandidə radioactivewo, suronzan radionuclides 35 mbeji (awowa tulurdə falnzawoso radionuclides gade-gade indi mbeji) sandidə kawu loktu Nizam Kausube tətandindəro. Sandi 35 anyi sandiya radionuclides burosalaklan nowotə. Misalla nowatadə sandima yuraniwom kuru thorium, amma suronzan alamen təwandin kawu kuruwuro radioisotopes alamanna potassium-40. Radionuclides kəraudə falnzawoso suro awowa diyauben kara.

Gargam awowa asutənabe

Pierre a Marie Curie suro njim laboratorynza Parisbedən kawu saa 1907ro. Henri Poincaré shima kusunyi kəla awowa radioactivitybe asutəben səkkə shiye kəra X-raysben sədin, shidəwo taidazə ilmuma fiziyabe Henri Becquerelga taasirzənadə.[5] Radioactivitydəga saa 1896 lan Becquerelbe səbandəna kuru kəlanzəlaro Marie Curiebe, loktə karewa phosphorescentben cidajindən. Karewa anyi suro sələmben walzayin ngawo nurro gasaanaben, kuru Becquerelbe zanzəna kəla nur donyi cathode-ray tubes X-raybedə phosphorescence'a leyata. Shiye tasa fotobedə warak sələmlan zaksə kuru manda phosphorescent kada kəlanzəro gənazəna. Jaza samma wofila hatta shiye manda uraniumbe faidatə badiwono. Shi manda uraniumbedə shima sələmro kalaksə shi tasadə warak sələmlan kəltəna yayi.

Sa X-ray dəga tətandin duno konnu lantərkiben, furtu duno radiationbedə awo ajabba. Suro saa 1899, Julius Elster a Hans Geitel a jarabtə faida’a sadəna kəla futu duno radioactivitybe fandoben, duno kasamlan sutuluwin ngaltəlan kuru duno sutuluwin diyalan ngaltəlan 300m cidiya mineben suro kau Harzbedən.[11] source of energy, adəye maananzə atoms faltinba dəga faltin loktu haskenzə sutuluyinlan. Suro saa 1900 Curiebe kasarzəna kəla awowa radioactivitybedəga karno kate awowa indi kalkalro mowonjinbaben: waniye dunodəga gənatənyi au awowa kemikalbedəga faltin.[11]: 112.

Rutherford shima kənauwalmiro asuzə awowa anyi samma fasal konkomibe fasalnzəga fasaltəlan bannatə. Rutherford a fuwuranzə Frederick Soddy adə sandima kən auwalmiro asuzana diwalla awowa bannatain kada səkə awowa falga awowa gadero kalaksayin. Ngawo adəben, doka radioactivebe faltəbe Fajans a Soddy adəga tətandəna karewa alphabe a betabega bayantəro.[12][13]