Nematode
| Subclass of | Vermes  |
|---|---|
| Taxon name | Nematoda |
| Taxon rank | phylum |
| Parent taxon | Ecdysozoa |
| Start time | 525 million years BCE |
| Studied by | nematology |
Kuli donyi kǝskaye (nematoda) du shima phylum Nematoda ye. Alauwa jilitiloa suro phylumben kǝndaram kadan kasaru. Jili alawuwabe ngəwunzaso kənənga kəlanzabe, kuliwa sənana kəmbuzayin, amma ngəwunzaso parasitic. Kuli-a kuli-a (helminths) də sandima dalil kuli-a katti-lan tuwandinmawo.
Sandi dǝ rokko arthropodsbe-a, tardigradesbe-a kuru dabbawa gade donyi suro clade Ecdysozoaben yakkata. Flatworms yedei gǝnyi, nematodesdǝ tiyinzǝn awoa yijinma mbeji, datǝram indison kaata mbeji. Tardigrades yeyi, sandiye adadu Hox genesbe fulutu, amma yanza ferobe Nematomorphadǝ shima protostome Hox genotypedǝa rozǝna, adǝye fǝlezǝna kǝla fulutǝdǝ suro nematodeben wazǝna.[1]
Jili nematodebedə kamanzaa gayirtəro zau. Adə nankaro, nəm nguwu jili nematodebedə tawadə ba. Kulashi saa 2013 ye kǝla nǝm gade dabba ye lan sadǝna dǝ, 25,000 samin mbeji.[2][3] Somdo adadu alauwa jilitiloa kǝnǝngatǝbedǝ zaumaro gade-gadejin. Article donyi 1993 lan tuwandin ma dǝ, jili nematode ye miliyon kada ma kozǝnaro somtǝna.[4] Kakkadə ngawoyedəye daawa adəga kalkalzənyi, adadudə gananzə yayi jiliwa alagəwabe 40,000ro somzəna.[7] Sonyayi somdonyi kura ma (jili alagǝwa miliyon 100 ro samin) dǝ, somtǝram donyi rarefaction curves ye banazǝyin ma, [8] [9] rokko DNA barcoding faidatǝ ye lan [10] kuru nǝm nguwu donyi jili alawuwa ye tartǝna ma kate nematodes miliyon fal lan,[11]
Nematodes so dǝye kǝnasar ro kǝnasartana: suro njiye lan sǝta nji shawa lan, katti, nasha polar ye lan sǝta tropics ro, kuru nasha donyi sami lan sǝta cidiya ro suwudǝna ma. Sandi ndason mbeji suro nji shawaben, suro njiben, kuru kǝndaram cidiben, sandidǝ kambowo soro dabbawa gadesodǝa kozana, suro nǝmngǝwunzaben kuru jilinzaben, kuru sandiya na jili kadaben tuwondin misallo kau-a, sahara-a, kuru nji kǝmaduwube-a. Sandidə nasha dunyabe sammason təbandin,[13] nəmcintə kuralan yayi, 0.9-3.6 km (3,000-12,000 ft) cidiya cidiben suro bəlaa dinarbe suro South Africaben.[13] Sandidə kashi 90% dabbawa cidi kəmaduwube sammaso wakilzayin.[14] Sammason, 4.4 × 1020 nematodesdə cidi dunyabedən napsayin, au alamanna biliyon 60 kam wosoro, nəmngəwunzadə karaa tundra-a boreal-a lan tuwandin.[15] Nəm nguwu nzadə, nguwusoro am miliyon falma kozəna mita square fallan kuru shidə kashi 80% dabbawa dunyabe sammasoye, nəm faraknza kənəngabe, kuru nəm mbejinza nasha trophicbe gade-gaden faida faida'a suro ecosystems kadaben fəlejin.[15][16] Sandidə faida'a kada sədin nasha kəndaram polarben.[17][18] Genera 2,271 yeyi dǝ suro fatowa 256 yen gǝnaata.[19] Jili parasiticbe kadadǝ suronzan awowa kwasuwa suwudinma mbeji, suro kǝska-a dabbawa-aben. Genera dǝye yakkǝnzǝ dǝ parasites lan tuwandin; jili nematodebe 35 yeyidə sandima kwasuwa adamganabewo.[19]
Ilmu asalbe Kalima nematode dǝ suro Latin zamanbe lan tuwandin, shidonyi nema- 'zawa' (Greek lan nema, genitive nematos 'zawa', furtu nein lan 'kokortǝ'; cf. liwula) + -odes 'alama, alamaram' (cf. -oid). Nzəra buro salakbedə '-oid' kuru daji '-ode' dəga 'threadlike' ro kalakcin.[20]
