Celeus
 | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
.jpg) Eleganta pego (Celeus elegans) | ||||||||||||
| Biologia klasado | ||||||||||||
| ||||||||||||
Aliaj Vikimediaj projektoj | ||||||||||||
Celeus estas birdoj de genro de la familio de pegedoj, de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la Brazila pego (C. obrieni), estis konsiderita formortinta ĝis oni kaptis specimenon en 2006.[1][2]
La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la Eleganta pego (Celeus elegans), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la kovado. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.[3]
Taksonomio
[redakti | redakti fonton]La genron Celeus enkondukis la germana zoologo Friedrich Boie en 1831.[4] La tipan specion poste difinis la angla zoologo George Robert Gray en 1840 kiel la blondkresta pego (Celeus flavescens).[5][6] La genronomo devenas de la malnovgreka vorto keleos, kiu signifas "verda pego".[7] Ĝi koincidas kun la latina nomo de Keleo, reĝo en la helena mitologio.
Ĉi tiu genro apartenas al la tribo Picini en la subfamilio Picinae de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ Picidae.[8] La plej multaj el la 13 specioj de Celeus estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj C. castaneus, C. galeatus kaj C. obrieni. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri molekula filogenetiko kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn C. loricatus - C. torquatus kiel bazajn taksonojn.[9] Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al Celeus, kiel Micropternus brachyurus.[10][11] Individuo de la subspecio Kaatinga pego (C. spectabilis obrieni) (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en Tocantins en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ Brazila pego (C. obrieni).[12] La sudazia Rufa pego (Micropternus brachyurus) estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en Celeus. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de konverĝa evoluo, ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de Picinae kiel Celeus.
La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:[13]
| Bildo | Ordinara nomo | Scienca nomo | Distribuado |
|---|---|---|---|
_female_making_hole_in_tree.jpg) | Cinama pego | Celeus loricatus | Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo |
.jpg) | Onda pego | Celeus undatus | Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo. |
 | Kaŝtana pego | Celeus castaneus | Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo. |
 | Eleganta pego | Celeus elegans | Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado. |
 | Palkresta pego | Celeus lugubris | centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. |
 | Blondkresta pego | Celeus flavescens | Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. |
;_Arari;_Maranhão,_Brazil.jpg) | Okra pego | Celeus ochraceus | orienta Brazilo. |
 | Kremkolora pego | Celeus flavus | Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo |
 | Rufkapa pego | Celeus spectabilis | okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo. |
| Brazila pego | Celeus obrieni | Brazilo. |
.jpg) | Nigrabrusta pego | Celeus torquatus | norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo. |
.JPG) | Kaska pego | Celeus galeatus | nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo. |
La reta eldono de Handbook of the Birds of the World disigis la specion Nigrabrustan pegon, kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (Celeus occidentalis) kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (Celeus tinnunculus). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.[14][15] Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de Clements Checklist of Birds of the World, prizorgata de ornitologoj ĉe la Universitato Cornell,[16] nek en la listoj prizorgataj de la Usona Ornitologia Societo.[17][18]
Aspekto
[redakti | redakti fonton]La birdoj de la genro Celeus ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (C. undatus grammicus). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras seksan duformismon kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.[3]
La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al ĉizilo. Fortika ramfoteko[19] kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.[3][20] La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La pigostilo (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.[3] La piedoj estas zigodaktilaj, kun kapabloj por arbogrimpado, kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per dupieda saltado sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.[3]
Specioj de la genro Celeus uzas sian langon por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la Branchiomandibularis) kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.[21] Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.[3] [22]
La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de seksa duformismo troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.[3] Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria kamuflimito, sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.[23][24]
Distribuado kaj habitato
[redakti | redakti fonton]La Nigrabrusta pego (Celeus torquatus), la Eleganta pego (Celeus elegans) kaj la Kremkolora pego (Celeus flavus) estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La baseno de Amazono gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro Celeus.[9] Specioj de Celeus loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis savanoj, kie troveblas iuj specioj.[9][3] Rimarkindas, ke la Palkresta pego (Celeus lugubris) preferas la sekajn arbarojn de Ĉako, duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de Cerrado, dum la Rufkapa pego (Celeus spectabilis) kaj la Pego de Kaempfer (Celeus obrieni) preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.[3]
Kutimaro kaj ekologio
[redakti | redakti fonton]Manĝado
[redakti | redakti fonton]La genro Celeus okupas ekologian niĉon de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).[9] La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (C. galeatus) estas konata kiel krepuskema.[24] La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj sevon. Iuj specioj de Celeus serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.[3][24] La rufkapa pego (C. spectabilis) kaj la Brazila pego (C. obrieni) manĝas formikojn el bambuaj tigoj.[24] Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro Celeus similas al aliaj genroj de la familio Picidae pro sia uzado de "ambosoj" kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.[3]
Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. Celeus uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.[25] Kelkaj Celeus-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.[25] Fekaĵoj estas tipe hokformaj. Celeus-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.[3]
Reproduktado
[redakti | redakti fonton]Ĉe la genro Celeus, la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la reprodukta sezono (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.[3] Birdoj de la genro Celeus estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan poligamion por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de Celeus konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj.
La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.[3] Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.[26] La idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro.
Truoj kaj nestoj
[redakti | redakti fonton]La plej multaj birdoj de la genro Celeus, kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.[27] Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en bambuo, dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.[27] Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.[3] Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.[27] Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.[3]
Memmontrado kaj plumaranĝado
[redakti | redakti fonton]Celeus-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.[28] Arbara ripozo kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. Celeus-birdoj ŝvebas plumojn dum dormado. Oni faras plumaranĝadon ĉiutage per oleo uzata de la oleglando por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plum-akaroj. Piedfingroj estas flegataj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva formikumo estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.[3]
Rilato kun homoj
[redakti | redakti fonton].JPG)
Pegoj kutime estas amikemaj ĉe homoj, adaptiĝante al homfaritaj medioj ĉefe por nestado kaj manĝado. Ili povas esti konsiderataj ĝenaĵo kiam nestagadoj implikas agrikulturajn damaĝojn. Elektrostangoj, loĝejizolado, lignaj kabanoj, lignaj domoj kaj ŝutroj estas uzataj de ĉi tiu genro ofte rezultante en struktura damaĝo. Homoj havis grandan efikon sur ĉi tiu genro per ampleksa vivejaj degenero kaj perdo kaj fruaj specimenkolektoj, kiuj eble kondukis al malkreskantaj populacioj.[29] Havigo de nestokestoj por ĉi tiu specio malsukcesis.[3]
Statuso
[redakti | redakti fonton]Kvar specioj de la genro troviĝas en la Ruĝa Listo de IUCN, kio reprezentas 27 % de la familio de pegedoj.[24] La specioj en la Ruĝa Listo estas C. torquatus, C. obrieni, C. tinnunculus kaj C. galeatus. Ĉiuj estas minacataj pro senarbarigo, degradado de vivejo kaj fragmentiĝo.[30] Konservaj agoj limiĝas al esploroj kaj iom da protektado de vivejoj. La kaska pego (C. galeatus) estas leĝe protektata kaj servas kiel flagospecio aŭ emblema specio por edukado de lernejanoj.[31] [32]
Referencoj
[redakti | redakti fonton]- ↑ (2006) “Celeus obrieni. 80 anos depois”, Atualidades Ornitologicas 134 (Ivaipora-PR Brasil).
- ↑ (2013) “Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker (Celeus obrieni) a bamboo specialist”, The Condor 115 (2), p. 221–229. doi:10.1525/cond.2013.120062. 84327719.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Winkler, H. (1995) Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World, 1‑a eldono, South Africa: Russel Friedman Books, p. 7–13, 326–336. ISBN 978-0-9583223-7-9.
- ↑ (1831) “Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen”, Isis von Oken (de) 1831.
- ↑ Gray, George Robert. (1840) A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus. R. and J.E. Taylor.
- ↑ (1948) Check-list of Birds of the World 6. Harvard University Press.
- ↑ Jobling, James A.. (2010) The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. London: Christopher Helm. ISBN 978-1-4081-2501-4.
- ↑ (2017) “Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight”, Molecular Phylogenetics and Evolution 116, p. 182–191. doi:10.1016/j.ympev.2017.09.005. Bibkodo:2017MolPE.116..182S.
- 1 2 3 4 (2011) “Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in Celeus woodpeckers (Aves: Picidae)”, Molecular Phylogenetics and Evolution 61 (1), p. 29–44. doi:10.1016/j.ympev.2011.05.001. Bibkodo:2011MolPE..61...29B.
- ↑ BirdLife International (2016). “Micropternus brachyurus”, IUCN Red List of Threatened Species 2016. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en. Alirita 12 November 2021..
- ↑ BirdLife International (2018). “Celeus obrieni”, IUCN Red List of Threatened Species 2018. doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en. Alirita 12a de Novembro 2021..
- ↑ Cornell lab of Ornithology. Alirita 12a de Marto 2016 .
- ↑ Woodpeckers. World Bird List Version 9.2. International Ornithologists' Union (2019). Alirita 10a de Aŭgusto 2019 .
- ↑ Amazonian Black-breasted Woodpecker (Celeus occidentalis). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions (2019). Alirita 10 August 2019 .
- ↑ Atlantic Black-breasted Woodpecker (Celeus tinnunculus). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions (2019). Alirita 10a de Aŭgusto 2019 .
- ↑ Clements Checklist. Cornell Lab of Ornithology. Alirita 9a de Aŭgusto 2019 .
- ↑ Checklist of North and Middle American Birds. American Ornithological Society. Alirita 9a de Aŭgusto 2019 .
- ↑ A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes. American Ornithological Society. Alirita 9a de Aŭgusto 2019 .
- ↑ Rhamphotheca. Alirita 15a de Marto 2016 .
- ↑ (2013) “Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application”, Science China 56 (8), p. 715–719. doi:10.1007/s11427-013-4523-z.
- ↑ (1999) “Functional and evolutionary morphology of woodpeckers”, Ostrich 70 (1), p. 23–31. doi:10.1080/00306525.1999.9639746. Bibkodo:1999Ostri..70...23B.
- ↑ Cornell Lab of Ornithology. Alirita 12a de Marto 2016 .
- ↑ (2006) “Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree”, Molecular Phylogenetics and Evolution 40 (2), p. 389–399. doi:10.1016/j.ympev.2006.02.021. Bibkodo:2006MolPE..40..389B.
- 1 2 3 4 5 (2015) “A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker Dryocopus galeatus belongs in the genus Celeus”, Journal of Ornithology 157 (1), p. 109–116. doi:10.1007/s10336-015-1254-x. 18767414.
- 1 2 (1983) “Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers”, Ecology 64 (4), p. 945–956. doi:10.2307/1937215. Bibkodo:1983Ecol...64..945A.
- ↑ Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). "Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa". Journal of Vertebrate Paleontology. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.
- 1 2 3 (1998) “The nests of two bamboo specialists: C. spectabilis and Cercomacra manu”, Journal of Field Ornithology 69 (1), p. 37–44. Alirita 14a de Marto 2016..
- ↑ (1967) “A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers”, Ornithological Monographs (5), p. 1–156. doi:10.2307/40166747.
- ↑ Gorman, Gerard. (2014) Woodpeckers of the World: The Complete Guide. Bloomsbury. ISBN 978-1-4081-4716-0.
- ↑ Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas. Alirita 15a de Marto 2016 .
- ↑ Helmeted Woodpecker Hylatomus galeatus. Alirita 15a de Marto 2016 .
- ↑ Threatened Birds of the Americas. Alirita 15a de Marto 2016 .
- ffrench, Richard. (1991) A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago, 2‑a eldono, Comstock Publishing. ISBN 978-0-8014-9792-6.
- Hilty, Steven L. (2003) Birds of Venezuela. London: Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-6418-8.
- Stiles kaj Skutch, A guide to the birds of Costa Rica (ISBN 0-8014-9600-4)
| ||||||||||||||||||
