Edukira joan

Xertigny

Xertigny
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Ekialde Handia
Departamendua Vosgeak
BarrutiÉpinaleko barrutia
Kantonamenducanton of Xertigny
Izen ofizialaXertigny
Posta kodea88220
Geografia
Koordenatuak48°02′44″N 6°24′22″E / 48.0456°N 6.4061°E / 48.0456; 6.4061
Mapa
Azalera50,25 km²
Altitudea297 m, 617 m eta 485 m
MugakideakHadol, Bellefontaine, La Chapelle-aux-Bois, Charmois-l'Orgueilleux, Le Clerjus, Plombières-les-Bains, Raon-aux-Bois eta Uzemain
Demografia
Biztanleria2.589 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 1.325 (%51,5) (%48,5) 1.248 alt_right
Dentsitatea52 bizt/km²
mairie-xertigny.fr

Xertigny Frantziako udalerria da, Vosgeak departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. Azken erroldaren arabera 2.589 biztanle zituen 50,2 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Hadol, Bellefontaine, La Chapelle-aux-Bois, Charmois-l'Orgueilleux, Le Clerjus, Plombières-les-Bains, Raon-aux-Bois eta Uzemain.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
XertignyXertigny
Població amb 952 habitants (2000)Bellefontaine (4,7 km)
Població amb 1353 habitants (2000)Uriménil (6,2 km)
Població amb 1102 habitants (2000)Uzemain (6,3 km)
Població amb 790 habitants (2000)Dounoux (7,4 km)
Població amb 2231 habitants (2000)Hadol (7,6 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak mendiko klima du[1]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima kontinental du, eta Lorena, Langres goi-lautada eta Morvaneko klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: negu gogorra (1,5 °C); haize moderatuak; laino maiz udazkenean eta neguan)[2].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 8,8 °C-koa da, 16,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1307 mm-koa da, urtarrilean 13,3 euri-egun eta uztailean 11,1 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa La_Vôge-les-Bains udalerrian dago, 11,6 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 10,5 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1356,7 mm-koa delarik[3]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 40,8 °C-koa da, 2019ko uztailaren 25an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -21,4 °C-koa da, 2001ko abenduaren 24an lortua[oh 1][3].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 9,5 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (18,5 °C) eta hotzena urtarrila (1,4 °C). Urteko prezipitazioa 1097 mm-koa da; hilabeterik euritsuena abendua da (111 mm) eta lehorrena apirila (74 mm).[4]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,39 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (8,3 °C) baino 2,2 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2014, 2018, 2020, 2022 eta 2023. Urterik beroena 2022 izan zen (11,1 °C) eta hotzena 1963 (7,3 °C).[4]

    Datu klimatikoak (Xertigny)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.4 2.0 5.2 8.8 13.0 16.6 18.5 18.1 13.7 9.8 5.2 2.4 9.5
Pilatutako prezipitazioa (mm) 98 82 82 74 96 83 86 84 90 106 106 111 1097
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,3 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+1,3+0,8+1,3+1,5+1,5+1,9+1,7+1,8+0,3+0,7+1,3+1,4
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,3 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[5]

BiztanleriaUrtea24002700300033003600390042001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 1.248 gizon, 1.325 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
2.26
0.00
 
90-94
 
0.38
1.60
 
85-89
 
2.26
4.49
 
80-84
 
5.81
4.49
 
75-79
 
3.85
8.17
 
70-74
 
5.74
8.17
 
65-69
 
8.45
8.09
 
60-64
 
5.74
6.57
 
55-59
 
8.08
6.01
 
50-54
 
7.62
7.85
 
45-49
 
5.96
5.85
 
40-44
 
5.51
4.73
 
35-39
 
5.96
5.61
 
30-34
 
5.21
4.65
 
25-29
 
3.62
2.00
 
20-24
 
2.19
2.72
 
15-19
 
6.57
6.17
 
10-14
 
6.19
7.37
 
5-9
 
3.25
5.45
 
0-4
 
5.36
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[6].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Xertigny udalerrian 2.517 biztanle zeuden eta 1.213 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,08 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 37,8), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[8]

2.517biztanle
1.213elkarbizitza-unitate
2,08lagun elkarbizitza-unitateko
754familia
Udalerria
% 22
% 29
% 11
% 38
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 754 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (348). Guraso bakarreko 139 familietatik 109etan ama zen guraso bakarra. 427 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 139k seme-alaba bakarra zuten etxean, 139k bi, eta 50k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 268 bikoteetatik 25tan (% 9,3) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[8]

348
268
139
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean427
Seme-alaba bat139
Bi seme-alaba139
Hiru seme-alaba40
Lau edo gehiago10

15 urte edo gehiago zituzten 2.182 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 4,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 35,0. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 70,4). 80 urte edo gehiagoko 220 biztanleetatik 162 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 58 kolektibitateren batean.[8]

Bakarrik bizi da
15-24% 5
25-39% 14
40-54% 16
55-64% 29
65-79% 29
80 +% 35
Bikotean bizi da
15-24% 16
25-39% 67
40-54% 70
55-64% 63
65-79% 63
80 +% 34

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 35,7 ezkonduta zegoen, eta beste % 22,0 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,5 izatezko bikotean eta % 10,4 PACS bidez lotuta). % 25,6 ezkongabeak ziren, % 9,7 alargunak eta % 7,1 dibortziatuak.[8]

Ezkonduta% 35,7
Ezkongabea% 25,6
Izatezko bikotean% 11,5
PACS bidez lotuta% 10,4
Alarguna% 9,7
Dibortziatuta% 7,1

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 39,4), eskulangileak (% 18,5), erdi-mailako lanbideak (% 14,8), enplegatuak (% 12,7). Talde nagusia (erretiratuak, % 39,4) Vosgeak departamenduko batez bestekoaren (% 36,8) gainetik dago. 15 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 1,2).[8]

Udalerria
% 15
% 13
% 18
% 39
Vosgeak
% 14
% 15
% 18
% 37
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.423 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.205 egoitza nagusi ziren, 60 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 157 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (1.042), eta apartamentuak gutxi ziren (375). Egoitza nagusietatik 807 beren jabearen bizilekuak ziren, 372 alokairuan zeuden, 146 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 26 doan lagata.[9]

1.423etxebizitza
1.205egoitza nagusi
1.042etxe
375apartamentu

Etxebizitza multzoa

1.205
157
Egoitza nagusia (1.205)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (60)Hutsik (157)

Etxe mota

1.042
375
Etxea (1.042)Apartamentua (375)

Jabetza egoera

807
372
146
Jabeak (807)Alokairuan (372)HLM (146)Doan lagata (26)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (332).[9]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik267
1919-1945116
1946-1970251
1971-1990332
1991-2005111
2006-202089

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (623). 441 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 913 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 561 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 503tan bi edo gehiago.[9]

Gela kopurua

1 gela15
2 gela79
3 gela197
4 gela291
5 gela edo gehiago623

Berogailu mota

345
193
206
441
Gas sarea (345)Fuel-olioa (193)Elektrizitatea (206)Gas botila (21)Bestelakoak (441)

Aparkalekua eta ibilgailuak

913aparkalekua
561ibilgailu 1
503ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 1.492 biztanleetatik 1.114 aktibo ziren (% 74,7), horietako 977 lanean (% 65,5) eta 137 langabezian (aktiboen % 12,3).

1.49215-64 urteko biztanle
% 74,7aktibo
% 65,5lanean
% 12,3langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 48,1
25-54 urte% 91,0
55-64 urte% 53,7
Gizonak% 76,7
Emakumeak% 72,6

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 22,7
BEPC, brebeta% 24,0
CAP-BEP% 13,5
Batxilergoa% 12,5
Goi-mailako +2% 8,3
Goi-mailako +3/4% 3,9
Goi-mailako +5% 6,6

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 12,3). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

378 ez-aktibotik 117 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 31,0), 114 erretiraturik zeuden (% 30,2) eta 147 bestelako ez-aktibo ziren (% 38,9).

Ez-aktiboak

% 31
% 30
% 39
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 27
% 28
% 26
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 744 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 977 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

744enplegu udalerrian
% 83,7soldatapeko
% 16,3ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 23.270 eurokoa zen, eta biztanleen % 18 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

23.270 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 24.320 €
% 18,0pobrezia-tasa▲ Dep.: % 15,8

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 124 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 3 janari enpresak ziren, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 13 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 21 eraikuntza enpresak ziren, 25 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 4 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 13 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 12 zerbitzu enpresak ziren, 12 administrazio publikoko enpresak ziren eta 6 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[10]

2009an zeuden norbanakoentzako 35 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 1 funeraria, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 2 igeltseroak, 3 margolariak, 4 zurginak, 6 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 3 jatetxeak eta 1 apaindegia.[11]

2009an zeuden 5 establezimendu komertzialetatik, 2 okindegiak eta 3 lore-dendak ziren.[12]

2000. urtean Xertigny udalerrian 41 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.010 hektarea erabiltzen.[13]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an iraupen erdiko (jarraipen eta errehabilitazio) tratamenduetarako ospitale 1 , 2 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an 2 haur-eskola eta 2 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Xertigny udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat zegoen 426 ikaslekin.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1972ko abuztuaren 1an eta 2021ko maiatzaren 31an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 0,7 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  3. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Bains », fiche climatologique. .
  4. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  5. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  6. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  7. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  8. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  9. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  10. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  11. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  12. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  13. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]