Kodize
Kodizea (latinez codex, "zuhaitzaren enborra") eskuz idatzitako dokumentu zahar bat da, elkarri jositako eta koadernatutako kaierez osatua.
Erromatarrek asmatu zuten bere taulak lotzeko eta pixkanaka-pixkanaka biribilkia ordezkatu zuen.[1] Kristautasunarekin batera zabaldu zen, Eliza kristauak formatu hau hautatu baitzuen Bibliarako[1].
Nahiz eta teknikoki edozein koadernaketa moderno kodexa izan, egun, hitza eskuizkribuentzat baino ez dugu erabiltzen, batez ere Berant Antzinaan eta Erdi Aroan egindakonentzat[2]. Liburu horiek ikertzen dituen zientziak kodikologia du izena; antzinako agiriak ikertzen dituena, berriz, paleografia.
Kopistak scriptorium batean lan egiten. "Libro dels jeugos" Alfondo X. Gaztela eta Leongoa ,1283.
Jean Mielot eskribaua codex bat biribilki batean kopiatzen. Jean Le Tavernieren ilustrazioa, XV. m.
Egbert codex delakoaren argazkia.
Mexikoko Codex Mendozako folio baten argazkia. (Ikus Mexikoko armarria).
Deabruaren irudia kodex batean.
Zenbait kodex esanguratsu
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Normalean kodexek dauden tokien izena hartu dute, hiri batena, liburutegi batena. Hauek dira ezeagunetariko batzuk:
Europako kodexak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Donemiliaga Kukulako Becerro Galicano. (c. 1196).
- Codex Abrogans edo Abrogans Kodexa. VIII. mendean idatzia. (765-775).
- Codex Aleppo.
- Codex Alexandrinus.
- Codex Alimentarius.
- Codex Alimentarius Austriacus.
- Codex Amiatinus.
- Codex Argenteus.
- Codex Astensis.
- San Emmeram Codex Aureus.
- Rodako Kodexa. X. mendekoa.
- Lorschgo Codex Aureus.
- Codex Batres.
- Codex Berolinensis.
- Codex Bezae.
- Codex biblicus legionensis.
- Codex Calixtinus. XII. mendekoa.
- Codex Claromontanus.
- Codex Cumanicus.
- Codex Ephraemi Rescriptus. V. mendekoa.
- Codex Euricianus.
- Codex Exoniensis.
- Codex Flatoiensis.
- Codex Frisianus. XIV. mendekoa. Islandia.
- Codex Gigas. XIII. mendekoa.
- Codex Hammer.
- Codex Hierosolymitanus.
- Codex Iustinianus.
- Codex Leicester.
- Codex Manesse.
- Codex Maximilianeus bavaricus civilis.
- Codex Pisanus.
- Codex Regius. XIII. mendekoa. Islandia.
- Codex Runicus.
- Codex Sinaiticus.
- Codex Theodosianus. (429-438) Erromatar zuzenbidea.
- Codex Usserianus Primus
- Codex Wallerstein.
- Codex Zamoscianus.
- Codex ms. 3227a.
- Leningrad Kodexa.
- Rohonczi Kodexa.
- Albaceteko Kodexa.
- Cantigas de Santa María. Alfontso X.a Jakintsuak bildutako kantuak, galaikoportugesez idatzia.
- Codex Vaticanus.
Euskal Herriko historiarako kodize esanguratsu batzuk
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Nafarroako Beatoa
- Rodako kodexa
- Foru Orokorra duten kodexak[3]
- Crónicas de los Reyes de Navarra[3][4]
- Codex Calixtinus
Ameriketako kodexak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hona hemen ezagunenak:
Kolon aurreko kodexak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Espainiarren konkista baino lehen sortutakoak dira hauek:[5]
- Maiak:
- Dresdengo Kodexa
- Madrilgo Kodexa
- Codex Peresianus edo Parisko Kodexa
- Grolier Kodexa: espezialista guztiek ez dute kodex hau benetakoa bezala onartzen.
XVI. mendean eginiko kodexak dira. Asko dira; hemen bakan batzuk jasoko ditugu:[6]
Erreferentzia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 Roberts, Colin H.; Skeat, T. C. (1983), The Birth of the Codex, Londres: Oxford University Press, ISBN 0-19-726024-1}}
- ↑ David Diringer, The Book Before Printing: Ancient, Medieval and Oriental, Courier Dover Publications, New York 1982, ISBN 0-486-24243-9
- 1 2 Larrayoz, Martín. (1970). Códices navarros en París. .
- ↑ Torres Pérez, José María. (2004). «Un códice desconocido de la Crónica de los Reyes de Navarra» Príncipe de Viana 65. urtea233: 895-916. ISSN 0032-8472..
- ↑ "Códices prehispánicos", 14-15 or.
- ↑ "Códices prehispánicos", 64-69 or.
Bibliografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Arqueología Mexicana aldizkaria: "Códices prehispánicos" monografikoa. IV.liburukia, 23.zk. 2.berrinprimatzea, Mexiko Hiria, 2002.
- Miguel León-Portilla: Literaturas indígenas de México. Mexiko Hiria, FCE, 1992. ISBN: 9789681638771.
