Gold
| Subclass of | noble metal  |
|---|---|
| Part of | period 6, group 11 |
| Color | gold |
| Discoverer or inventor | unknown value |
| Time of discovery or invention | 6. millennium BCE |
| Element symbol | Au |
| Chemical formula | Au |
| Canonical SMILES | [Au] |
| Crystal system | cubic crystal system |
| Space group | space group Fm-3m |
| Medical condition treated | rheumatoid arthritis |
| Subject has role | allergen |
| 2022 Harmonized System Code | 710812 |
| Thomson Reuters Business Classification | 51201060 |
| Unicode character | 金 |
Dinardə awo kemikalbe; alamaram kemikalbedə shima Au (Latin aurumlan) kuru lamba atomicbedə 79. Futu shiye tahirdən, shidə su-kərnawu, nəmkərawu, təlala, kəske, kuru su ductile. Chemical lan, dinar də su faltəye, awo 11, kuru su daraja fal. Shidə fal suro awowa kemikalbe ganaro kalaktəben, shidə kən indimiwo suro awowa kalaktəben, shidonyi platinum basdə shima awowa kalaktəbe ganawo.[1] Dinardə cidiya kəndaram noataben cibbu.
Dinardə ngəwusoro awo kəlanzəlaro waljin (kəre asalbe), naptə nuggets au arkəmben, kawu-a, zar-a, kuru awo-a njiye-a. Shidə suro awoa cibbuben wajin shidonyi awo shiro silver gultində (futu electrumben), shidəga su gade alamanna copperso, platinumso, palladiumso, kuru awoa cidibe alamanna suro pyriteben kəltəna. Nguwuro, shidə suro awoa dinarben təbandin, ngəwusoro tellurium (tinar tellurides) lan.
Dinar də acid nguwuro raksəyin ba, amma suro njiye lan yijin (tuskano nitric acid-a hydrochloric acid-a), shi do ne tetrachloroaurate anion yijin ma sədin ma. Dinardə nitric acid tilonzən yijinba, shidəwo liwula-a base metals-a yijinma, awodəwo tussunaro faidatə dinardəga yasayin kuru dinardəga suro awowa suben mbejiro tawattəyin, adəbe səkə kalma "acid test" dəga suwudə. Dinardə suro alkaline cyanideben yijin, shidəwo latədə-a lantarki-aro faidatinma. Dinardə suro mercuryben yijin, amalgam alloys sədin, kuru dinardə awo yijinro cidajin, adə kemikal gənyi.
Awo do ne zauro duwan tuwondin ba ma shi do ne silver[2][3] ro rataltəyin ma (attəson yayi shi do ne platinum a kozəna),[4] dinar də su zauro tamanna shi do ne faidatin ma kəla awo zarye lan, awo zaye lan faidatin ma, kuru cidawa gade kisandiye lan faidatin ma suro gargam yen. Buro salak lan, awo do ne gold standard lan bowotin də shima letəram kungənaye wo. Kungəna dinarbe ngəwuso suro saa 1930s yen təmtə koltəna, kuru dinar dunyabedə koltəna nizam kungəna fiatbe nankaro ngawo Nixonbe shock measures saa 1971bedən.
Saa 2023 lan, lardə do dinar zauro sətandində shima China, ngawodən Russia-a Australia-a.[14] Saa 2020 lan, jumla dinarbe ton 201,296 yeyi sami cidiben mbeji.[15] Dinar adə samma kəltə zaye cube ro waljiya, shiti falloso mita 21.7 (71 ft) ngaljin. Dunyalan dinar bəlin tətandində faidatədə kashi 50% nasha zayeben, kashi 40% nasha zar yikoben, kuru kashi 10% nasha cidaramben.[16] Dinarbe nəmkərawunzə, nəmkərawunzə, nəmkərawunzəga kuru kemikal gadeso-a, kuruson nəmkərawu konnu latərikibe-aye səkə shiga faidatə gozaa kowotə awowa konnu lantərkibe wurtəro raktəyinma suro karewa komfutabe sammason (faidatənzə kura sanyiyaramlan). Dinardə kuruson infrared shielding lan faidatin, glass launuwa tando-a, lambo dinarbe-a, kuru timi waltəm yasa-a. Auranofin də kurun dinar mbeji shilan faidatə kasuwa suroye ro kurun tədin.
