Edukira joan

Santiago de Compostela

Wikipedia, Entziklopedia askea
(«Konpostela» orritik birbideratua)
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela
Compostelako Donejakue
Galiziako udalerrien zerrenda
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Galizia
ProbintziaCoruñako probintzia
AlkateaGoretti Sanmartín Rei
Izen ofizialaSantiago de Compostela
Santiago
Jatorrizko izenaSantiago de Compostela
Posta kodea15700
INEk ezarritako kodea15078
HerriburuaSantiago de Compostela
Geografia
Koordenatuak42°53′N 8°32′W / 42.88°N 8.53°W / 42.88; -8.53
Mapa
Azalera220,01 km²
Altitudea260 m
MugakideakOroso, O Pino, Boqueixón, Vedra, Teo, Ames, Val do Dubra eta Trazo
Demografia
Biztanleria100.965 (2025)
alt_left 53.849 (%53,4) (%46,6) 46.993 alt_right
Dentsitatea459 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera1834
Telefono aurrizkia981
Hiri senidetuakAsis, São Paulo, Santiago de Cali, Coimbra, Santiago do Cacem, Maxhad, Buenos Aires, Qom, Santiago de Querétaro, Santiago de los Caballeros, Las Piedras, Pisa, Santiago, Oviedo, Qufu, Le Puy-en-Velay, Cáceres, Kordoba eta Santiago de Veraguas (en) Itzuli
MatrikulaC
santiagodecompostela.gal

Santiago de Compostela[1] edo, izen historiko gisa, Compostelako Donejakue[1] (galizieraz eta gaztelaniaz Santiago de Compostela) Coruñako probintziako udalerri historikoa da. Espainiako Galizia autonomia erkidegoko hiriburua denez, han dago Galiziako Xuntaren egoitza. Azken erroldaren arabera 100.965 biztanle zituen 220 km²-ko azaleran. Galiziako laugarren hiri jendetsuena da,

1985ean, UNESCOk hiria gizateriaren ondare izendatu zuen, Donejakue bidearen amaiera baita.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Val do Dubra, Trazo eta Oroso, hegoaldean Teo, Vedra eta Boqueixón, ekialdean O Pino eta mendebaldean Ames udalerriak mugakide ditu.

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Oroso, O Pino, Boqueixón, Vedra, Teo, Ames, Val do Dubra eta Trazo.

Mapa
Santiago de Compostela eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Ingurune naturala eta klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Santiagok oraindik ez zuela bete hondakin urak arazteko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.[2]

    Datu klimatikoak (Santiago de Compostela (1931-1960))    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 15.7 18.5 21.0 24.7 26.9 31.0 33.6 32.2 29.7 25.7 19.6 15.9 33.6
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 10.9 12.0 14.5 16.5 18.3 21.6 23.6 23.9 21.8 18.4 14.2 11.5 17.3
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 4.3 4.1 5.8 6.5 8.3 11.0 12.5 12.9 12.0 9.6 6.9 5.0 8.2
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -1.3 -1.4 1.2 2.3 3.7 6.9 8.7 9.2 8.0 4.2 1.6 0.2 -1.4
Euria (mm) 214.0 145.0 188.0 114.0 106.0 63.0 37.0 54.0 90.0 134.0 197.0 203.0 1545.0
Iturria: Worldwide Bioclimatic Classification System[3]

Parrokiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santiago parrokiatan banatuta dago. Hemeretzi dira:

  • Aríns (San Martiño)
  • Bando (Santa Eulalia)
  • A Barciela (Santo André)
  • Busto (San Pedro)
  • O Carballal (San Xulián)
  • O Castiñeiriño (Nosa Señora de Fátima)
  • Cesar (Santa María)
  • Conxo (Santa María)
  • O Eixo (San Cristovo)
  • A Enfesta (San Cristovo)
  • Fecha (San Xoán)
  • Figueiras (Santa María)
  • Grixoa (Santa María)
  • Laraño (San Martiño)
  • Marantes (San Vicente)
  • Marrozos (Santa María)
  • Nemenzo (Santa Cristina)
  • A Peregrina (Santa María)
  • Sabugueira (San Paio)
  • San Caetano (Santiago)
  • San Lázaro (Santiago)
  • San Paio (Santiago)
  • Santa Cristina de Fecha (Santa Cristina)
  • Santiago de Compostela, Sar (Santa María)
  • Verdía (Santa Mariña)
  • Vidán (Divino Salvador)
  • Villestro (Santa María)
  • Vista Alegre (San Xoán)

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea92.00094.00096.00098.000100.000102.000200020052010201520202025Santiago de CompostelaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 46.993 gizon, 53.849 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.01
 
100+
 
0.09
0.18
 
95-99
 
0.56
0.82
 
90-94
 
1.75
1.61
 
85-89
 
2.71
2.85
 
80-84
 
3.94
4.41
 
75-79
 
5.18
5.01
 
70-74
 
5.93
6.01
 
65-69
 
6.60
6.75
 
60-64
 
7.16
7.18
 
55-59
 
7.45
8.06
 
50-54
 
7.78
9.03
 
45-49
 
8.47
7.54
 
40-44
 
7.16
5.82
 
35-39
 
5.51
5.77
 
30-34
 
5.22
5.74
 
25-29
 
5.24
5.46
 
20-24
 
4.50
4.93
 
15-19
 
4.24
4.99
 
10-14
 
4.06
4.49
 
5-9
 
3.70
3.34
 
0-4
 
2.76
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[4]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 47,2 udalerri berean jaioak ziren[5], probintziako batez bestekoaren (% 48,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 6,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 14,4 —probintzian % 12,2—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Coruñako mapa
Udal
Prob
Erki
Esta
Udalerri berean · % 47,2Probintzia berean · % 20,2Erkidegoan · % 12,1Beste erkidegoa · % 6,1Estatutik kanpo · % 14,4
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 14.545 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 67,7)[6]. Jaiotza herrialde nagusiak Venezuela, Kolonbia, Peru dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 67,7Europa · % 19,2Afrika · % 7,8Asia · % 5,2Ozeania · % 0,1
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
1.213
Venezuela
1.464
513
Kolonbia
739
495
Peru
712
431
Argentina
504
345
Brasil
510
299
Kuba
357
199
Dominikar Errepublika
303
250
Suitza
247
206
Maroko
193
176
Portugal
190
183
Erresuma Batua
169
135
Txina
201
149
Uruguai
180
140
Frantzia
183
115
Mexiko
196
141
Alemania
140
88
Paraguai
175
98
Ameriketako Estatu Batuak
153
221
Mali
0
104
Italia
98
158
Senegal
11
62
Txile
93
56
Ekuador
94
44
Ukraina
87
49
Errumania
68
43
Errusia
54
69
Aljeria
21
41
Herbehereak
38
27
Bolivia
37
18
Nikaragua
30
14
Honduras
33
34
Pakistan
11
14
Filipinak
29
21
Belgika
18
16
Polonia
18
22
Irlanda
8
14
India
15
26
Mauritania
0
20
Gambia
3
8
Kanada
11
8
Suedia
11
8
Bulgaria
8
12
Ginea
3
9
Nigeria
4
3
Ginea Ekuatoriala
7
2
Lituania
7
2
Moldavia
7
3
Ghana
3
2
Norvegia
3
3
Bangladesh
1
2
Danimarka
1
1
Finlandia
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 56.746 etxebizitza zeuden: 39.315 (% 69,3) nagusiak eta 17.431 (% 30,7) ez-nagusiak.[7] Kontsumo elektrikoaren arabera, 5.475 (% 9,6) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 6.198 (% 10,9) hutsik zeuden.[8] Etxebizitza nagusien % 65,4 jabetzan zegoen eta % 23,6 alokairuan.[9] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 420 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 1.981 plazarekin (4,72 plaza etxebizitzako).[10]

56.746etxebizitza
39.315etxegune
6.198hutsik (% 10,9)
420etxebizitza turistiko (2026) Coruñako mapa

Etxebizitza multzoa Coruñako mapa

39.315
17.431
Etxebizitza nagusia (39.315)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (17.431)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Coruñako mapa

45.073
5.475
6.198
Okupatuak (45.073)Noizbehinkakoak (5.475)Hutsik (6.198)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

25.700
9.265
4.350
Jabetzan (25.700)Alokairuan (9.265)Beste erregimen bat (4.350)

Guztira 39.315 etxegune zeuden, eta horietatik 11.936 (% 30,4) pertsona bakarrekoak ziren.[11] Etxeguneen % 66,9 familia batek osatzen zuen eta % 2,6 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[12]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 111.936
2 pertsona10.552
3 pertsona8.123
4 pertsona5.938
5 edo gehiago2.766

Etxeguneak motaren arabera

11.936
26.288
Pertsona bakarrekoa (11.936)Familia bakarrekoa (26.288)Familiarik gabeko etxegune anitza (1.011)Bi familia edo gehiago (80)

Etxebizitzen % 47,5 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 20,9 2001etik aurrera.[13] Etxebizitzen % 24,7 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 16,7 120 m²-tik gorakoa.[14]

Eraikuntza garaia

1900 aurretik170
1900-19203.817
1921-19401.558
1941-19501.219
1951-19602.019
1961-19705.828
1971-198012.330
1981-19907.276
1991-20008.388
2001-20109.250
2011-20202.627

Azalera erabilgarria

< 30 m²917
30-45 m²4.536
46-60 m²8.567
61-75 m²12.158
76-90 m²12.351
91-105 m²5.393
106-120 m²3.176
121-150 m²3.975
151-180 m²2.367
> 180 m²3.111

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 87.633 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 48,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 20,2; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,8.[15] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 46,0 zen 2021ean eta % 48,5 2024an; beraz, 2,5 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,0 izatetik % 11,8 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 50,1 ziren, eta gizonen artean % 46,6; 3,5 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 14,1 eta gizonen % 9,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

87.633biztanle 15 urte edo +, 2024
% 48,5goi-mailako ikasketak+2,5 puntu 2021etik mapa
% 11,8lehen hezkuntza edo gutxiago−2,1 puntu 2021etik mapa
% 12,6ikasten ari dira, 2024
% 11,8
% 20,2
% 19,5
% 48,5
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 11,8Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 20,2Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 19,5Goi-mailako ikasketak · % 48,5
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Coruñako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 80,2 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 19,8 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 3.085 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 71,1 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 28,9. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,3 ziren.[15]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 2,3
Lehen hezkuntza
% 9,5
DBH eta antzekoak
% 20,2
Batxilergoa
% 13,9
Erdi-mailako LH
% 5,6
Goi-mailako LH
% 9,6
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 12,7
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 16,5
Masterrak eta espezialitateak
% 6,2
Doktoretzak
% 3,5
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Santiago de Compostela, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak42.499% 48,518.620% 46,623.879% 50,1
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa17.091% 19,58.556% 21,48.535% 17,9
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)17.667% 20,29.152% 22,98.515% 17,9
Lehen hezkuntza edo gutxiago10.376% 11,83.645% 9,16.731% 14,1
Guztira87.633% 100,039.973% 100,047.660% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Santiago de Compostela, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 46,0% 19,2% 20,8% 14,085.334
2022% 46,8% 19,2% 20,9% 13,285.786
2023% 47,9% 19,4% 20,4% 12,486.655
2024% 48,5% 19,5% 20,2% 11,887.633

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 12,6 ikasten ari zen (11.014 pertsona).[16] Ikasten ari zirenetatik, % 58,3 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 21,8 batxilergoan, % 15,6 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,8 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 57,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 58,8; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 14,1 eta emakumeen % 17,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 90,6 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 54,7 eta 25–29 urtekoen % 25,1; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 4,3 baino ez.[17] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 51,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 47,0.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 90,6
20–24 urte
% 54,7
25–29 urte
% 25,1
30–34 urte
% 13,6
35–39 urte
% 9,2
40–44 urte
% 8,2
45–49 urte
% 6,0
50–54 urte
% 4,3
55 urte edo +
% 1,1
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,3
Goi-mailako ikasketak
% 58,3
Erdi-mailako LH
% 15,6
Batxilergoa
% 21,8
DBH eta antzekoak
% 2,8
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,2
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 86,4 estatuan jaio zen, eta % 13,6 atzerrian.[15] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 47,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,1 eta % 11,3, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 50,8 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,1 eta % 14,0, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 47,0
Goi-mailakoak
% 44,1
% 20,1
Batx. / erdi LH
% 30,4
% 24,2
DBH
% 14,2
% 8,8
Lehen H. edo gutx.
% 11,3
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 50,8
Goi-mailakoak
% 46,1
% 16,0
Batx. / erdi LH
% 29,5
% 19,1
DBH
% 10,4
% 14,1
Lehen H. edo gutx.
% 14,0
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 12,2 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 15,2.[16] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 57,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 60,5 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.490 euro-koa zen[18], probintziako 2. altuena, eta etxegune bakoitzeko 43.695 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.133 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 23.450 euro zen. Errenta gordina 23.360 euro-koa izan zen pertsonako, probintziako 2. altuena.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 59,1[19]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,6), beste diru-sarrerak (% 15,4), langabezia-prestazioak (% 1), beste prestazioak (% 2,9).

59%
22%
15%
Soldata · % 59,1Pentsioak · % 21,6Langabezia · % 1Beste prestazioak · % 2,9Beste sarrerak · % 15,4
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[20][oh 1]. Udalerrian indizea 30,9 da, probintziakoaren (29; Coruñako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,4; Coruñako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Santiago de Compostela udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 48.219 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 55,6; gainerako % 44,4 inaktibo zeuden (erretiratuak % 50,4, beste inaktiboak % 34,0 eta ikasleak % 15,6).[21] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 58,3 zen eta emakumezkoena % 53,4; langabezia-tasa, aldiz, % 7,0 eta % 7,9 zen, hurrenez hurren.[21]

Okupatuen kopurua 43.822 zen 2023ean, 2021eko 41.253etik gora.[22] Emakumeek okupatuen % 51,9 osatzen dute, eta gizonek % 48,1.

43.822okupatu, 2023+% 6,2 2021etik
% 51,9emakumeak okupatuen artean
% 55,6jarduera-tasa, 2024
% 7,5langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 51,5
% 22,4
% 15,1
Okupatuak · % 51,5Langabeak · % 4,1Ikasleak · % 6,9Erretiratuak · % 22,4Beste inaktiboak · % 15,1
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Santiago de Compostela, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak44.622% 51,521.426% 54,223.196% 49,2
Langabeak3.597% 4,11.617% 4,11.980% 4,2
Inaktiboak38.490% 44,416.492% 41,721.998% 46,6
Guztira86.709% 100,039.535% 100,047.174% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 88,2), industria (% 6,5), eraikuntza (% 4,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 1,1).[22] Xeheago, jarduera-adarrik handiena merkataritza da (% 14,4), ondoren hezkuntza (% 13,6) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 11,0) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Coruñako mapa
% 88,2
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 1,1Industria · % 6,5Eraikuntza · % 4,2Zerbitzuak · % 88,2
Jarduera-adar zehatzak
Merkataritza
% 14,4
Hezkuntza
% 13,6
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 11,0
Administrazio publikoa
% 9,2
Ostalaritza
% 8,8
Jarduera profesionalak
% 7,3
Manufaktura-industria
% 5,9
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 5,4
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Informazioa eta komunikazioak
% 4,3
Eraikuntza
% 4,2
Garraioa eta biltegiratzea
% 4,1
Beste zerbitzu batzuk
% 3,2
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,8
Etxeetako jarduerak
% 2,0
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,4
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 1,1
Higiezinen jarduerak
% 0,5
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,4
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,1
Erauzketa-industriak
% 0,1
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak dira talderik ugariena, okupatuen % 47,4; ondoren, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak daude (% 39,7), eta oinarrizko okupazioak % 8,5.[23] Bi sexuetan goi eta erdi maila dira nagusi (gizonen % 45,9 eta emakumeen % 48,8).

% 47,4
% 39,7
% 8,5
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 47,4Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 39,7Oinarrizko okupazioak · % 8,5Ez dago jasota · % 4,4
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Santiago de Compostela, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak20.778% 47,49.693% 45,911.085% 48,8
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak17.382% 39,79.171% 43,58.211% 36,1
Oinarrizko okupazioak3.738% 8,51.299% 6,22.439% 10,7
Ez dago jasota1.924% 4,4934% 4,4990% 4,4
Guztira43.822% 100,021.097% 100,022.725% 100,0

Okupatuen % 83,6 besteren konturako langileak dira, eta % 16,4 norberaren konturakoak.[24]

% 13,0
% 69,8
% 13,8
Norberaren kontura, langileak dituena · % 3,5Norberaren kontura, langilerik gabe · % 13,0Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 69,8Besteren kontura, aldi baterakoa · % 13,8
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Santiago de Compostela, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura7.196% 16,44.105% 19,53.091% 13,6
Besteren kontura36.626% 83,616.992% 80,519.634% 86,4
Guztira43.822% 100,021.097% 100,022.725% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 87,3 estatuan jaio zen, eta % 12,7 atzerrian.[21] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,1 okupatuak dira, % 27,3 erretiratuak, % 7,3 ikasleak, % 7,0 bestelako inaktiboak eta % 4,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,7 okupatuak dira, % 28,7 bestelako inaktiboak, % 9,1 ikasleak, % 6,4 langabeak eta % 4,2 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,2 okupatuak dira, % 22,8 erretiratuak, % 17,7 bestelako inaktiboak, % 6,0 ikasleak eta % 4,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,5 okupatuak dira, % 30,8 bestelako inaktiboak, % 11,4 ikasleak, % 7,3 langabeak eta % 4,0 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 54,1
Okupatuak
% 51,7
% 4,3
Langabeak
% 6,4
% 7,3
Ikasleak
% 9,1
% 27,3
Erretiratuak
% 4,2
% 7,0
Beste inakt.
% 28,7
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 49,2
Okupatuak
% 46,5
% 4,3
Langabeak
% 7,3
% 6,0
Ikasleak
% 11,4
% 22,8
Erretiratuak
% 4,0
% 17,7
Beste inakt.
% 30,8
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 87,8 estatuan jaio zen, eta % 12,2 atzerrian.[23] Okupazio-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 47,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 42,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 5,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 51,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,0 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 51,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 35,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 9,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 42,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 33,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 19,5 oinarrizko okupazioetakoak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 47,5
Goi eta erdi maila
% 34,0
% 42,4
Langile kualifikatuak
% 51,3
% 5,6
Oinarrizko okup.
% 10,0
% 4,4
Ez dago jasota
% 4,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 51,0
Goi eta erdi maila
% 33,4
% 35,2
Langile kualifikatuak
% 42,8
% 9,5
Oinarrizko okup.
% 19,5
% 4,4
Ez dago jasota
% 4,3
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egitura antzekoa da jatorri bien artean.[25] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 80,5 zerbitzuetan ari dira, % 10,6 industrian eta % 7,6 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 83,5 zerbitzuetan ari dira, % 7,0 industrian, % 6,9 eraikuntzan eta % 2,6 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 94,8 zerbitzuetan ari dira, % 3,2 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 96,4 zerbitzuetan ari dira, % 2,4 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 1,3
Nekazaritza
% 2,6
% 10,6
Industria
% 7,0
% 7,6
Eraikuntza
% 6,9
% 80,5
Zerbitzuak
% 83,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,8
Nekazaritza
% 0,4
% 3,2
Industria
% 2,4
% 1,0
Eraikuntza
% 0,8
% 94,8
Zerbitzuak
% 96,4
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 624 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 3.077 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[26][oh 2]. Udalerriaren azalera 220 km² denez, NAE lurraldearen % 14 da[27]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 55,1 lur goldagarria (1.694 ha, 518 ustiategitan), % 43,4 larre iraunkorrak (1.335 ha, 560 ustiategitan), % 0,9 arbolak (26,8 ha, 50 ustiategitan), % 0,6 norberaren kontsumorako baratzeak (17,2 ha, 462 ustiategitan) eta % 0,1 berotegiak edo babes garai irisgarriak (3,1 ha, 13 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
14%
86%
NAE · 3.077 ha (% 14)Gainerako azalera · 18.924 ha (% 86)
NAE, lur-erabileraren arabera
55%
43%
Lur goldagarria · 1.694 ha (% 55,1)Larre iraunkorrak · 1.335 ha (% 43,4)Arbolak · 26,8 ha (% 0,9)Baratzeak · 17,2 ha (% 0,6)Berotegiak · 3,1 ha (% 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 4.861 behi, 1.653 ardi eta ahuntz, 4.874 txerri eta 2.494 hegazti zeuden[28].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 61.434 gidari zeuden erroldatuta: 30.986 gizon (% 50,4) eta 30.448 emakume (% 49,6)[29]. Biztanleen % 60,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 69.942 ibilgailuk osatzen zuten: 53.366 turismo, 4.962 motozikleta, 4.305 furgoneta, 3.690 kamioi eta 1.171 ziklomotor[29]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 529 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (575) azpitik eta Espainiakoaren (525) parean.

Turismoen batez besteko adina 12,6 urtekoa zen; turismoen % 10,7k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,3k 25 urte baino gehiago[29]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58,5 diesel zen eta % 40 gasolinazko; 818 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,2; probintzian % 0,7). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 8,3k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 27k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
35%
30%
27%
0 etiketa · 1.597 (% 2,3)ECO · 4.121 (% 6)C etiketa · 24.189 (% 35,1)B etiketa · 20.485 (% 29,7)Etiketarik gabe · 18.614 (% 27)
Turismoak, adinaren arabera
11%
16%
24%
36%
13%
< 4 urte · 5.730 (% 10,7)4–8 urte · 8.273 (% 15,5)8–15 urte · 12.766 (% 23,9)15–25 urte · 19.474 (% 36,5)≥ 25 urte · 7.123 (% 13,3)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Santiago de Compostelako katedrala»
Santiago de Compostela
(Alde Zaharra)1
UNESCOren gizateriaren ondarea

MotaKulturala
Irizpideak i, ii, vi
Erreferentzia 347
Kokalekua Espainia
Eskualdea2Europa eta Ipar Amerika
Izen ematea1985 (IX. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Santiago de Compostelako eraikin nagusia Done Jakueren katedral erromanikoa da, Donejakue bidearen amaiera. Obradoiro enparantzan kokatzen da.

Unibertsitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santiago de Compostelako Unibertsitatea XVI. mendekoa da, eta Galiziako unibertsitaterik garrantzitsuena da, historiaren aldetik eta bestela ere. Gaur egun 19 fakultate ditu bere barnean. Beste campus bat du Lugo hirian.

Garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Santiagoko tren geltokia.

Hiriak garraiobidetzat ditu errepideak, trena eta Santiago de Compostelako aireportua (Lavacolla).

Tren geltokia 1873an eraiki zuten Cornes-en, West Galicia Railway Company-ren eskutik. Gaur egun, Galizia osoko erabiliena da, urtean milioi eta erditik gora bidaiarirekin. Zamora eta Coruña lotzen duen linearen barruan dago. Redondelarekin (Pontevedra) lotuta dago halaber. 2013ko uztailean, bestela, geltoki honetatik 2 km-tara gertatu zen Galiziako tren istripurik larriena, 80 pertsona hil zirenean.

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obradoiro Clube de Amigos do Baloncesto hiriko saskibaloi talde nagusia da, ACB Ligan jokatzen duena. Bestela, Sociedad Deportiva Compostela Santiagoko futbol talderik garrantzitsuena da, 4 denboraldiz Espainiako futbol ligako lehen mailan ibilitakoa.

Konpostelar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santiago ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 Euskaltzaindia. 32. araua: Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak. (kontsulta data: 2012-5-26).
  2. ↑ «El Tribunal de Justicia Europeo declara que España incumple la Directiva de Tratamiento de Aguas Residuales», iAgua, 2011-04-15. Eskuratze data: 2011-04-26.
  3. ↑ Centro de Investigaciones Fitosociológicas. ESP LA CORUÑA - SANTIAGO DE COMPOSTELA. .
  4. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  5. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria A Coruña.tab.
  6. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria A Coruña.tab.
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  9. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak azaleraren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  15. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  18. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta A Coruña.tab.
  19. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente A Coruña.tab.
  20. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  21. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  23. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  24. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  26. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera A Coruña.tab (Wikimedia Commons).
  27. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q14314.
  28. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza A Coruña.tab (Wikimedia Commons).
  29. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak A Coruña.tab (Wikimedia Commons).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_de_Compostela&oldid=11782900"(e)tik eskuratuta