Desmodontinae

Desmodontinae
Desmodus rotundus (Saguzar banpiro arrunta) Irudi gehiago
Sailkapen zientifikoa
Filuma	Chordata
Klasea	Mammalia
Ordena	Chiroptera
Familia	Phyllostomidae
Subfamilia	Desmodontinae Bonaparte, 1845
Azpibanaketa
Desmodus Wied-Neuwied, 1826 Diphylla Spix, 1823 Diaemus Miller, 1906

Saguzar banpiroak (Desmodontinae subfamilia), nagusiki Erdialdeko Amerikan eta Hego Amerikan aurkitzen diren saguzarrak dira. Filostomidoen (Phyllostomidae) familiako kideak dira. Mundu osoko ugaztunen artean berezitasun ikaragarri bat dute: hematofagoak dira, hau da, beren dieta osoa beste animalia batzuen odolean oinarritzen da soilik. Ezaugarri ebolutibo horrek aldaketa anatomiko, fisiologiko eta sozial izugarriak eragin ditu espezie hauengan.

Egun, azpifamilia honetan hiru genero daude, bakoitza espezie bakar batekin, eta horiek dira gaur egun bizirik dirauten saguzar banpiro bakarrak: saguzar banpiro arrunta (Desmodus rotundus), hego zuriak dituen saguzar banpiroa (Diaemus youngi) eta hanka iletsuak dituen saguzar banpiroa (Diphylla ecaudata).

Anatomia eta Ezaugarri fisikoak

Odolez soilik elikatzeak eskatzen duen espezializazio maila dela eta, saguzar banpiroek ohiko saguzarren oso ezberdinak diren hainbat ezaugarri anatomiko garatu dituzte milioika urtetan zehar:

• Hortz espezializatuak: Saguzar hauen muturra oso laburra da eta ebakitzeko hortzak (Aurreko ebakigarriak) bizar-aitzurrak bezain zorrotzak dira. Hortz horiek ez dute isatsik, eta harrapakinaren azala modu garbi eta kirurgikoan mozteko diseinatuta daude, sarritan animalia esnatu gabe. Atzeko hortzak (haginak), berriz, ia erabat galdu dituzte ez baitute ezer mastekatu beharrik.
• Sentsore termikoak: Muturrean, sudurraren inguruan, infragorriak detektatzeko gai diren sentsore berezi batzuk dituzte (sugeek dituztenen antzekoak). Sentsore horiei esker, harrapakinaren larruazalaren azpian odola zein zainetatik edo arteriatatik igarotzen den detekta dezakete tenperaturaren bidez, ebaki zehatza non egin behar duten jakiteko.
• Lurreko mugikortasuna: Beste saguzar gehienak oso baldarrak dira lurrean, baina saguzar banpiroek lurrean ibiltzeko, saltoka aritzeko eta oso azkar korrika egiteko gaitasun izugarria dute. Harrapakinarengana (adibidez, behi batengana) hurbiltzean, lurrean lurreratzen dira metro batzuk lehenago eta isil-isilik hurbiltzen dira oinez.
• Giltzurrunen funtzionamendu berezia: Odola oso likidoa da eta pisu handia du. Saguzarrak bere pisuaren erdia baino gehiago jan dezake otordu bakarrean. Hegan egin ahal izateko, giltzurrunek ura modu ikaragarri azkarrean iragazten dute; jaten ari den bitartean bertan, saguzarra gernu likidoa (pixa) botatzen hasten da pisua galtzeko. Geroago, kobazulora itzultzean, giltzurrunek kontrako funtzioa egiten dute: ura atxikitzen dute eta gernu oso kontzentratua sortzen dute, urea prozesatzeko.

Saguzar banpiro baten hortz ebakigarriak, harrapakinen larruazalean ebakidura txiki eta garbiak egiteko diseinatuak.

Elikadura: Hematofagia

Herri-kulturak zabaldu duen mitoaren aurka, saguzar banpiroek ez dute odola xurgatzen. Ebaki txiki bat egin ondoren, zauritik isurtzen den odola bere mingainarekin miazkatzen dute. Mingainaren azpian kanal txiki batzuk dituzte odola ahorantz bideratzeko.

Prozesu hau posible egiteko, saguzar hauen listuak elementu kimiko oso bereziak ditu:

1. Antikoagulanteak: Beren listuan izugarrizko ahalmena duen proteina antikoagulante bat daukate (zientzialariek Drakulina izena eman diote). Horri esker, harrapakinaren zauriko odola ez da gatzatzen (ez da ixten) eta saguzarrak 20 edo 30 minutuz edaten jarrai dezake.
2. Anestesiko lokalak: Listuak substantzia leungarriak ditu, animaliak minik sentitu ez dezan eta lo jarrai dezan otorduak irauten duen bitartean.

Espezieen arabera, harrapakin mota ezberdinak hobesten dituzte:

• Desmodus rotundus (Arruntak): Batez ere ugaztun handien odola edaten dute (bereziki aziendena: behiak, zaldiak, txerriak). Batzuetan, oso arraroa bada ere, gizakiei ere hozka egin diezaiekete naturgune basatietan.
• Diaemus youngi eta Diphylla ecaudata: Espezie hauek hegaztien odola (bereziki oiloak eta basoko hegaztiak) edaten espezializatu dira.

Saguzar banpiro arrunta animalia batetatik elikatzen. Hauen listuak antikoagulanteak ditu odola gatzatzea ekiditeko.

Gizarte-portaera eta Altruismoa

Biologoentzat, saguzar banpiroen alderdirik liluragarriena euren gizarte-portaera konplexua da. Ugaztun hauek altruismo elkarrekikoa izeneko portaera ebolutiboaren adibiderik argienetako bat dira.

Saguzar banpiro batek 48 ordu baino ezin ditu jasan odolik edan gabe; muga hori pasata, gosez hiltzen da bere metabolismo azkarra dela eta. Gauero, saguzar helduen %20 inguruk ez dute harrapakinik aurkitzen. Hori konpontzeko, kobazulora itzultzean, ondo jan duten saguzarrek odola erregurgitatzen dute (botaka egiten dute) gose diren eta ezer aurkitu ez duten beren kideen ahoetan.

Aparteko aurkikuntza izan da portaera hau ez dela soilik senideen artean gertatzen (amengandik kumeengana), baizik eta ahaidetasunik ez duten kideen artean ere. Saguzarrek "gogoratu" egiten dute nork eman dien odola iraganean, eta mesedea itzultzen diote etorkizunean gose denari. Portaera sozial hori indartzeko, etengabe elkar garbitzen dute (grooming) gizarte-loturak finkatzeko.

Gizakiarekin harremana eta Osasuna

Mitoak eta beldurrak alde batera utzita, saguzar banpiroek bi aldeko eragina dute gizakiarengan: negatiboa eta positiboa.

Eragin negatiboak: Amorruaren transmisioa

Saguzar hauen ziztadak, berez, ez dakar arrisku hilgarririk odol galera txikiagatik. Hala ere, arrisku nagusia gaixotasunen transmisioa da. Saguzar banpiroak amorruaren (gaixotasun biriko hilgarria) bektore ezagunak dira. Hego Amerikan eta Erdialdeko Amerikan urtero milaka behi eta abere hiltzen dira saguzarrek transmititutako amorruaren ondorioz, eta horrek izugarrizko galera ekonomikoak eragiten dizkie abeltzainei. Oso noizean behin, gizakiengan ere amorru kasuak erregistratzen dira.

Horren aurrean, abeltzainek saguzarren koloniak pozoitzeko edo suntsitzeko ohitura garatu dute, askotan biologia balio handiko beste saguzar espezie intsektiboro batzuk ere (gizakiarentzat oso onuragarriak direnak) akatuz.

Eragin positiboak: Medikuntza eta Drakulina

Gizateriaren osasunerako, ordea, saguzar hauen listua medikuntza modernoaren itxaropen handietako bat bihurtu da. Aipatutako Drakulina proteinak (odola gatzatzea eragozten duenak) ezaugarri miragarriak ditu. Farmakologia ikertzaileak Desmoteplase izeneko botika bat garatzen ari dira saguzar banpiroen listu horretatik abiatuta. Botika horrek ezin hobeto funtzionatzen du iktusa (burmuineko infartua) pairatzen ari diren gaixoen garuneko odol-bildukiak (tronboak) disolbatzeko, kalte zerebralak ekidinez edo gutxituz.

Saguzar banpiro arrunt (Desmodus rotundus) gaztea. Bere listuko proteinei esker medikuntzan aurrerapauso handiak ematen ari dira.

Taxonomia eta Espezieak

Saguzar banpiroen eboluzioan, duela milioika urte barietate askoz gehiago zegoela uste da. Esaterako, fosiletan Desmodus draculae (banpiro erraldoia) izeneko espezie desagertu bat aurkitu da Pleistozenoko kobazuloetan. Egun, ordea, hiru espezie besterik ez dira mantentzen:

• Subfamilia Desmodontinae
  • Generoa Desmodus (Wied-Neuwied, 1826)
    • Desmodus rotundus (Saguzar banpiro arrunta): Ezagunena eta hedatuena da. Mexiko iparraldetik hasi eta Argentina eta Txileren erdialderaino bizi da. Ugaztunez elikatzen da gehienbat.
  • Generoa Diphylla (Spix, 1823)
    • Diphylla ecaudata (Hanka iletsuko saguzar banpiroa): Baso hezeetan bizi da eta hegaztien odolez elikatzen da. Ikusmen oso zorrotza du.
  • Generoa Diaemus (Miller, 1906)
    • Diaemus youngi (Hego zuriko saguzar banpiroa): Hau ere hegaztiez elikatzen da, eta berezitasun gisa, hegoen muturretan marka zuri ikusgarriak ditu. Asaldatuta sentitzen denean kiratsa botatzeko guruin berezi batzuk ditu ahoan.

Ikus, gainera

• Saguzar
• Chiroptera
• Hematofagia
• Banpiro
• Amorru (gaixotasuna)

Kanpo estekak

• (Ingelesez) Bat Conservation International - Saguzarren kontserbaziorako erakundea

• Datuak: Q190691
• Multimedia: Desmodontinae / Q190691
• Espezieak: Desmodontinae